Табиий офатлардан суғурта қилиш

Табиий офатлардан суғурта шартномада кўрсатилган табиий ҳодисалар оқибатидан мулкни ҳимоя қилади. Қамровга зилзила, сув тошқини, сел, кўчки, дўл, кучли шамол, чақмоқ уриши ва бошқа рисклар кириши мумкин.

Энг содда шаклда:

• мулк эгаси ҳимояламоқчи бўлган объектни кўрсатади;
• полисда аниқ табиий рисклар белгиланади;
• ҳодисадан кейин мижоз зарар ҳақида хабар беради;
• суғурталовчи ҳодиса, зарар ва ҳужжатларни текширади;
• қоплама шартнома асосида ҳисобланади.

Дастур номидан кўра рискларнинг аниқ рўйхати муҳимроқ. Табиий ҳодиса полисда кўрсатилмаган бўлса, ундан келган зарар қамровга кирмаслиги мумкин.

Қайси ҳодисалар табиий риск ҳисобланади

Табиий офат инсон иродасига боғлиқ бўлмаган ва одамлар ёки мулкка жиддий зарар етказиши мумкин бўлган ҳодисадир. Суғурта шартномасида қуйидагилар кўрсатилиши мумкин:

• зилзила;
• сув тошқини ёки сув босиши;
• сел оқими;
• кўчки;
• кучли шамол ёки бўрон;
• дўл;
• чақмоқ уриши;
• кучли қор ёки музлаш;
• алоҳида кўрсатилган бошқа табиий ҳодисалар.

Ҳар бир рискни полис матнидан топиш керак. Бир шартномада зилзила ва дўл бўлиши, бошқасида эса ёнғин ва фақат айрим табиий ҳодисалар бўлиши мумкин. Сейсмик риск «Зилзила» атамасида батафсил тушунтирилган.

Қандай мулкни ҳимоялаш мумкин

Жисмоний шахс учун бу квартира ёки уй бўлиши мумкин. Бизнес учун эса офис, дўкон, омбор, ишлаб чиқариш биноси, ускуна, мебел, техника, хомашё, тайёр маҳсулот ёки товар захиралари ҳимоя объекти бўлиши мумкин.

Объектлар полисда кўрсатилиши керак. Бинонинг суғурталангани унинг ичидаги товар ва ускуналар ҳам қамровда дегани эмас: ҳимоя таркибини шартнома белгилайди.

Табиий рисклардан ҳимоя одатда кенгроқ мулк суғуртаси таркибига киради. Шу сабабли расмийлаштиришдан олдин ҳам объектлар, ҳам ҳодисалар рўйхатини текшириш муҳим.

Умумий мулк полисидан фарқи

Мулк суғуртаси ёнғин, сув босиши, ўғирлик, мулкнинг шикастланиши ва бошқа ҳодисаларни қамраши мумкин. Табиий рисклар эса ҳар доим автоматик равишда киритилмайди.

Масалан:

• дўл уйга зарар етказса, шартномада дўл риски борлиги текширилади;
• сел омборни шикастласа, сел оқими риски текширилади;
• зилзиладан кейин тегишли қамров банди кўрилади.

«Мулк» ёки «табиий офат» деган умумий номнинг ўзи етарли эмас. Қарор аниқ шартнома матнига боғлиқ.

Қандай зарарлар кўриб чиқилиши мумкин

Ҳодиса қамровга кирса, полис қуйидагиларни таъмирлаш ёки тиклаш харажатларини назарда тутиши мумкин:

• девор, том, дераза, эшик ёки пол;
• ички пардоз;
• ускуна;
• товар ва материаллар;
• муҳандислик тизимлари.

Мулк тўлиқ нобуд бўлса, ҳисоб-китоб оддий таъмирдан фарқ қилади. Ҳар қандай ҳолатда суғурта суммаси, тасдиқланган зарар, франшиза, ҳужжатлар ва полиснинг бошқа шартлари ҳисобга олинади.

Ҳимоя вариантлари «Мулк суғуртаси» саҳифасида келтирилган.

Чеклов ва истиснолар

Табиий рисклар киритилган полис ҳам барча вазиятларни шартсиз қопламайди. Амалдаги матнда истисно қилиниши ёки чекланиши мумкин бўлган ҳолатлар кўрсатилган:

• ҳодиса шартномада йўқ;
• зарар бинонинг ёмон техник ҳолати билан боғлиқ;
• мулкка етарли хизмат кўрсатилмаган;
• шикастланган объект полисда кўрсатилмаган;
• шикаст суғурта бошланишидан олдин мавжуд бўлган;
• зарар ҳужжатлар билан тасдиқланмайди;
• алоҳида хавфли ҳудуд учун махсус шартлар белгиланган.

Суғурта бинога хизмат кўрсатиш, томни таъмирлаш ёки конструкцияни мустаҳкамлаш ўрнини босмайди. У шартномада кўрсатилган табиий ҳодиса оқибатларига тааллуқли.

Расмийлаштиришдан олдин нималарни текшириш керак

Шартномани имзолашдан аввал қуйидагиларни кўриб чиқинг:

1. Полисда қайси объектлар кўрсатилган.
2. Қайси табиий рисклар қамровга киради.
3. Қандай истисно ва махсус шартлар бор.
4. Суғурта суммаси қанча.
5. Франшиза ёки айрим қисмлар бўйича лимитлар борми.
6. Зарар юз берса, қайси ҳужжатлар керак.
7. Ҳодиса ҳақида қачон ва қандай хабар бериш лозим.

Бу текширув мулк эгаси кутаётган ҳимоя билан полисдаги ҳақиқий шартлар ўртасидаги фарқни олдиндан кўрсатади.

Ҳодисадан кейин нима қилиш керак

Мулк эгаси суғурталовчига хабар беради ва шикастларни қайд этади. Шартномага қараб фотосуратлар, мулк ҳужжатлари, далолатнома ёки маълумотнома талаб қилиниши мумкин.

Кейин суғурталовчи:

• риск қамровга киришини текширади;
• шикастланган мулкни кўздан кечиради;
• тасдиқловчи ҳужжатларни ўрганади;
• зарар миқдорини баҳолайди;
• суғурта суммаси, франшиза ва шартларни ҳисобга олиб қопламани ҳисоблайди.

Полис аввал кўрик ўтказишни талаб қилса, суғурталовчи вакили келишидан олдин катта таъмирни бошламаслик керак. Акс ҳолда дастлабки зарар миқдорини исботлаш қийинлашиши мумкин.

Муҳим атамалар

Суғурта риски — полис ҳимоя қиладиган аниқ ҳодиса.

Суғурта ҳодисаси — шартномада назарда тутилган ва тасдиқлангач қоплама олиш ҳуқуқини юзага келтириши мумкин бўлган воқеа.

Суғурта суммаси — суғурта ҳимояси амал қиладиган чегара.

Франшиза — тўлов ҳисобланганда инобатга олинадиган зарар қисми. Дастлабки мисолда зарар 50 млн сўм, франшиза 5 млн сўм бўлса, ҳисоб-китоб шу суммани ҳисобга олади.

Истиснолар — қамров амал қилмайдиган вазиятлар.

Мулкнинг тўлиқ нобуд бўлиши — объект йўқ қилинган ёки одатий тиклаш имконсиз ёхуд маъносиз даражада шикастланган ҳолат.

Бу атама ким учун муҳим

Атама квартира ва уй, дўкон, офис ва омбор эгалари, шунингдек ускуна ёки товар захирасига эга бизнес учун муҳим. Мулк зилзила, сел, сув босиши, кучли шамол ёки дўл хавфи бўлган ҳудудда жойлашган бўлса, қамровни айниқса диққат билан текшириш керак.

Амалий савол оддий: йирик табиий ҳодисадан кейин мулк эгаси таъмир ёки тиклаш харажатини ўзи тўлай оладими? Полис офатнинг олдини олмайди, лекин зарур риск шартномага киритилган бўлса, молиявий оқибатларни енгиллаштиришга ёрдам бериши мумкин.

Вазият таҳлили

Тошкент вилоятида яшовчи Фаррухнинг 380 млн сўмлик товар сақланадиган кичик омбори бор. Кучли ёмғир ва селдан кейин ҳудудни сув босди: товарлар, ёғоч стеллажлар ва электр тизимининг бир қисми шикастланди. Дастлабки зарар 95 млн сўмни ташкил этди.

Фаррухнинг полисида сел ва сув босиши рисклари алоҳида кўрсатилган. У суғурталовчига хабар берди, шикастларни суратга олди, товар ҳужжатларини сақлади ва кўрикни кутди.

Суғурталовчи қуйидагиларни текширади:

• сел ва сув босиши қамровга кирадими;
• қайси мулк шикастланган;
• ҳужжатлар товар қиймати ва зарарни тасдиқлайдими;
• қандай франшиза ва бошқа шартлар қўлланади.

Суғурта ҳодисаси тасдиқлангач, қоплама ҳисобланади. Зарур рисклар полисда бўлмаганида, умумий мулк суғуртасининг ўзи тўловни кафолатламас эди.