Bu transport vositasi harakati jarayonida yoki uning ishtirokida odamlar, transport vositalari, yo‘l inshootlari yoki boshqa mol-mulkka zarar yetgan yo‘l hodisasidir.
YTH — yo‘l-transport hodisasi: transport vositasi ishtirokida yuz bergan va zarar, sog‘liqqa shikast yoki boshqa real oqibat keltirgan voqea. Sug‘urtada “avariya” so‘zining o‘zi emas, hodisaning oqibati va to‘g‘ri rasmiylashtirilishi muhim.
Oddiy qilib aytganda:
Yo‘ldagi har bir xavfli vaziyat sug‘urta nuqtai nazaridan YTH emas. Haydovchi keskin tormoz berdi, qo‘rqdi, lekin hech kimga urilmadi va hech narsaga zarar yetmadi — bunday holatda sug‘urta hodisasi bo‘lmasligi mumkin. YTH yo‘ldagi voqea va uning oqibati bor joyda paydo bo‘ladi.
Odatda uchta narsa muhim: transport vositasi ishtirok etgan, zarar yoki shikast yetgan, bu zararni qayd etish mumkin. Shuning uchun to‘qnashuvsiz oddiy nosozlik — YTH emas, boshqa avtomobil yoki yo‘ldagi mulkka urilish esa YTH bo‘ladi.
YTHdan keyin sug‘urta kompaniyasi faqat shikastga qaramaydi. U kim ishtirok etganini, kim aybdorligini, kim jabrlanganini, qanday hujjatlar rasmiylashtirilganini va hodisa polis shartlariga tushadimi-yo‘qmi — shuni aniqlashi kerak.
OSAGO uchun bu ayniqsa muhim: polis agar siz boshqa harakat ishtirokchilariga zarar yetkazsangiz, ular oldidagi javobgarlikni qoplaydi. KASKOda mantiq boshqacha: mahsulot shartlariga ko‘ra, aybdor o‘zingiz bo‘lsangiz ham, o‘z avtomobilingizga yetgan zarar qoplanishi mumkin, lekin istisnolar baribir ahamiyatli.
Vahimadan ko‘ra tinch tartib muhim:
EUROASIA OSAGO ofertasida YTH ishtirokchisi sug‘urtalovchini zudlik bilan, lekin YTHdan keyin 72 soatdan kechiktirmay xabardor qilishi, shuningdek jabrlanuvchiga e-polis nusxasini 3 kalendar kundan kechiktirmay berishi ko‘rsatilgan. Aniq tartibni har doim o‘z shartnomangizdan tekshiring.
O‘zbekistonda ayrim YTHlarni Yevroprotokol orqali — GSBDD xodimlarini chaqirmasdan rasmiylashtirish mumkin, agar bunday tartib shartlari bajarilsa. Bu kichik zarar va tushunarli vaziyatlarda qulay, lekin har bir holatga to‘g‘ri kelmaydi.
Jabrlanuvchilar bo‘lsa, aybdorlik bo‘yicha bahs bo‘lsa, zarar jiddiy bo‘lsa yoki soddalashtirilgan tartib shartlari bajarilmasa, standart rasmiy tartibga amal qilgan ma’qul.
YTH — zarar yoki shikast keltirgan yo‘ldagi voqea. Nosozlik — avariyasiz ham yuz berishi mumkin bo‘lgan texnik muammo. Mashinaning uzatmalar qutisi o‘z-o‘zidan buzilsa, bu YTH emas. To‘qnashuv natijasida bamper, fara yoki boshqa birovning mulki shikastlansa — bu YTH.
YTHni maishiy shikastdan ham ajratish kerak. Masalan, hovlida turgan mashinaga shox tushsa, bu KASKO bo‘yicha sug‘urta hodisasi bo‘lishi mumkin, lekin har doim ham YTH emas.
Birinchi xato — “keyin kelishib olamiz” deb hodisa joyidan ketish. Avtosug‘urtada bu bahs yoki rad etishga olib kelishi mumkin, ayniqsa shartnomada YTH joyini tark etish istisno sifatida ko‘rsatilgan bo‘lsa.
Ikkinchi xato — shikastlarni qayd etmaslik. Foto, video, ishtirokchilar ma’lumotlari va hujjatlar sug‘urta kompaniyasiga vaziyatni tezroq tushunishga yordam beradi.
Uchinchi xato — OSAGO aybdor haydovchining o‘z avtomobilini ham qoplaydi deb o‘ylash. OSAGO boshqalar oldidagi javobgarlikni himoya qiladi. O‘z avtomobil uchun odatda KASKO kerak bo‘ladi.
YTH ishtirokchisi — haydovchi, yo‘lovchi, piyoda yoki hodisa bilan bog‘liq boshqa shaxs.
Jabrlanuvchi — sog‘lig‘iga, avtomobiliga yoki mulkiga zarar yetgan tomon.
YTH aybdori — harakati hodisaga sabab bo‘lgan shaxs.
Sug‘urta to‘lovi — shartnoma shartlariga ko‘ra tan olingan sug‘urta hodisasi uchun sug‘urtalovchi to‘laydigan pul.
Bu atama har bir haydovchi uchun kerak. YTHni qanday tushunganingiz va qanday rasmiylashtirganingiz keyingi jarayonga ta’sir qiladi: qanday hujjatlar kerak, kim sug‘urtaga murojaat qiladi, qanday to‘lov bo‘lishi mumkin va qaysi istisnolar ishlashi mumkin.
Asosiy fikr oddiy: YTH — shunchaki “yo‘lda urilish” emas. Bu huquqiy va sug‘urtaviy oqibatlari bor hodisa, shuning uchun undan keyin tinch harakat qilish, faktlarni qayd etish va polis shartlariga amal qilish muhim.
Toshkentlik Dilshod vaqtida tormoz bosa olmay, oldindagi avtomobilni urib yubordi. Boshqa mashinaga yetgan zarar 11 000 000 so‘m deb baholandi. Odamlar jabrlanmadi.
Bu YTH: yo‘lda hodisa va real zarar bor. Dilshod shikastlarni qayd etdi, polis ma’lumotlarini berdi va sug‘urtani xabardor qildi. Keyin jabrlanuvchiga yetgan zarar OSAGO shartlari doirasida ko‘rib chiqiladi.
Samarqandlik Shahnoza hovlidan chiqayotib, qo‘shni mashina va metall panjarani shikastladi. Ishtirokchilar kim aybdorligi bo‘yicha tortishdi, zarar summasi ham aniq emas edi.
Bunday vaziyatda og‘zaki kelishuv bilan cheklanish xavfli. Holatni qayd etish, YTHni mos tartibda rasmiylashtirish va hujjatlarni sug‘urtaga berish kerak, aks holda ishni ko‘rib chiqish cho‘zilishi mumkin.
Andijonlik Bekzod shahar ichida ketayotganda mashinasining uzatmalar qutisi buzildi. U mashinani xavfsiz joyda to‘xtatdi, lekin hech kimga urilmadi va boshqa mulkka zarar yetkazmadi.
Bu yoqimsiz nosozlik, lekin YTH emas: boshqa odamlar, transport yoki mulkka zarar yetkazgan yo‘l hodisasi yo‘q. Sug‘urta nuqtai nazaridan bu boshqa turdagi vaziyat.
Bu transport vositasi harakati jarayonida yoki uning ishtirokida odamlar, transport vositalari, yo‘l inshootlari yoki boshqa mol-mulkka zarar yetgan yo‘l hodisasidir.
Bu YTHni YPX xodimlarini chaqirmasdan soddalashtirilgan tartibda rasmiylashtirish usuli bo‘lib, unda haydovchilar hodisa holatlarini sug‘urta uchun o‘zlari qayd etadilar.
KASKO — bu boshqaning mashinasini emas, aynan sizning avtomobilingizni himoya qiladigan sug‘urta. Juda sodda aytganda, bu mashina uchun moliyaviy yostiqcha kabi: avariya bo‘lsa, oyna sinsa, avtoturargohda shikast yetsa, daraxt tushsa yoki hatto mashina o‘g‘irlansa ham, katta xarajatlarning bir qismini sug‘urta kompaniyasi o‘z zimmasiga olishi mumkin. Asosiy g‘oya oddiy: KASKO sizni katta avtomobil xarajatlari bilan yolg‘iz qoldirmaslikka yordam beradi.
Avtofuqarolik javobgarligi — bu yo‘lda sizning aybingiz bilan boshqa odamlarning mashinasi, mol-mulki, sog‘lig‘i yoki hayotiga zarar yetsa, o‘sha zarar uchun sizning javobgarligingizdir. Juda sodda aytganda, bu rulda qilingan xato boshqaning zarariga aylanganda ishlaydigan qoidadir. Asosiy fikr oddiy: bu javobgarlik jabrlanuvchi kompensatsiyasiz qolmasligi, aybdor esa hamma xarajatni yolg‘iz o‘zi ko‘tarmasligi uchun kerak.
Avtokreditda sug‘urta shunchaki mashinaning o‘zi bilan emas, balki mashinani kreditga olish bilan bog‘liq himoyadir. Juda sodda aytganda, bank avtomobil uchun pul beradi va mashina ham, to‘lovlar jarayoni ham himoyalangan bo‘lishini xohlaydi. Shu sabab avtokredit bilan birga ko‘pincha sug‘urta ham bo‘ladi: u mashina bilan jiddiy muammo yuz bersa, ham bank, ham qarz oluvchi uchun xatarni kamaytirishga yordam beradi.
Bu modulli avtosug‘urta mahsuloti bo‘lib, unda avtomobil egasi mashinaning qaysi qismlari va qaysi xatarlarini sug‘urta qilishni o‘zi tanlaydi
Mutaxassislarimiz eng yaxshi sug'urta himoyasini tanlashda yordam beradi
O'zbekcha