Ixtiyoriy sug'urta — shaxs yoki kompaniya o'z qarori bilan tanlaydigan va sug'urtalovchi bilan kelishilgan shartnoma asosida rasmiylashtiradigan sug'urtadir.
Ixtiyoriy sug'urta shaxs yoki kompaniya muayyan polisni olishga qonun bilan majbur bo'lmaganida o'z qarori bilan rasmiylashtiradigan himoyadir. Mijoz kerakli sug'urta turini tanlaydi va sug'urtalovchi bilan shartnoma shartlarini kelishadi. Sug'urtalovchi esa riskni baholab, uni qabul qilish va qanday shartlar taklif etish mumkinligini hal qiladi.
“Ixtiyoriy” so'zi shartnoma tuzish haqidagi tanlovni anglatadi. U shartnoma kuchga kirgach, tomonlar shartlarni xohlagancha bajarmasligi mumkin degani emas. Mijoz sug'urta mukofotini to'laydi va belgilangan majburiyatlarga rioya qiladi, sug'urtalovchi esa xabar qilingan hodisani kelishilgan qoplama doirasida ko'rib chiqadi.
Asosiy farq majburiyat manbaida. Majburiy sug'urta ayrim shaxslar, obyektlar yoki javobgarlik turlari uchun qonun bilan joriy etiladi. Ixtiyoriy sug'urtani esa mijoz o'zi yoki kompaniya risklarni boshqarish siyosati doirasida tanlaydi.
Ixtiyoriy polis majburiy sug'urtaga qo'shimcha bo'lishi mumkin. Masalan, majburiy shartnoma qonunda belgilangan javobgarlikni qoplasa, ixtiyoriy mahsulot mijozning o'z mol-mulkini yoki boshqa riskni himoya qilishi mumkin. Bular alohida shartnomalar. Bir polisdagi limit, istisno va to'lov tartibini boshqasiga avtomatik ko'chirish mumkin emas.
Barcha ixtiyoriy polislar uchun yagona shartlar to'plami yo'q. Himoya hajmini shartnoma, polis, sug'urta qoidalari va ilovalar belgilaydi. To'lovdan oldin quyidagilarni tekshiring:
Bu qismlar sug'urta polisi tavsifi sahifasida izohlangan. Aniq qoplamani doimo o'z shartnomangizdan tekshiring.
Bunday mahsulotlar uy-joy va boshqa mol-mulk, kasko, sayohat, baxtsiz hodisa hamda turli biznes risklari uchun uchraydi. Mahsulot nomi himoya hajmini to'liq ko'rsatmaydi. Sug'urtalovchilarda hodisalar ro'yxati, hudud, hujjatlar, istisnolar va zararni tartibga solish jarayoni farq qilishi mumkin.
Tanlovni sug'urta mahsulotlari katalogidan boshlash mumkin. Avval qaysi moliyaviy riskni sug'urtalovchiga o'tkazmoqchi ekaningizni aniqlang, keyin narx bilan birga qoplama mazmunini solishtiring.
Sug'urtalovchi hodisa ehtimoli va mumkin bo'lgan zarar hajmini baholaydi. Shartlarga obyekt turi, qiymati, foydalanilishi va holati, hudud, muddat, tanlangan risklar, limit, franshiza va xavfsizlik choralari ta'sir qilishi mumkin. Murakkab obyekt uchun anketa, hujjat yoki ko'rik talab etilishi ehtimol.
Mijozning ixtiyoriy tanlovi sug'urtalovchini har qanday riskni istalgan shartda qabul qilishga majbur qilmaydi. Tomonlar shartnomaning muhim shartlarini kelishishi kerak. Taklif mos kelmasa, boshqa qoplama variantini aniqlashtirish yoki maslahat olish mumkin.
Ixtiyoriy polis avtomatik to'lov va'dasi emas. Mijoz shartnoma bo'yicha harakat qiladi: zararni kamaytirish uchun oqilona choralar ko'radi, sug'urtalovchiga belgilangan usulda xabar beradi va zarur hujjatlarni taqdim etadi. Sug'urtalovchi hodisa holatlari, qoplama, istisnolar va tasdiqlangan zarar hajmini tekshiradi.
Natija aniq shartnoma va hodisaga bog'liq. Umumiy tamoyil sug'urta nima sahifasida tushuntirilgan.
O'zbekistonning “Sug'urta faoliyati to'g'risida”gi Qonuni ixtiyoriy va majburiy sug'urta shakllarini nazarda tutadi. Fuqarolik kodeksi ixtiyoriy sug'urtani shartnoma va umumiy shartlarni belgilaydigan sug'urta qoidalari bilan bog'laydi. Mijoz uchun asosiy amaliy manba tanlangan mahsulotning amaldagi hujjatlaridir.
Tijoriy ixtiyoriy sug'urtani davlat ijtimoiy sug'urtasi bilan aralashtirmang: ularning maqsadi, ishtirokchilari va huquqiy asoslari boshqa. Qo'shimcha xizmat ham polis hujjatlarida ko'rsatilmagan bo'lsa, sug'urta qoplamasi hisoblanmaydi.
Qaysi hodisadan moliyaviy himoya kerakligini belgilang. Sug'urta qoidalari va shartnoma loyihasini so'rang, sug'urta hodisasi ta'rifi hamda istisnolarni o'qing, limit va murojaat tartibini tekshiring. Tushunarsiz matnni to'lovdan oldin yozma aniqlashtiring.
Polis, qoidalar, to'lov tasdig'i va yozishmalarni saqlang. Rasmiylashtirilgach, ism, obyekt ma'lumoti, davr va tanlangan risklarni tekshiring. Kengroq tushuntirish O'zbekistonda sug'urta bo'yicha qo'llanmada berilgan.
Ixtiyoriy sug'urta kerakli himoyani o'zingiz tanlash imkonini beradi, ammo u barcha hodisalardan himoya qilmaydi. Chegaralarni shartnoma belgilaydi. To'g'ri tanlov polis narxidan emas, aniq risk va shartlarni diqqat bilan solishtirishdan boshlanadi.
Toshkentlik Dilnoza qonun bunday polisni olishga majbur qilmasa ham, kvartirasini sug'urtalashga qaror qildi. U yong'in, suv bosishi va boshqa hodisalar qoplamasini solishtirdi.
Dilnoza mos shartlarni tanlab, istisnolarni tekshirdi. Kelajakdagi hodisa faqat tuzilgan shartnoma doirasida ko'rib chiqiladi.
Samarqandlik Behruz xorijiy safarga tayyorlanib, kerakli hududda amal qiladigan ixtiyoriy sayohat sug'urtasini tanladi.
U polis va assistans aloqa ma'lumotlarini saqladi. Yordam hamda xarajatni qoplash tartibi tanlangan mahsulot qoidalariga bog'liq bo'ladi.
Farg'onadagi kompaniya uskunalarini ixtiyoriy sug'urtaladi. Sug'urtalovchi obyekt tavsifi va yong'in xavfsizligi choralarini so'radi.
Baholashdan so'ng tomonlar qoplama va majburiyatlarni kelishdi. Polis sotib olishning o'zi to'lovni kafolatlamaydi: har bir hodisa shartnoma bo'yicha tekshiriladi.
Bu transport vositasi harakati jarayonida yoki uning ishtirokida odamlar, transport vositalari, yo‘l inshootlari yoki boshqa mol-mulkka zarar yetgan yo‘l hodisasidir.
Bu YTHni YPX xodimlarini chaqirmasdan soddalashtirilgan tartibda rasmiylashtirish usuli bo‘lib, unda haydovchilar hodisa holatlarini sug‘urta uchun o‘zlari qayd etadilar.
KASKO — bu boshqaning mashinasini emas, aynan sizning avtomobilingizni himoya qiladigan sug‘urta. Juda sodda aytganda, bu mashina uchun moliyaviy yostiqcha kabi: avariya bo‘lsa, oyna sinsa, avtoturargohda shikast yetsa, daraxt tushsa yoki hatto mashina o‘g‘irlansa ham, katta xarajatlarning bir qismini sug‘urta kompaniyasi o‘z zimmasiga olishi mumkin. Asosiy g‘oya oddiy: KASKO sizni katta avtomobil xarajatlari bilan yolg‘iz qoldirmaslikka yordam beradi.
Avtofuqarolik javobgarligi — bu yo‘lda sizning aybingiz bilan boshqa odamlarning mashinasi, mol-mulki, sog‘lig‘i yoki hayotiga zarar yetsa, o‘sha zarar uchun sizning javobgarligingizdir. Juda sodda aytganda, bu rulda qilingan xato boshqaning zarariga aylanganda ishlaydigan qoidadir. Asosiy fikr oddiy: bu javobgarlik jabrlanuvchi kompensatsiyasiz qolmasligi, aybdor esa hamma xarajatni yolg‘iz o‘zi ko‘tarmasligi uchun kerak.
Avtokreditda sug‘urta shunchaki mashinaning o‘zi bilan emas, balki mashinani kreditga olish bilan bog‘liq himoyadir. Juda sodda aytganda, bank avtomobil uchun pul beradi va mashina ham, to‘lovlar jarayoni ham himoyalangan bo‘lishini xohlaydi. Shu sabab avtokredit bilan birga ko‘pincha sug‘urta ham bo‘ladi: u mashina bilan jiddiy muammo yuz bersa, ham bank, ham qarz oluvchi uchun xatarni kamaytirishga yordam beradi.
Bu modulli avtosug‘urta mahsuloti bo‘lib, unda avtomobil egasi mashinaning qaysi qismlari va qaysi xatarlarini sug‘urta qilishni o‘zi tanlaydi
Mutaxassislarimiz eng yaxshi sug'urta himoyasini tanlashda yordam beradi
O'zbekcha