Тўлиқ нобуд бўлиш

Тўлиқ нобуд бўлиш — бу суғурталанган мулк ёки автомобил тўлиқ йўқолган ёки шунчалик кучли шикастланганки, уни тиклаш энди мумкин эмас ёки амалий маъносини йўқотган ҳолатдир.

Жуда содда қилиб айтганда:

• буюм жуда кучли зарар кўрган;
• ундан аввалгидек фойдаланиб бўлмайди;
• таъмирлашнинг иложи йўқ ёки у мантиқсиз бўлиб қолган;
• суғуртада буни тўлиқ нобуд бўлиш деб аташади.

Демак, бу майда ёки ўртача шикаст эмас, балки зарар даражаси шунчалик юқорики, объект одатdagi ишлатиладиган мулк сифатида амалда йўқолиб қолади.

Бу оддий тилда нимани англатади

Қуруқ ибораларсиз айтганда, тўлиқ нобуд бўлиш — бу ёнғин, авария, портлаш, сув босиши ёки бошқа оғир ҳодисадан кейин буюмни оддий таъмир билан олдинги ҳолатига қайтариб бўлмайдиган ҳолатдир.

Масалан:

• машина кучли ёниб кетган;
• омбор ёнғиндан кейин амалда йўқ бўлиб қолган;
• ускуна шунчалик бузилганки, уни тиклашнинг маъноси қолмаган;
• квартира шунчалик зарар кўрганки, объект одатdagi вазифасини йўқотган.

Оддий қилиб айтганда, буюм жисмонан қолиши мумкин, лекин суғурта маъносида у амалда нобуд бўлган деб қаралади.

Қачон умуман тўлиқ нобуд бўлиш ҳақида гапирилади

Бундай мақом одатда жиддий суғурта ҳодисасидан кейин, кейин нима қилиш кераклигини тушуниш зарur бўлганда тилга олинади.

Одатда икки саволга қаралади:

1. объектни тиклаш мумкинми;
2. буни қилишнинг реал маъноси борми.

Агар жавоб салбий бўлса ёки тиклаш мантиқсиз жараёнга айланиб қолса, тўлиқ нобуд бўлиш мавзуси пайдо бўлади.

Демак, тўлиқ нобуд бўлиш оддий таъмир ҳақида эмас, балки зарар ҳаддан ташқари катта бўлган ҳолат ҳақида.

Бу оддий шикастланишдан нимаси билан фарқ қилади

Бу энг муҳим нуқталардан biridir.

• Оддий шикастланиш — объект зарар кўрган, лекин уни оқилона таъмирлаш мумкин.
• Тўлиқ нобуд бўлиш — объект йўқ бўлган ёки шунчалик кучли шикастланганки, уни тиклаш энди нормал ечимга ўхшamaydi.

Бошқача айтганда, ҳар бир жиддий авария ёки бузилиш автоматик равишда тўлиқ нобуд бўлиш дегани эмас. Бу мақом зарар одатdagi таъмир чегарасидан чиқиб кетганда пайдо бўлади.

Бу конструктив нобуд бўлиш билан қандай боғлиқ

Одамлар бу тушunchalarni кўпинча адаштиради, чунки улар бир-бирига яқин.

Одатда мантиқ қуйидагича:

• Тўлиқ нобуд бўлиш — объект одатdagi фойдалanish учун амалда йўқолган ҳолатнинг кенгроқ тушunchаси.
• Конструктив нобуд бўлиш — алоҳида ҳолат бўлиб, буюмни назарий жиҳatdan тикlash мумкин, лекин бу иқтисодий жиҳatdan фойдасиз.

Демак, конструктив нобуд бўлиш кўпинча тўлиқ нобуд бўлишнинг бир кўриниши сифатида кўрилади, лекин ҳар бир тўлиқ нобуд бўлиш фақат шу билан чекланмайди.

Нега бу атама суғуртада муҳим

Суғуртада бу атама муҳим, чунки у зарарни ҳисоблаш мантиғини ўзгартиради.

Агар объект тўлиқ нобуд бўлган деб топилса, кейин бошқача қаралади:

• суғурта қопламаси ҳисобига;
• таъмирлаш имконига;
• қолган қисmlar масаласига;
• мижоз оладиган якуний суммага.

Оддий қилиб айтганда, бу ерда савол энди “нечага таъмир қиламиз?” эмас, балки “бутун йўқотишни қандай ҳисоблаймиз?” бўlib қолади.

Бундай баҳолашда одатда нимага қаралади

Тўлиқ нобуд бўlish masalasi chiqqanda, odatda quyidagilar tekshiriladi:

• шикаст даражаси;
• кейинчалик ишлатиш мумкинми-йўқми;
• ҳодисадан кейинги ҳолат;
• қолган қиймат борми-йўқми;
• тиклаш реал ҳаётда маъноли бўladimi, фақат қоғозда эмас.

Демак, бундай ибора шунчаки кўз билан эмас, объект одатdagi фойдалanish учун қанчалик йўқолганини баҳолash асосида пайдо бўлади.

Қолдиқлар билан нима бўлади

Бу ҳам муҳим нуқта.

Тўлиқ нобуд бўлишда ҳам мулкдан баъзан қуйидагилар қолиши мумкин:

• айрим деталлар;
• конструкция қисмлари;
• ускуналар;
• ҳали ҳам қиймати бор элементлар.

Шунинг учун ҳисоб-kitobda ba’zan фақат умумий йўқотиш эмас, балки ҳодисадан кейин nima qolganiga ҳам қаралади.

Оддий қилиб айтганда, тўлиқ нобуд бўlish har doim mutlaqo ҳеч narsa qolmadi degani emas. Ba’zan яроқли қолдиқлар бўлади ва бу ҳисобга таъсир қилади.

Муҳим атамаларни содда тилда

Суғурта ҳодисаси — ундан кейин тўлов ҳуқуқи пайдо бўлиши мумкин бўлган воқеа.
Айнан шундай ҳодисадан кейин тўлиқ нобуд бўлиш масаласи чиқиши мумкин.

Суғурта қопламаси — зарар тасдиқлангандан кейин тўланадиган сумма.
Тўлиқ нобуд бўлишда у оддий таъмирдагидек эмас, бошқача ҳисобланади.

Яроқли қолдиқлар — кучли шикастдан кейин ҳам қийматини сақлаб қолган қисmlar.
Улар якуний ҳисобга таъсир қилиши мумкин.

Конструктив нобуд бўлиш — тиклаш техник жиҳatdan мумкин, лекин иқтисодий жиҳатдан фойдасиз бўлган ҳолат.
Бу тўлиқ нобуд бўлиш ичидаги энг кўп учрайдиган сценарийлардан biridir.

Бу атамани қачон айниқса тушуниш муҳим

Бу атама айниқса муҳим, агар сиз:

• автомобил, квартира, уй, омбор ёки ускунани суғурталаётган бўлсангиз;
• жуда катта зарар билан тўқнашган бўлсангиз;
• суғурта компанияси нега таъмир ҳақида эмас, тўлиқ нобуд бўлиш ҳақида гапираётганини тушунмаётган бўлсангиз;
• тўлов қандай ҳисобланишини билмоқчи бўлсангиз;
• ҳужжатларда қолдиқлар ёки тиклаб бўлмаслик ҳақидаги ибораларни кўрган бўлсангиз.

Оддий қилиб айтганда, тўлиқ нобуд бўлиш — бу зарар шунчалик каттаки, оддий таъмир мантиғи энди ишламайдиган ҳолатlarda учрайдиган асосий атamalardan biridir.

Вазият таҳлили

Бир вазиятни тасаввур қилайлик. Азиз Тошкентда 210 млн сўмлик автомобилini суғурталган эди. Кучли ёнғиндан кейин салон, симлар, панель ва кузовнинг бир қисми жиддий зарар кўрди. Машина физик жиҳatdan qolgan бўlsa ҳам, уни тикlash endi normal va oqilona variantga ўхшamay қолди.

Бу амалда нимани англатади:

• суғурта компанияси фақат шикастнинг ўзига эмас, йўқотиш кўламига ҳам қарайди;
• машинани одатдагидек ишлатиш мумкинми деган савол пайдо бўлади;
• агар объект тўлиқ нобуд бўлган деб топилса, ҳисоб-китоб оддий таъмир мантиғи бўйича эмас, бошқача қилинади;
• кейин қолган қисmlar ва якуний суғурта қопламаси алоҳида кўрилиши мумкин.

Хулоса жуда тушунарли: тўлиқ нобуд бўлиш — бу жиддий ҳодисадан кейин объект амалда одатdagi фойдалanishга яроқли мулк бўlishдан чиқиб қолган ҳолат бўлиб, шу сабаб суғурта ҳисоб-kitobi ҳам alohida мантиқ бўйича юради.