Tabiiy ofatlardan sug‘urta qilish — mulkni zilzila, suv toshqini, sel, do‘l, kuchli shamol yoki ko‘chki kabi yirik tabiiy hodisalardan himoya qilishdir.
Tabiiy ofatlardan sug‘urta shartnomada ko‘rsatilgan tabiiy hodisalar oqibatidan mulkni himoya qiladi. Qamrovga zilzila, suv toshqini, sel, ko‘chki, do‘l, kuchli shamol, chaqmoq urishi va boshqa risklar kirishi mumkin.
Eng sodda shaklda:
Dastur nomidan ko‘ra risklarning aniq ro‘yxati muhimroq. Tabiiy hodisa polisda ko‘rsatilmagan bo‘lsa, undan kelgan zarar qamrovga kirmasligi mumkin.
Tabiiy ofat inson irodasiga bog‘liq bo‘lmagan va odamlar yoki mulkka jiddiy zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan hodisadir. Sug‘urta shartnomasida quyidagilar ko‘rsatilishi mumkin:
Har bir riskni polis matnidan topish kerak. Bir shartnomada zilzila va do‘l bo‘lishi, boshqasida esa yong‘in va faqat ayrim tabiiy hodisalar bo‘lishi mumkin. Seysmik risk “Zilzila” atamasida batafsil tushuntirilgan.
Jismoniy shaxs uchun bu kvartira yoki uy bo‘lishi mumkin. Biznes uchun esa ofis, do‘kon, ombor, ishlab chiqarish binosi, uskuna, mebel, texnika, xomashyo, tayyor mahsulot yoki tovar zaxiralari himoya obyekti bo‘lishi mumkin.
Obyektlar polisda ko‘rsatilishi kerak. Binoning sug‘urtalangani uning ichidagi tovar va uskunalar ham qamrovda degani emas: himoya tarkibini shartnoma belgilaydi.
Tabiiy risklardan himoya odatda kengroq mulk sug‘urtasi tarkibiga kiradi. Shu sababli rasmiylashtirishdan oldin ham obyektlar, ham hodisalar ro‘yxatini tekshirish muhim.
Mulk sug‘urtasi yong‘in, suv bosishi, o‘g‘rilik, mulkning shikastlanishi va boshqa hodisalarni qamrashi mumkin. Tabiiy risklar esa har doim avtomatik ravishda kiritilmaydi.
Masalan:
“Mulk” yoki “tabiiy ofat” degan umumiy nomning o‘zi yetarli emas. Qaror aniq shartnoma matniga bog‘liq.
Hodisa qamrovga kirsa, polis quyidagilarni ta’mirlash yoki tiklash xarajatlarini nazarda tutishi mumkin:
Mulk to‘liq nobud bo‘lsa, hisob-kitob oddiy ta’mirdan farq qiladi. Har qanday holatda sug‘urta summasi, tasdiqlangan zarar, franshiza, hujjatlar va polisning boshqa shartlari hisobga olinadi.
Himoya variantlari “Mulk sug‘urtasi” sahifasida keltirilgan.
Tabiiy risklar kiritilgan polis ham barcha vaziyatlarni shartsiz qoplamaydi. Amaldagi matnda istisno qilinishi yoki cheklanishi mumkin bo‘lgan holatlar ko‘rsatilgan:
Sug‘urta binoga xizmat ko‘rsatish, tomni ta’mirlash yoki konstruksiyani mustahkamlash o‘rnini bosmaydi. U shartnomada ko‘rsatilgan tabiiy hodisa oqibatlariga taalluqli.
Shartnomani imzolashdan avval quyidagilarni ko‘rib chiqing:
Bu tekshiruv mulk egasi kutayotgan himoya bilan polisdagi haqiqiy shartlar o‘rtasidagi farqni oldindan ko‘rsatadi.
Mulk egasi sug‘urtalovchiga xabar beradi va shikastlarni qayd etadi. Shartnomaga qarab fotosuratlar, mulk hujjatlari, dalolatnoma yoki ma’lumotnoma talab qilinishi mumkin.
Keyin sug‘urtalovchi:
Polis avval ko‘rik o‘tkazishni talab qilsa, sug‘urtalovchi vakili kelishidan oldin katta ta’mirni boshlamaslik kerak. Aks holda dastlabki zarar miqdorini isbotlash qiyinlashishi mumkin.
Sug‘urta riski — polis himoya qiladigan aniq hodisa.
Sug‘urta hodisasi — shartnomada nazarda tutilgan va tasdiqlangach qoplama olish huquqini yuzaga keltirishi mumkin bo‘lgan voqea.
Sug‘urta summasi — sug‘urta himoyasi amal qiladigan chegara.
Franshiza — to‘lov hisoblanganda inobatga olinadigan zarar qismi. Dastlabki misolda zarar 50 mln so‘m, franshiza 5 mln so‘m bo‘lsa, hisob-kitob shu summani hisobga oladi.
Istisnolar — qamrov amal qilmaydigan vaziyatlar.
Mulkning to‘liq nobud bo‘lishi — obyekt yo‘q qilingan yoki odatiy tiklash imkonsiz yoxud ma’nosiz darajada shikastlangan holat.
Atama kvartira va uy, do‘kon, ofis va ombor egalari, shuningdek uskuna yoki tovar zaxirasiga ega biznes uchun muhim. Mulk zilzila, sel, suv bosishi, kuchli shamol yoki do‘l xavfi bo‘lgan hududda joylashgan bo‘lsa, qamrovni ayniqsa diqqat bilan tekshirish kerak.
Amaliy savol oddiy: yirik tabiiy hodisadan keyin mulk egasi ta’mir yoki tiklash xarajatini o‘zi to‘lay oladimi? Polis ofatning oldini olmaydi, lekin zarur risk shartnomaga kiritilgan bo‘lsa, moliyaviy oqibatlarni yengillashtirishga yordam berishi mumkin.
Toshkent viloyatida yashovchi Farruxning 380 mln so‘mlik tovar saqlanadigan kichik ombori bor. Kuchli yomg‘ir va seldan keyin hududni suv bosdi: tovarlar, yog‘och stellajlar va elektr tizimining bir qismi shikastlandi. Dastlabki zarar 95 mln so‘mni tashkil etdi.
Farruxning polisida sel va suv bosishi risklari alohida ko‘rsatilgan. U sug‘urtalovchiga xabar berdi, shikastlarni suratga oldi, tovar hujjatlarini saqladi va ko‘rikni kutdi.
Sug‘urtalovchi quyidagilarni tekshiradi:
Sug‘urta hodisasi tasdiqlangach, qoplama hisoblanadi. Zarur risklar polisda bo‘lmaganida, umumiy mulk sug‘urtasining o‘zi to‘lovni kafolatlamas edi.
Toshkent viloyatida yashovchi Farrux kichik omborda 380 mln so‘mlik tovar saqlardi. Kuchli yomg‘ir va seldan keyin suv tovarlar, yog‘och stellajlar va elektr tizimining bir qismini shikastladi; dastlabki zarar 95 mln so‘m bo‘ldi.
Sel va suv bosishi risklari polisda ko‘rsatilgan edi. Farrux sug‘urtalovchiga xabar berdi, zararni qayd etdi, tovar hujjatlarini saqladi va ko‘rikni kutdi; hodisa va qoplama shartnoma bo‘yicha ko‘rib chiqiladi.
Samarqandlik Shaxnoza xususiy uyini sug‘urta qilgan edi. Yozda do‘l tomning bir qismi va suv novlarini shikastladi, ta’mir esa taxminan 42 mln so‘mga baholandi.
Do‘l qamrovga kirgan, lekin polisda franshiza va tomning ayrim qismlari bo‘yicha limit bor edi. Shu sababli to‘lov ta’mirning faqat shartlarda ko‘rsatilgan qismini qopladi.
Andijonlik Bekzod do‘koni uchun tabiiy ofatlardan sug‘urta rasmiylashtirmagan edi. Kuchli shamol peshlavha, fasadning bir qismi va kirish eshigini shikastladi; zarar taxminan 28 mln so‘m bo‘ldi.
Polis bo‘lmagani uchun sug‘urtalovchi tiklash xarajatlarini qoplay olmadi. Bekzod ta’mirni o‘zi to‘ladi va keyin mulkni tabiiy risklardan himoya qilish haqida o‘yladi.
Bu transport vositasi harakati jarayonida yoki uning ishtirokida odamlar, transport vositalari, yo‘l inshootlari yoki boshqa mol-mulkka zarar yetgan yo‘l hodisasidir.
Bu YTHni YPX xodimlarini chaqirmasdan soddalashtirilgan tartibda rasmiylashtirish usuli bo‘lib, unda haydovchilar hodisa holatlarini sug‘urta uchun o‘zlari qayd etadilar.
KASKO — bu boshqaning mashinasini emas, aynan sizning avtomobilingizni himoya qiladigan sug‘urta. Juda sodda aytganda, bu mashina uchun moliyaviy yostiqcha kabi: avariya bo‘lsa, oyna sinsa, avtoturargohda shikast yetsa, daraxt tushsa yoki hatto mashina o‘g‘irlansa ham, katta xarajatlarning bir qismini sug‘urta kompaniyasi o‘z zimmasiga olishi mumkin. Asosiy g‘oya oddiy: KASKO sizni katta avtomobil xarajatlari bilan yolg‘iz qoldirmaslikka yordam beradi.
Avtofuqarolik javobgarligi — bu yo‘lda sizning aybingiz bilan boshqa odamlarning mashinasi, mol-mulki, sog‘lig‘i yoki hayotiga zarar yetsa, o‘sha zarar uchun sizning javobgarligingizdir. Juda sodda aytganda, bu rulda qilingan xato boshqaning zarariga aylanganda ishlaydigan qoidadir. Asosiy fikr oddiy: bu javobgarlik jabrlanuvchi kompensatsiyasiz qolmasligi, aybdor esa hamma xarajatni yolg‘iz o‘zi ko‘tarmasligi uchun kerak.
Avtokreditda sug‘urta shunchaki mashinaning o‘zi bilan emas, balki mashinani kreditga olish bilan bog‘liq himoyadir. Juda sodda aytganda, bank avtomobil uchun pul beradi va mashina ham, to‘lovlar jarayoni ham himoyalangan bo‘lishini xohlaydi. Shu sabab avtokredit bilan birga ko‘pincha sug‘urta ham bo‘ladi: u mashina bilan jiddiy muammo yuz bersa, ham bank, ham qarz oluvchi uchun xatarni kamaytirishga yordam beradi.
Bu modulli avtosug‘urta mahsuloti bo‘lib, unda avtomobil egasi mashinaning qaysi qismlari va qaysi xatarlarini sug‘urta qilishni o‘zi tanlaydi
Mutaxassislarimiz eng yaxshi sug'urta himoyasini tanlashda yordam beradi
O'zbekcha