Қуёш панелларига давлат субсидияси Ўзбекистонда: нарх ва ҳисоб

2023-йил апрельдан бери битта рақам қимирлагани йўқ: тармоққа узатилган ҳар бир ортиқча киловатт-соат учун уй эгасига 1000 сўм тўланади. Электр тарифи эса шу вақт ичида икки марта ошди — 2026-йил 1-июньдан ойига 501–1000 кВт·соат сарфлайдиган хонадон учун у 1100 сўм/кВт·соат.

Бутун ҳисоб-китоб ана шу икки рақам оралиғида ётибди. Панелнинг асосий фойдаси энди ортиқчани сотишдан эмас, тармоқдан сотиб олмасликдан келади.

Қуйида — 2026-йилда сизга аниқ нима тегишли, тизим қанча туради ва ўзини қачон оқлайди. Методика очиқ: рақамларни ўз тарифингизга қўйиб, ҳисобни ўзингиз қайта чиқаришингиз мумкин.

Бир йилда нима ўзгарди

• Мол-мулк солиғи имтиёзи. Илгари — тўлиқ озод қилиш. Энди — солиқни камайтириш, юқори чегара билан: жисмоний шахсда ≤2 БҲМ мол-мулк, ≤1 БҲМ ер солиғи (ЎРҚ-1014, 24.12.2024).

• Электр тарифи, II гуруҳ (юридик шахслар). Илгари — 1000 сўм/кВт·соат. Энди — 1100 сўм/кВт·соат (ВМ қарори 243-сон, 15.05.2026).

• Уй эгасига субсидия. Илгари — 1000 сўм/кВт·соат. Энди — 1000 сўм/кВт·соат — ўзгармади.

• Аҳоли учун янги чоралар. Илгари — йўқ эди. Энди — 18,75 млн сўмгача субсидия + 170 млн сўмгача "Яшил реновация" ипотекаси (2025-йил 1-июльдан).

• "Қуёшли уй" бюджети. 2026-йилга 100 млрд сўм режалаштирилган, олти ойда тўловлар 330,8 млрд сўмга етди (сабаби — пастда).

Биринчи қатор энг муҳими. Интернетда ҳамон "100 кВтгача тизимлар 10 йилгача мол-мулк солиғидан озод" деган жумла юрибди. 2025-йилдан бу нотўғри: имтиёз Солиқ кодексига кўчирилди ва энди солиқни белгиланган чегарагача камайтиради, бутунлай бекор қилмайди. Муддат ўзгармади — 3 йил, панеллар қувватининг камида 25 фоизига тенг аккумулятор бўлса, 10 йил. БҲМ бу ерда базавий ҳисоблаш миқдорини билдиради.

Уй эгаси учун: тўртта реал манба

1. "Қуёшли уй" субсидияси — 1000 сўм/кВт·соат. Жисмоний шахслар, 50 кВтгача бўлган станциялар. Алоҳида ариза ёзилмайди: икки томонлама ҳисоблагич кўрсаткичи бўйича солиқ органи ўзи ҳисоблайди, пул "Солиқ" иловаси орқали кейинги ойнинг 25-санасига қадар тушади ва умумий даромадга қўшилмайди (ПҚ-57, 16.02.2023).

2. Энергия самарадорлиги субсидияси — 18 750 000 сўмгача. Панеллар, қуёшли сув иситгичлар ва иссиқлик насослари учун, "Яшил лойиҳа" сертификати асосида; 2025-йил 1-июльдан ишлайди (Президент фармони, 27.03.2025). Бир йил олдинги мақолаларда бу чора йўқ — у кейинроқ пайдо бўлди.

3. "Яшил реновация" ипотекаси — 170 млн сўмгача, 10 йилгача. Йиллик ставканинг 19 фоиздан ортиқ қисми қопланади, лекин 4 фоиз пунктдан кўп эмас. Мисол учун: ставка 24 фоиз бўлса, давлат 4 фоиз пунктини қоплайди ва қарз олувчи амалда 20 фоиз ставка бўйича тўлайди.

4. Давлат таъминотидаги оилалар учун манзилли пакет — 100 БҲМ (41 200 000 сўм)гача 7–10 кВт тизимга, 2026-йил 1-февральдан; устига 75 БҲМ (30 900 000 сўм)гача имтиёзли кредит. Буни очиқ айтамиз: тоифа тор, реестрдаги оилалар учун. Оддий уй эгаси бу суммага ҳисоб қилмасин.

Маҳаллий ишлаб чиқарилган қурилмаларга 3 йиллик 0 фоизли бўлиб тўлаш ҳам давлат хизмати сифатида қайд этилган, аммо унинг 2026-йилдаги ҳолати алоҳида тасдиқланмади.

Кичик бизнес учун: ортиқчанинг нархи

1 МВтгача қувватга эга корхона ва жисмоний шахслар учун бошқа механизм ишлайди. "Ҳудудий электр тармоқлари" ортиқча энергияни II гуруҳ тарифининг 80 фоизи бўйича сотиб олади — бу бугун амалда бўлган ставка, 880 сўм/кВт·соат (1-июньгача 800 сўм эди), сотиб олиш кафолати камида 10 йил (ПФ-220, 09.09.2022). Ортиқча энергия шу тариқа мунтазам даромад чизиғига айланади; бундай манбаларни пассив даромад ҳақидаги мақолада йиғиб чиққанмиз.

Битта огоҳлантириш билан: гап 880 сўм ҳақида эмас, балки келажак ҳақида. 2025-йил октябрь ойидан 80 фоизлик улушни пасайтириш лойиҳаси муҳокамада — бу бошқа масала, жорий 880 сўмни эмас, келажакдаги фоизни англатади. 2026-йил 6-август ҳолатига қабул қилинган якуний ҳужжат тасдиқланмаган, матбуотда эса бир-бирига тўғри келмайдиган рақамлар айланмоқда, шунинг учун янги ставкани айтмаймиз. Бизнес-режа тузаётган бўлсангиз, буни хавф устуни сифатида ёзиб қўйинг: ҳозирги 880 сўм кафолатланган минимал эмас, жорий ставка.

Юридик шахсларда солиқ томони ҳам бор: ҚҚЕМ қурилмалари бўйича мол-мулк ва ер солиқлари, тармоққа сотилган электр энергиясидан олинган фойда солиғи бўйича имтиёзлар амал қилади.

Тизим қанча туради

• 5 кВт — 15–24,9 млн сўм

• 10 кВт — 32,8–44,8 млн сўм

• 20 кВт — 72–80 млн сўм

Бу расмий прайс эмас. Бу — 2026-йил июль–август ҳолатига савдо майдончалари ва ўрнатувчиларнинг эълонлари кесими; битта қувват бўйича нарх сотувчига қараб 1,7 баробаргача фарқ қилади. Харид олдидан аниқ тижорат таклифини сўранг.

Ўзини қачон оқлайди: ҳисоб очиқ

Аввал тахминлар. Улар ўзгарса, натижа ҳам ўзгаради:

• Қувват — 10 кВт, тизим нархи 39 млн сўм (33–45 млн оралиғининг ўртаси).

• Солиштирма ишлаб чиқариш — 1 кВтдан йилига 1500 кВт·соат: минтақа учун типик муҳандислик баҳоси, расмий манба рақами эмас.

• Оиланинг истеъмоли — 8000 кВт·соат/йил, яъни ойига тахминан 667 кВт·соат, демак 501–1000 поғонаси ва 1100 сўм/кВт·соат тариф.

• Кредит фоизи, хизмат кўрсатиш харажати ва панелларнинг йиллик эскириши ҳисобга олинмаган.

Энди пулнинг йўли:

10 кВт тизим, бир йил

• Ишлаб чиқарилади — 15 000 кВт·соат

  • → уй ўзи сарфлайди 8000 кВт·соат → тармоқдан сотиб олинмайди → 8,8 млн сўм тежалади (8000 × 1100)

  • → тармоққа узатилади 7000 кВт·соат → субсидия 1000 сўм/кВт·соат → 7 млн сўм

• Йиллик жами фойда — 15,8 млн сўм

• 39 млн ÷ 15,8 млн = тахминан 2,5 йил

Тизим 33 млн сўмга тушса — 2,1 йил; 45 млн бўлса — 2,8 йил. Яъни шу тахминларда оралиқ 2–3 йил.

Эътибор беринг: фойданинг каттароқ қисми субсидиядан эмас, тежамдан келди. Тариф яна ошса, тежам ҳам ўсади, субсидия эса 2023-йилдан бери жойида турибди.

Интернетда учрайдиган "4–6 йил" деган рақамни кўчириб юришнинг ҳожати йўқ — унинг ортида кўринадиган методика йўқ. Ўз тарифингиз, ўз истеъмолингиз ва сотувчидан олган аниқ нарх билан юқоридаги тўрт қаторни қайта ҳисобланг. Жавоб ўзингизники бўлади.

Дастур қанчалик ўсди

• 2024-йил — 10 826 олувчи, 12,18 млрд сўм.

• 2025-йил — 45 381 олувчи, 209,2 млрд сўм.

• 2026-йилнинг биринчи ярми — 68 600 олувчи, 330,8 млрд сўм.

Олти ойда дастур ўтган бутун йилникидан кўпроқ пул тўлади. Бюджетга эса 2026-йилга 100 млрд сўм қўйилган эди. Натижаси кўриниб турибди: апрель–май ойларида тўловлар кечикди, қарз июльга қадар ёпилди — 60,2 минг кишига 156,1 млрд сўм ўтказилди. Субсидияни ойлик маош эмас, кечикиши мумкин бўлган қайтим деб режалаштирган маъқул.

Саноат миқёсида кўриниш бошқача: 2026-йилга ёқилғи-энергетика комплекси бўйича 133 лойиҳа ва $51,4 млрд портфель, йил охиригача 6770 МВт янги қувват, шундан 2800 МВт — қуёш. Умумий манзарада қуёш ва шамол биргаликда 5,5 ГВтдан ошди (2026-йил май, энергетика форуми). "Қуёшнинг ўзи алоҳида, 2026-йил факти" деган ягона рақам манбаларда бир хил эмас, шунинг учун уни айтмаймиз.

Уланиш: муддатлар ва амалдаги ишқаланиш

20 кВтгача бўлган тизим учун тармоқ компанияси техник шартларни ёки асослантирилган рад жавобини 10 иш кунида бериши шарт. 20–500 кВт учун тизим операторига 3 иш кунида хабар берилади. Иккала муддат ҳам 610-сон регламентда (22.07.2019) белгиланган.

Ускунага талаб қаттиқ: фақат BNEF Tier-1 рўйхатидаги панел, инвертор ва аккумуляторларни импорт қилиш мумкин — бу қоида 2025-йил 1-январьдан амалда. Фотоэлемент синфи маркировкаси ҳам мажбурий, бу талаб эса 2024-йил 1-мартдан кучга кирган. Техник тафсилотларни панелларга қўйиладиган талаблар ҳақидаги мақолада йиғганмиз.

2024-йил кузида тадбиркорлар панел ўрнатишга мажбурланганидан шикоят қилган, Энергетика вазирлиги бундай амалиётни қоралади. 2026-йил июльида вазир тадбиркорларни "ҳужжатларингиз жойида бўлса, уланишни талаб қилинг" деб очиқ чақирди — демак ишқаланиш ҳамон бор. Мурожаатни ёзма қилинг ва ёзишмани сақланг.

Сармояни ҳимоя қилиш: панеллар қачон суғурталанади

Бу ерда шарт очиқ: минимал суғурта суммаси — 20 млн сўм. Яъни 5 кВт тизим (15–25 млн) чегарада туради, 10 кВт ва ундан юқориси бемалол ўтади. Ундан арзон панеллар маҳсулотга тушмайди.

Ставка текис — суғурта суммасининг 1,5 фоизи, коэффициентларсиз. 20 млн сўмлик панеллар йилига 300 000 сўм, 40 млн сўмлик панеллар 600 000 сўм туради. Юқори чегара — 100 млн сўм.

Нима қамраб олинади ва нима йўқ:

• Суғурта объекти — панелларнинг ўзи. Инвертор, аккумулятор, кабель ва монтаж ишлари объектга кирмайди.

• Фақат уй ёки ишлаб чиқариш биносининг томи ёки деворига профиль мутахассислар томонидан ўрнатилган панеллар суғурталанади. Ерда ёки ер сатҳида жойлашган панеллар бу суғуртага қабул қилинмайди — улар фақат индивидуал лойиҳа бўйича кўриб чиқилади. Жойни танлаётганда буни олдиндан билинг.

• 12 хавф қопланади, ҳар бири аниқ ўлчов билан белгиланган — бу кўрсаткичлар оддий ёмғир ёки шамол эмас, ҳалокатли табиат ҳодисаларини англатади: шамол 20 м/с дан, қор 12 соат ичида 20 см дан, дўл 10 мм дан, зилзила Рихтер шкаласи бўйича 5,0 баллдан, сув тошқини, чақмоқ уриши, кўчки, ёнғин, портлаш, учинчи шахсларнинг ғайриқонуний ҳаракатлари, ер усти транспортининг урилиши, учиш аппаратининг қулаши.

• Вақт франшизаси — 7 календарь кун: жавобгарлик мукофот тўланганидан етти кун ўтиб бошланади.

• Қисман шикастланишда тиклаш харажатлари қопланади, тўлиқ нобуд бўлишда — суғурта суммаси.

• Тўлов Суғурта ҳодисаси тўғрисидаги Далолатнома имзоланган кундан 15 банк куни ичида амалга оширилади. Ҳодиса юз берса, 72 соат ичида хабар беринг ва 5 иш кунида ёзма ариза юборинг.

• Қопланмайди: табиий эскириш ва занг, монтаждаги яширин нуқсонлар, мутахассис бўлмаган одам қилган таъмир, шунингдек режали техник кўрикнинг ўтказилмаслиги. Йилига камида икки марта ташқи кўрик — сизнинг мажбуриятингиз.

• Расмийлаштириш учун бинонинг кадастр паспорти ёки мулк ҳуқуқини тасдиқловчи бошқа ҳужжат керак.

EUROASIA'да қуёш панеллари суғуртасини онлайн расмийлаштирасиз, полис электрон шаклда келади.

Ўрнатишдан олдин — беш қатор

1. Ускуна BNEF Tier-1 рўйхатидан эканини текширинг.

2. Монтажни шу иш билан профессионал шуғулланадиган мутахассисга топширинг — суғурта айнан шуни талаб қилади. Ўзбекистонда қуёш панели ўрнатувчиларига алоҳида давлат сертификати берилмайди, шунинг учун компаниянинг тажрибаси ва кафолат мажбуриятларига қаранг.

3. Техник шартларни ёзма сўранг — 20 кВтгача жавоб муддати 10 иш куни.

4. Ўзини оқлаш муддатини ўз тарифингиз ва ўз истеъмолингиз бўйича ҳисобланг, тайёр рақамга ишонманг.

5. Панеллар қиймати 20 млн сўмдан ошса, суғурта нархини ҳам ҳисобга қўшинг.

Ўқинг. Ҳисобланг. Кейин расмийлаштиринг.