To‘liq nobud bo‘lish

To‘liq nobud bo‘lish — bu sug‘urtalangan mulk yoki avtomobil to‘liq yo‘qolgan yoki shunchalik kuchli shikastlanganki, uni tiklash endi mumkin emas yoki amaliy ma’nosini yo‘qotgan holatdir.

Juda sodda qilib aytganda:

• buyum juda kuchli zarar ko‘rgan;
• undan avvalgidek foydalanib bo‘lmaydi;
• ta’mirlashning iloji yo‘q yoki u mantiqsiz bo‘lib qolgan;
• sug‘urtada buni to‘liq nobud bo‘lish deb atashadi.

Demak, bu mayda yoki o‘rtacha shikast emas, balki zarar darajasi shunchalik yuqoriki, obyekt odatdagi ishlatiladigan mulk sifatida amalda yo‘qolib qoladi.

Bu oddiy tilda nimani anglatadi

Quruq iboralarsiz aytganda, to‘liq nobud bo‘lish — bu yong‘in, avariya, portlash, suv bosishi yoki boshqa og‘ir hodisadan keyin buyumni oddiy ta’mir bilan oldingi holatiga qaytarib bo‘lmaydigan holatdir.

Masalan:

• mashina kuchli yonib ketgan;
• ombor yong‘indan keyin amalda yo‘q bo‘lib qolgan;
• uskuna shunchalik buzilganki, uni tiklashning ma’nosi qolmagan;
• kvartira shunchalik zarar ko‘rganki, obyekt odatdagi vazifasini yo‘qotgan.

Oddiy qilib aytganda, buyum jismonan qolishi mumkin, lekin sug‘urta ma’nosida u amalda nobud bo‘lgan deb qaraladi.

Qachon umuman to‘liq nobud bo‘lish haqida gapiriladi

Bunday maqom odatda jiddiy sug‘urta hodisasidan keyin, keyin nima qilish kerakligini tushunish zarur bo‘lganda tilga olinadi.

Odatda ikki savolga qaraladi:

1. obyektni tiklash mumkinmi;
2. buni qilishning real ma’nosi bormi.

Agar javob salbiy bo‘lsa yoki tiklash mantiqsiz jarayonga aylanib qolsa, to‘liq nobud bo‘lish mavzusi paydo bo‘ladi.

Demak, to‘liq nobud bo‘lish oddiy ta’mir haqida emas, balki zarar haddan tashqari katta bo‘lgan holat haqida.

Bu oddiy shikastlanishdan nimasi bilan farq qiladi

Bu eng muhim nuqtalardan biridir.

• Oddiy shikastlanish — obyekt zarar ko‘rgan, lekin uni oqilona ta’mirlash mumkin.
• To‘liq nobud bo‘lish — obyekt yo‘q bo‘lgan yoki shunchalik kuchli shikastlanganki, uni tiklash endi normal yechimga o‘xshamaydi.

Boshqacha aytganda, har bir jiddiy avariya yoki buzilish avtomatik ravishda to‘liq nobud bo‘lish degani emas. Bu maqom zarar odatiy ta’mir chegarasidan chiqib ketganda paydo bo‘ladi.

Bu konstruktiv nobud bo‘lish bilan qanday bog‘liq

Odamlar bu tushunchalarni ko‘pincha adashtiradi, chunki ular bir-biriga yaqin.

Odatda mantiq quyidagicha:

• To‘liq nobud bo‘lish — obyekt odatdagi foydalanish uchun amalda yo‘qolgan holatning kengroq tushunchasi.
• Konstruktiv nobud bo‘lish — alohida holat bo‘lib, buyumni nazariy jihatdan tiklash mumkin, lekin bu iqtisodiy jihatdan foydasiz.

Demak, konstruktiv nobud bo‘lish ko‘pincha to‘liq nobud bo‘lishning bir ko‘rinishi sifatida ko‘riladi, lekin har bir to‘liq nobud bo‘lish faqat shu bilan cheklanmaydi.

Nega bu atama sug‘urtada muhim

Sug‘urtada bu atama muhim, chunki u zararni hisoblash mantig‘ini o‘zgartiradi.

Agar obyekt to‘liq nobud bo‘lgan deb topilsa, keyin boshqacha qaraladi:

• sug‘urta qoplamasi hisobiga;
• ta’mirlash imkoniga;
• qolgan qismlar masalasiga;
• mijoz oladigan yakuniy summaga.

Oddiy qilib aytganda, bu yerda savol endi “nechaga ta’mir qilamiz?” emas, balki “butun yo‘qotishni qanday hisoblaymiz?” bo‘lib qoladi.

Bunday baholashda odatda nimaga qaraladi

To‘liq nobud bo‘lish masalasi chiqqanda, odatda quyidagilar tekshiriladi:

• shikast darajasi;
• keyinchalik ishlatish mumkinmi-yo‘qmi;
• hodisadan keyingi holat;
• qolgan qiymat bormi-yo‘qmi;
• tiklash real hayotda ma’noli bo‘ladimi, faqat qog‘ozda emas.

Demak, bunday ibora shunchaki ko‘z bilan emas, obyekt oddiy foydalanish uchun qanchalik yo‘qolganini baholash asosida paydo bo‘ladi.

Qoldiqlar bilan nima bo‘ladi

Bu ham muhim nuqta.

To‘liq nobud bo‘lishda ham mulkdan ba’zan quyidagilar qolishi mumkin:

• ayrim detallar;
• konstruksiya qismlari;
• uskunalar;
• hali ham qiymati bor elementlar.

Shuning uchun hisob-kitobda ba’zan faqat umumiy yo‘qotish emas, balki hodisadan keyin nima qolganiga ham qaraladi.

Oddiy qilib aytganda, to‘liq nobud bo‘lish har doim mutlaqo hech narsa qolmadi degani emas. Ba’zan yaroqli qoldiqlar bo‘ladi va bu hisobga ta’sir qiladi.

Muhim atamalarni sodda tilda

Sug‘urta hodisasi — undan keyin to‘lov huquqi paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan voqea.
Aynan shunday hodisadan keyin to‘liq nobud bo‘lish masalasi chiqishi mumkin.

Sug‘urta qoplamasi — zarar tasdiqlangandan keyin to‘lanadigan summa.
To‘liq nobud bo‘lishda u oddiy ta’mirdagidek emas, boshqacha hisoblanadi.

Yaroqli qoldiqlar — kuchli shikastdan keyin ham qiymatini saqlab qolgan qismlar.
Ular yakuniy hisobga ta’sir qilishi mumkin.

Konstruktiv nobud bo‘lish — tiklash texnik jihatdan mumkin, lekin iqtisodiy jihatdan foydasiz bo‘lgan holat.
Bu to‘liq nobud bo‘lish ichidagi eng ko‘p uchraydigan ssenariylardan biridir.

Bu atamani qachon ayniqsa tushunish muhim

Bu atama ayniqsa muhim, agar siz:

• avtomobil, kvartira, uy, ombor yoki uskunani sug‘urtalayotgan bo‘lsangiz;
• juda katta zarar bilan to‘qnashgan bo‘lsangiz;
• sug‘urta kompaniyasi nega ta’mir haqida emas, to‘liq nobud bo‘lish haqida gapirayotganini tushunmayotgan bo‘lsangiz;
• to‘lov qanday hisoblanishini bilmoqchi bo‘lsangiz;
• hujjatlarda qoldiqlar yoki tiklab bo‘lmaslik haqidagi iboralarni ko‘rgan bo‘lsangiz.

Oddiy qilib aytganda, to‘liq nobud bo‘lish — bu zarar shunchalik katta bo‘lganki, oddiy ta’mir mantig‘i endi ishlamaydigan holatlarda uchraydigan asosiy atamalardan biridir.

Vaziyat tahlili

Bir vaziyatni tasavvur qilaylik. Aziz Toshkentda 210 mln so‘mlik avtomobilini sug‘urtalagan edi. Kuchli yong‘indan keyin salon, simlar, panel va kuzovning bir qismi jiddiy zarar ko‘rdi. Mashina fizik jihatdan qolgan bo‘lsa ham, uni tiklash endi normal va oqilona variantga o‘xshamay qoldi.

Bu amalda nimani anglatadi:

• sug‘urta kompaniyasi faqat shikastning o‘ziga emas, yo‘qotish ko‘lamiga ham qaraydi;
• mashinani odatdagidek ishlatish mumkinmi degan savol paydo bo‘ladi;
• agar obyekt to‘liq nobud bo‘lgan deb topilsa, hisob-kitob oddiy ta’mir mantig‘i bo‘yicha emas, boshqacha qilinadi;
• keyin qolgan qismlar va yakuniy sug‘urta qoplamasi alohida ko‘rilishi mumkin.

Xulosa juda tushunarli: to‘liq nobud bo‘lish — bu jiddiy hodisadan keyin obyekt amalda oddiy foydalanishga yaroqli mulk bo‘lishdan chiqib qolgan holat bo‘lib, shu sabab sug‘urta hisob-kitobi ham alohida mantiq bo‘yicha yuradi.