Бу мулк ёки автомобил шунчалик кучли шикастланганки, уни энди одатдагидек тиклаш ёки мақсадга мувофиқ ишлатишнинг иложи қолмаган ҳолатдир.
Суғуртада тўлиқ нобуд бўлиш — мол-мулк ёки автомобиль шунчалик кучли шикастланганки, оддий таъмир муаммони ҳал қилмайдиган ҳолат. Объект бутунлай йўқолган, тиклаб бўлмайдиган ёки тиклаш иқтисодий жиҳатдан маъносиз бўлиши мумкин.
Оддий қилиб айтганда, суғурта компанияси фақат “ниманидир тузатса бўладими” деб қарамайди. У зарар кўлами, таъмир нархи, ҳодисадан кейинги ҳолат ва объект нормал фойдаланишга яроқлими-йўқми, шуларни баҳолайди.
Бу атама кўпинча автосуғурта, мулк суғуртаси ва бизнес суғуртасида учрайди. Автомобиль бўйича КАСКО саҳифасидан бошлаш мумкин. Бино, омбор ёки ускуна зарар кўрса, мулк суғуртаси яқинроқ бўлади.
Оддий шикастланиш — объектни оқилона таъмирлаб, яна фойдаланишга қайтариш мумкин бўлган ҳолат. Тўлиқ нобуд бўлиш — таъмир мантиқи ишламай қолган ҳолат: объект йўқ қилинган, тиклаб бўлмайди ёки тиклаш харажати натижага нисбатан асосли эмас.
Ҳар бир жиддий авария тўлиқ нобуд бўлиш дегани эмас. Баъзан автомобиль ёмон кўринади, лекин таъмир ўзини оқлайди. Баъзан эса объект жисмонан бор, аммо нормал мол-мулк сифатида аллақачон йўқолган.
Яқин атама — конструктив тўлиқ нобуд бўлиш. Бу объектни техник жиҳатдан тиклаш мумкин, лекин иқтисодий жиҳатдан маъносиз бўлган вазият. Масалан, таъмир автомобиль қийматига яқинлашади ёки полисдаги оқилона чегарадан ошади.
Тўлиқ нобуд бўлиш кенгроқ тушунча. У фактик бўлиши мумкин — объект йўқ қилинганида, ёки конструктив бўлиши мумкин — тиклаш қоғозда мумкин, лекин маъноси йўқ.
Оддий шикастланишда ҳисоб кўпинча таъмир нархидан бошланади. Тўлиқ нобуд бўлишда ёндашув ўзгаради: суғурта компанияси объектнинг бутунлай йўқотилишини баҳолайди. Полис шартлари, суғурта суммаси, ҳақиқий қиймат, франшиза, истиснолар ва ҳодисадан кейин нима қолганлиги муҳим.
Шунинг учун бундай ҳолатларда яроқли қолдиқлар атамаси тез-тез учрайди. Бу ҳодисадан кейин ҳам қийматини сақлаган қисмлар. Агар шартномада кўрсатилган бўлса, улар якуний ҳисобга таъсир қилиши мумкин.
Полис сотиб олишдан олдин тўлиқ нобуд бўлиш, зарарни баҳолаш ва қолдиқлар ҳақидаги бўлимларни топинг. Баҳолашни ким ўтказади, объект қиймати қандай аниқланади, яроқли қолдиқлар билан нима бўлади ва қайси ҳужжатлар керак — шуларни текширинг.
Шунингдек, таъмир ва тўлиқ нобуд бўлиш ўртасидаги чегара қаердан ўтишини тушуниш керак. Турли маҳсулот ва шартномаларда бу мантиқ фарқ қилиши мумкин.
Биринчи хато — тўлиқ нобуд бўлиш “умуман ҳеч нарса қолмади” дегани деб ўйлаш. Баъзан қолдиқлар бор ва улар ҳисобга таъсир қилади.
Иккинчи хато — ҳар қандай қиммат таъмир автоматик равишда тўлиқ нобуд бўлишга айланади деб ҳисоблаш. Барибир баҳолаш ва шартнома шартлари керак.
Учинчи хато — тўловни фақат янги объект нархи билан солиштириш. Суғурта ҳисоби одатда полис, объект қиймати, лимитлар ва тартибларга боғлиқ.
Асосий фикр оддий: тўлиқ нобуд бўлиш — “ҳаммаси тамом” деган ҳиссий баҳо эмас. Бу катта зарардан кейинги суғурта мақоми бўлиб, тўлов миқдори ва ҳисоб усулини ўзгартиради.
Ёнғиндан кейин Азизнинг автомобилида кузов қолган, лекин салон, симлар ва асосий қисмлар жиддий шикастланган.
Суғурта компанияси ташқи кўринишни эмас, нормал тиклаш имконини баҳолайди. Агар таъмир иқтисодий жиҳатдан маъносиз бўлса, ҳолат тўлиқ нобуд бўлиш деб кўрилиши мумкин.
Шаҳноза сув босган хонани кўриб, мол-мулк бутунлай йўқолган деб ўйлайди.
Баҳолашдан кейин айрим объектларни тиклаш мумкин бўлиши аниқланади. Бундай ҳолатда бу тўлиқ нобуд бўлиш эмас, оддий шикастланиш бўлиши мумкин.
Катта ЙТҲдан кейин автомобилнинг айрим қисмлари ҳали ҳам қийматга эга.
Агар шартномада назарда тутилган бўлса, яроқли қолдиқлар ҳисобга олинади. Якуний сумма фақат тўлиқ нобуд бўлиш фактига боғлиқ эмас.
Бу транспорт воситаси ҳаракати жараёнида ёки унинг иштироки билан одамлар, транспорт воситалари, йўл иншоотлари ёки бошқа мол-мулкка зарар етган йўл ҳодисасидир.
Бу ЙТҲни ЙПХ ходимларини чақирмасдан соддалаштирилган тартибда расмийлаштириш усули бўлиб, унда ҳайдовчилар ҳодиса ҳолатларини суғурта учун ўзлари қайд этадилар.
КАСКО — бу бошқанинг машинасини эмас, айнан сизнинг автомобилингизни ҳимоя қиладиган суғурта. Жуда содда айтганда, бу машина учун молиявий ёстиқчага ўхшайди: авария бўлса, ойна синса, автотураргоҳда шикаст етса, дарахт тушса ёки ҳатто машина ўғирланса ҳам, катта харажатларнинг бир қисмини суғурта компанияси ўз зиммасига олиши мумкин. Асосий ғоя оддий: КАСКО сизни катта автомобил харажатлари билан ёлғиз қолдирмасликка ёрдам беради.
Автофуқаролик жавобгарлиги — бу йўлда сизнинг айбингиз билан бошқа одамларнинг машинаси, мол-мулки, соғлиғи ёки ҳаётига зарар етса, ўша зарар учун сизнинг жавобгарлигингиздир. Жуда содда айтганда, бу рулда қилинган хато бошқанинг зарарига айланганда ишлайдиган қоидадир. Асосий фикр оддий: бу жавобгарлик жабрланувчи компенсациясиз қолмаслиги, айбдор эса ҳамма харажатни ёлғиз ўзи кўтармаслиги учун керак.
Автокредитда суғурта шунчаки машинанинг ўзи билан эмас, балки машинани кредитга олиш билан боғлиқ ҳимоядир. Жуда содда айтганда, банк автомобил учун пул беради ва машина ҳам, тўловлар жараёни ҳам ҳимояланган бўлишини хоҳлайди. Шу сабаб автокредит билан бирга кўпинча суғурта ҳам бўлади: у машина билан жиддий муаммо юз берса, ҳам банк, ҳам қарз олувчи учун хатарни камайтиришга ёрдам беради.
Бу модулли автосуғурта маҳсулоти бўлиб, унда автомобил эгаси машинанинг қайси қисмлари ва қайси хатарларини суғурта қилишни ўзи танлайди.
Мутахассисларимиз энг яхши суғурта ҳимоясини танлашда ёрдам беради
Узбекча