Quyosh panellariga davlat subsidiyasi O'zbekistonda: narx va hisob

2023-yil apreldan beri bitta raqam qimirlagani yo'q: tarmoqqa uzatilgan har bir ortiqcha kilovatt-soat uchun uy egasiga 1000 so'm to'lanadi. Elektr tarifi esa shu vaqt ichida ikki marta oshdi — 2026-yil 1-iyundan oyiga 501–1000 kVt·soat sarflaydigan xonadon uchun u 1100 so'm/kVt·soat.

Butun hisob-kitob ana shu ikki raqam oralig'ida yotibdi. Panelning asosiy foydasi endi ortiqchani sotishdan emas, tarmoqdan sotib olmaslikdan keladi.

Quyida — 2026-yilda sizga aniq nima tegishli, tizim qancha turadi va o'zini qachon oqlaydi. Metodika ochiq: raqamlarni o'z tarifingizga qo'yib, hisobni o'zingiz qayta chiqarishingiz mumkin.

Bir yilda nima o'zgardi

• Mol-mulk solig'i imtiyozi. Ilgari — to'liq ozod qilish. Endi — soliqni kamaytirish, yuqori chegara bilan: jismoniy shaxsda ≤2 BHM mol-mulk, ≤1 BHM yer solig'i (O'RQ-1014, 24.12.2024).

• Elektr tarifi, II guruh (yuridik shaxslar). Ilgari — 1000 so'm/kVt·soat. Endi — 1100 so'm/kVt·soat (VM qarori 243-son, 15.05.2026).

• Uy egasiga subsidiya. Ilgari — 1000 so'm/kVt·soat. Endi — 1000 so'm/kVt·soat — o'zgarmadi.

• Aholi uchun yangi choralar. Ilgari — yo'q edi. Endi — 18,75 mln so'mgacha subsidiya + 170 mln so'mgacha "Yashil renovatsiya" ipotekasi (2025-yil 1-iyuldan).

• "Quyoshli uy" byudjeti. 2026-yilga 100 mlrd so'm rejalashtirilgan, olti oyda to'lovlar 330,8 mlrd so'mga yetdi (sababi — pastda).

Birinchi qator eng muhimi. Internetda hamon "100 kVtgacha tizimlar 10 yilgacha mol-mulk solig'idan ozod" degan jumla yuribdi. 2025-yildan bu noto'g'ri: imtiyoz Soliq kodeksiga ko'chirildi va endi soliqni belgilangan chegaragacha kamaytiradi, butunlay bekor qilmaydi. Muddat o'zgarmadi — 3 yil, panellar quvvatining kamida 25 foiziga teng akkumulyator bo'lsa, 10 yil. BHM bu yerda bazaviy hisoblash miqdorini bildiradi.

Uy egasi uchun: to'rtta real manba

1. "Quyoshli uy" subsidiyasi — 1000 so'm/kVt·soat. Jismoniy shaxslar, 50 kVtgacha bo'lgan stansiyalar. Alohida ariza yozilmaydi: ikki tomonlama hisoblagich ko'rsatkichi bo'yicha soliq organi o'zi hisoblaydi, pul "Soliq" ilovasi orqali keyingi oyning 25-sanasiga qadar tushadi va umumiy daromadga qo'shilmaydi (PQ-57, 16.02.2023).

2. Energiya samaradorligi subsidiyasi — 18 750 000 so'mgacha. Panellar, quyoshli suv isitgichlar va issiqlik nasoslari uchun, "Yashil loyiha" sertifikati asosida; 2025-yil 1-iyuldan ishlaydi (Prezident farmoni, 27.03.2025). Bir yil oldingi maqolalarda bu chora yo'q — u keyinroq paydo bo'ldi.

3. "Yashil renovatsiya" ipotekasi — 170 mln so'mgacha, 10 yilgacha. Yillik stavkaning 19 foizdan ortiq qismi qoplanadi, lekin 4 foiz punktdan ko'p emas. Misol uchun: stavka 24 foiz bo'lsa, davlat 4 foiz punktini qoplaydi va qarz oluvchi amalda 20 foiz stavka bo'yicha to'laydi.

4. Davlat ta'minotidagi oilalar uchun manzilli paket — 100 BHM (41 200 000 so'm)gacha 7–10 kVt tizimga, 2026-yil 1-fevraldan; ustiga 75 BHM (30 900 000 so'm)gacha imtiyozli kredit. Buni ochiq aytamiz: toifa tor, reestrdagi oilalar uchun. Oddiy uy egasi bu summaga hisob qilmasin.

Mahalliy ishlab chiqarilgan qurilmalarga 3 yillik 0 foizli bo'lib to'lash ham davlat xizmati sifatida qayd etilgan, ammo uning 2026-yildagi holati alohida tasdiqlanmadi.

Kichik biznes uchun: ortiqchaning narxi

1 MVtgacha quvvatga ega korxona va jismoniy shaxslar uchun boshqa mexanizm ishlaydi. "Hududiy elektr tarmoqlari" ortiqcha energiyani II guruh tarifining 80 foizi bo'yicha sotib oladi — bu bugun amalda bo'lgan stavka, 880 so'm/kVt·soat (1-iyungacha 800 so'm edi), sotib olish kafolati kamida 10 yil (PF-220, 09.09.2022). Ortiqcha energiya shu tariqa muntazam daromad chizig'iga aylanadi; bunday manbalarni passiv daromad haqidagi maqolada yig'ib chiqqanmiz.

Bitta ogohlantirish bilan: gap 880 so'm haqida emas, balki kelajak haqida. 2025-yil oktabr oyidan 80 foizlik ulushni pasaytirish loyihasi muhokamada — bu boshqa masala, joriy 880 so'mni emas, kelajakdagi foizni anglatadi. 2026-yil 6-avgust holatiga qabul qilingan yakuniy hujjat tasdiqlanmagan, matbuotda esa bir-biriga to'g'ri kelmaydigan raqamlar aylanmoqda, shuning uchun yangi stavkani aytmaymiz. Biznes-reja tuzayotgan bo'lsangiz, buni xavf ustuni sifatida yozib qo'ying: hozirgi 880 so'm kafolatlangan minimal emas, joriy stavka.

Yuridik shaxslarda soliq tomoni ham bor: QQEM qurilmalari bo'yicha mol-mulk va yer soliqlari, tarmoqqa sotilgan elektr energiyasidan olingan foyda solig'i bo'yicha imtiyozlar amal qiladi.

Tizim qancha turadi

• 5 kVt — 15–24,9 mln so'm

• 10 kVt — 32,8–44,8 mln so'm

• 20 kVt — 72–80 mln so'm

Bu rasmiy prays emas. Bu — 2026-yil iyul–avgust holatiga savdo maydonchalari va o'rnatuvchilarning e'lonlari kesimi; bitta quvvat bo'yicha narx sotuvchiga qarab 1,7 barobargacha farq qiladi. Xarid oldidan aniq tijorat taklifini so'rang.

O'zini qachon oqlaydi: hisob ochiq

Avval taxminlar. Ular o'zgarsa, natija ham o'zgaradi:

• Quvvat — 10 kVt, tizim narxi 39 mln so'm (33–45 mln oralig'ining o'rtasi).

• Solishtirma ishlab chiqarish — 1 kVtdan yiliga 1500 kVt·soat: mintaqa uchun tipik muhandislik bahosi, rasmiy manba raqami emas.

• Oilaning iste'moli — 8000 kVt·soat/yil, ya'ni oyiga taxminan 667 kVt·soat, demak 501–1000 pog'onasi va 1100 so'm/kVt·soat tarif.

• Kredit foizi, xizmat ko'rsatish xarajati va panellarning yillik eskirishi hisobga olinmagan.

Endi pulning yo'li:

10 kVt tizim, bir yil

• Ishlab chiqariladi — 15 000 kVt·soat

  • → uy o'zi sarflaydi 8000 kVt·soat → tarmoqdan sotib olinmaydi → 8,8 mln so'm tejaladi (8000 × 1100)

  • → tarmoqqa uzatiladi 7000 kVt·soat → subsidiya 1000 so'm/kVt·soat → 7 mln so'm

• Yillik jami foyda — 15,8 mln so'm

• 39 mln ÷ 15,8 mln = taxminan 2,5 yil

Tizim 33 mln so'mga tushsa — 2,1 yil; 45 mln bo'lsa — 2,8 yil. Ya'ni shu taxminlarda oraliq 2–3 yil.

E'tibor bering: foydaning kattaroq qismi subsidiyadan emas, tejamdan keldi. Tarif yana oshsa, tejam ham o'sadi, subsidiya esa 2023-yildan beri joyida turibdi.

Internetda uchraydigan "4–6 yil" degan raqamni ko'chirib yurishning hojati yo'q — uning ortida ko'rinadigan metodika yo'q. O'z tarifingiz, o'z iste'molingiz va sotuvchidan olgan aniq narx bilan yuqoridagi to'rt qatorni qayta hisoblang. Javob o'zingizniki bo'ladi.

Dastur qanchalik o'sdi

• 2024-yil — 10 826 oluvchi, 12,18 mlrd so'm.

• 2025-yil — 45 381 oluvchi, 209,2 mlrd so'm.

• 2026-yilning birinchi yarmi — 68 600 oluvchi, 330,8 mlrd so'm.

Olti oyda dastur o'tgan butun yilnikidan ko'proq pul to'ladi. Byudjetga esa 2026-yilga 100 mlrd so'm qo'yilgan edi. Natijasi ko'rinib turibdi: aprel–may oylarida to'lovlar kechikdi, qarz iyulga qadar yopildi — 60,2 ming kishiga 156,1 mlrd so'm o'tkazildi. Subsidiyani oylik maosh emas, kechikishi mumkin bo'lgan qaytim deb rejalashtirgan ma'qul.

Sanoat miqyosida ko'rinish boshqacha: 2026-yilga yoqilg'i-energetika kompleksi bo'yicha 133 loyiha va $51,4 mlrd portfel, yil oxirigacha 6770 MVt yangi quvvat, shundan 2800 MVt — quyosh. Umumiy manzarada quyosh va shamol birgalikda 5,5 GVtdan oshdi (2026-yil may, energetika forumi). "Quyoshning o'zi alohida, 2026-yil fakti" degan yagona raqam manbalarda bir xil emas, shuning uchun uni aytmaymiz.

Ulanish: muddatlar va amaldagi ishqalanish

20 kVtgacha bo'lgan tizim uchun tarmoq kompaniyasi texnik shartlarni yoki asoslantirilgan rad javobini 10 ish kunida berishi shart. 20–500 kVt uchun tizim operatoriga 3 ish kunida xabar beriladi. Ikkala muddat ham 610-son reglamentda (22.07.2019) belgilangan.

Uskunaga talab qattiq: faqat BNEF Tier-1 ro'yxatidagi panel, invertor va akkumulyatorlarni import qilish mumkin — bu qoida 2025-yil 1-yanvardan amalda. Fotoelement sinfi markirovkasi ham majburiy, bu talab esa 2024-yil 1-martdan kuchga kirgan. Texnik tafsilotlarni panellarga qo'yiladigan talablar haqidagi maqolada yig'ganmiz.

2024-yil kuzida tadbirkorlar panel o'rnatishga majburlanganidan shikoyat qilgan, Energetika vazirligi bunday amaliyotni qoraladi. 2026-yil iyulida vazir tadbirkorlarni "hujjatlaringiz joyida bo'lsa, ulanishni talab qiling" deb ochiq chaqirdi — demak ishqalanish hamon bor. Murojaatni yozma qiling va yozishmani saqlang.

Sarmoyani himoya qilish: panellar qachon sug'urtalanadi

Bu yerda shart ochiq: minimal sug'urta summasi — 20 mln so'm. Ya'ni 5 kVt tizim (15–25 mln) chegarada turadi, 10 kVt va undan yuqorisi bemalol o'tadi. Undan arzon panellar mahsulotga tushmaydi.

Stavka tekis — sug'urta summasining 1,5 foizi, koeffitsientlarsiz. 20 mln so'mlik panellar yiliga 300 000 so'm, 40 mln so'mlik panellar 600 000 so'm turadi. Yuqori chegara — 100 mln so'm.

Nima qamrab olinadi va nima yo'q:

• Sug'urta obyekti — panellarning o'zi. Invertor, akkumulyator, kabel va montaj ishlari obyektga kirmaydi.

• Faqat uy yoki ishlab chiqarish binosining tomi yoki devoriga profil mutaxassislar tomonidan o'rnatilgan panellar sug'urtalanadi. Yerda yoki yer sathida joylashgan panellar bu sug'urtaga qabul qilinmaydi — ular faqat individual loyiha bo'yicha ko'rib chiqiladi. Joyni tanlayotganda buni oldindan biling.

• 12 xavf qoplanadi, har biri aniq o'lchov bilan belgilangan — bu ko'rsatkichlar oddiy yomg'ir yoki shamol emas, halokatli tabiat hodisalarini anglatadi: shamol 20 m/s dan, qor 12 soat ichida 20 sm dan, do'l 10 mm dan, zilzila Rixter shkalasi bo'yicha 5,0 balldan, suv toshqini, chaqmoq urishi, ko'chki, yong'in, portlash, uchinchi shaxslarning g'ayriqonuniy harakatlari, yer usti transportining urilishi, uchish apparatining qulashi.

• Vaqt franshizasi — 7 kalendar kun: javobgarlik mukofot to'langanidan yetti kun o'tib boshlanadi.

• Qisman shikastlanishda tiklash xarajatlari qoplanadi, to'liq nobud bo'lishda — sug'urta summasi.

• To'lov Sug'urta hodisasi to'g'risidagi Dalolatnoma imzolangan kundan 15 bank kuni ichida amalga oshiriladi. Hodisa yuz bersa, 72 soat ichida xabar bering va 5 ish kunida yozma ariza yuboring.

• Qoplanmaydi: tabiiy eskirish va zang, montajdagi yashirin nuqsonlar, mutaxassis bo'lmagan odam qilgan ta'mir, shuningdek rejali texnik ko'rikning o'tkazilmasligi. Yiliga kamida ikki marta tashqi ko'rik — sizning majburiyatingiz.

• Rasmiylashtirish uchun binoning kadastr pasporti yoki mulk huquqini tasdiqlovchi boshqa hujjat kerak.

EUROASIA'da quyosh panellari sug'urtasini onlayn rasmiylashtirasiz, polis elektron shaklda keladi.

O'rnatishdan oldin — besh qator

1. Uskuna BNEF Tier-1 ro'yxatidan ekanini tekshiring.

2. Montajni shu ish bilan professional shug'ullanadigan mutaxassisga topshiring — sug'urta aynan shuni talab qiladi. O'zbekistonda quyosh paneli o'rnatuvchilariga alohida davlat sertifikati berilmaydi, shuning uchun kompaniyaning tajribasi va kafolat majburiyatlariga qarang.

3. Texnik shartlarni yozma so'rang — 20 kVtgacha javob muddati 10 ish kuni.

4. O'zini oqlash muddatini o'z tarifingiz va o'z iste'molingiz bo'yicha hisoblang, tayyor raqamga ishonmang.

5. Panellar qiymati 20 mln so'mdan oshsa, sug'urta narxini ham hisobga qo'shing.

O'qing. Hisoblang. Keyin rasmiylashtiring.