Bonus-malus — bu sug‘urta narxini odam qanday haydashiga qarab o‘zgartiradigan tizim. Agar haydovchi uzoq vaqt avariyasiz yursa, u chegirma olishi mumkin. Agar u ko‘p marta YTHga aybdor bo‘lsa, sug‘urta qimmatroq bo‘lishi mumkin. Asosiy fikr oddiy: bonus-malus ehtiyotkor haydovchilarni rag‘batlantiradi va xatari yuqoriroq bo‘lganlar uchun narxni oshiradi.
Bonus-malus — bu sug‘urtadagi chegirmalar va ustamalar tizimi.
Juda sodda qilib aytganda:
Demak, bonus-malus sug‘urta narxini adolatliroq qilishga urinishdir. Hamma uchun bir xil narx emas, balki haydovchining sug‘urta tarixini hisobga olgan narx.
Tizimning ma’nosi juda amaliy. Sug‘urta kompaniyasi faqat mashinaning o‘ziga emas, haydovchi qanchalik xatarli ko‘rinishiga ham qaraydi.
Odatda mantiq quyidagicha bo‘ladi:
Oddiy qilib aytganda, bonus-malus sug‘urta narxini sizning haydash tarixingiz bilan bog‘laydi.
Bu ikki qismni ma’nosiga qarab eslab qolish oson:
Demak, tizimning ma’nosi nomining o‘zida yashiringan: yaxshi tajriba foyda beradi, yomon tajriba esa polisni qimmatroq qiladi.
Bunday tizimsiz ehtiyotkor haydovchi bilan avariya tarixi yomon haydovchi deyarli bir xil pul to‘lashi mumkin edi. Bu unchalik mantiqli emas.
Bonus-malus quyidagilar uchun kerak:
Bu mijoz uchun ham muhim, chunki haydash uslubi bilan polis narxi o‘rtasida tushunarli bog‘liqlik paydo bo‘ladi.
Bu atama ko‘pincha aynan avtosug‘urtada uchraydi.
U ayniqsa quyidagi holatlarda muhim bo‘ladi, agar odam:
Ko‘p hollarda haydovchi bonus-malusni aynan shunda eslaydi: bir odamda sug‘urta arzonroq, boshqasida esa o‘xshash holatda qimmatroq chiqadi.
Bonus-malus koeffitsiyenti — haydovchining sug‘urta tarixiga qarab sug‘urta narxiga ta’sir qiladigan ko‘rsatkich.
Tarix qanchalik yaxshi bo‘lsa, narx shunchalik foydaliroq bo‘lishi mumkin.
Avariyasiz haydash — haydovchi o‘z aybi bilan sug‘urta hodisasiga sabab bo‘lmagan davr.
Odatda aynan shunday tarix chegirma olishga yordam beradi.
Sug‘urta hodisasi — sug‘urta kompaniyasi to‘lov qiladigan yoki zararni ko‘rib chiqadigan voqea.
Agar bunday holatlar haydovchining aybi bilan yuz bersa, bu keyingi polis narxiga ta’sir qilishi mumkin.
Haydovchi klassi — hisob-kitobda ishlatiladigan shartli sug‘urta tarixi darajasi.
Tizimga qarab, u vaqt o‘tishi bilan yaxshilanishi yoki yomonlashishi mumkin.
Bu ko‘pchilikni hayron qoldiradi: mashina o‘sha-o‘sha, muddat ham o‘sha, lekin yangi davrdagi narx boshqacha.
Sabablardan biri aynan bonus-malus bo‘ladi. Agar sug‘urta tarixi yaxshilangan bo‘lsa, polis arzonlashishi mumkin. Agar oldingi davrda haydovchining aybi bilan avariyalar bo‘lgan bo‘lsa, narx oshishi mumkin.
Demak, bonus-malus mashinaning o‘ziga emas, aynan muayyan haydovchi bilan bog‘liq xatar bahosiga ta’sir qiladi.
Bu tizim nafaqat sug‘urtachi, balki oddiy haydovchi uchun ham foydali.
Agar odam bonus-malus qanday ishlashini tushunsa, unga quyidagilar osonroq bo‘ladi:
Boshqacha aytganda, bonus-malus bu “faqat mutaxassislar uchun murakkab atama” emas. Bu hamyoningizga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan juda amaliy narsa.
Bir vaziyatni tasavvur qilaylik. Aziz Toshkentda bir necha yildan beri avtosug‘urta rasmiylashtirib keladi va shu vaqt ichida YTHga aybdor bo‘lmagan. Polisni uzaytirishga kelganida, unga yaxshi sug‘urta tarixi sabab narx foydaliroq bo‘lishi mumkinligi tushuntirildi.
Endi boshqa bir holatni tasavvur qilaylik. Boshqa haydovchining oldingi sug‘urta davrida o‘z aybi bilan bir necha avariyasi bo‘lgan. Bunday odamning xatari yuqoriroq deb baholanadi, shu sabab yangi polis rasmiylashtirilganda narx oshishi mumkin.
Bu nimani ko‘rsatadi:
Xulosa oddiy: bonus-malus polis narxini hamma uchun bir xil emas, balki ko‘proq shaxsiy qiladigan tizimdir.
Dilshod Toshkentda bir necha yil davomida o‘z aybi bilan YTH qilmay yurgan va har safar sug‘urtani vaqtida uzaytirgan.
Yangi polis rasmiylashtirilganda, uning narxi u uchun foydaliroq chiqdi. Bunday holatlarda bonus-malus tinch va avariyasiz haydash uchun rag‘bat sifatida ishlaydi.
Shahnoza Samarqandda oldingi sug‘urta davrida YTHga aybdor bo‘lgan. Polisni uzaytirayotganda u narx oshganini ko‘rdi.
Bu tizimning malus qismi qanday ishlashiga aniq misol. Sug‘urtachi uchun bunday haydovchi xatarliroq ko‘rinadi, shu sabab narx oshishi mumkin.
Bekzod Andijonda o‘z sug‘urtasi narxini do‘stining polisi bilan solishtirib, o‘xshash mashinada do‘stiniki arzonroq ekaniga hayron bo‘ldi.
Ma’lum bo‘lishicha, do‘stining sug‘urta tarixi yaxshiroq va avariyasiz davri uzunroq ekan. Bonus-malus narxni hisoblashda aynan shunday detallarni inobatga oladi.
Sugʻurta — bu oʻzingizni moliyaviy yoʻqotishlardan himoya qilish usuli. Siz kichik summa toʻlaysiz (sugʻurta mukofoti deb ataladi), sugʻurta kompaniyasi esa yomon hodisa — avariya, kasallik, yongʻin yoki oʻgʻirlik sodir boʻlsa, ancha katta summani toʻlash majburiyatini oladi. Buni xalqaro usulda «jamoa jamgʻarmasi» deb tasavvur qiling: minglab odam umumiy qozonga ozroqdan pul tashlaydi. Ularning koʻpchiligiga hech narsa boʻlmaydi, lekin baxtsiz hodisaga uchragan ozchilikka shu qozoqdan zarar qoplanadi. Har bir qatnashchi kichik va oldindan maʼlum xarajat evaziga katta va kutilmagan yoʻqotishdan himoyaga ega boʻladi. Sugʻurta yomon voqealarning oldini olmaydi — u ularning moliyaviy oqibatlarini yumshatadi.
Tasavvur qiling, siz va qo'shnilaringiz kuchli shamol tufayli kimningdir tomi buzilib qolsa deb, umumiy kassaga oz-ozdan pul yig'ishga qaror qildingiz. Agar bir qo'shnining tomi buzilsa, u ta'mirlash uchun kassadan pul oladi va o'z yonidan katta miqdorda pul to'lashi shart bo'lmaydi. Agar hech kim bilan hech narsa sodir bo'lmasa, pul kelajak uchun zaxira sifatida kassada qoladi. Sug'urta ham xuddi shunday ishlaydi: ko'p odamlar sug'urta kompaniyasiga kichik badallar to'laydilar, shunda ulardan biriga kulfat yetsa, kompaniya uning katta xarajatlarini qoplaydi.
Mutaxassislarimiz eng yaxshi sug'urta himoyasini tanlashda yordam beradi
