Garovga qo‘yiladigan mol-mulkni sug‘urtalash

Tez-tez so‘raladigan savollar

• Ipoteka garoviga qo‘yilgan mol-mulk sug‘urtasi nima?

  Bu ipoteka krediti ta’minoti sifatida bankka garovga qo‘yiladigan ko‘chmas mulk sug‘urtasidir. Shartnoma mulkdorning mulkiy manfaatini himoya qiladi, bank esa kredit to‘liq so‘ndirilgunga qadar qoplamani birinchi navbatda olish huquqiga ega bo‘ladi.

• Ushbu mahsulot kimlarga mos?

  Mahsulot ko‘chmas mulk egasi bo‘lgan yoki unga qonuniy egalik qilish huquqiga ega va uni ipoteka shartnomasi bo‘yicha garovga qo‘yadigan yuridik hamda jismoniy shaxslarga mos. Ushbu biznes sahifa asosan kompaniyalar va biznes egalariga mo‘ljallangan.

• Naf oluvchi kim?

  Naf oluvchi — ipoteka kreditini bergan bank yoki boshqa tashkilot. U sug‘urta qoplamasini birinchi navbatda olish huquqiga ega.

• Qaysi mol-mulkni sug‘urtalash mumkin?

  Kredit hisobiga sotib olingan va bankka garovga qo‘yilgan muayyan ko‘chmas mulk sug‘urtalanadi. Uning maqsadi, manzili, qiymati va boshqa xususiyatlari shartnomani rasmiylashtirishda qayd etiladi.

• Qaysi hodisalar sug‘urta hodisasi bo‘lishi mumkin?

  Shartnoma yong‘in, portlash, chaqmoq urishi, zilzila, suv toshqini, bo‘ron, dovul, jala, ko‘chki, sel, do‘l, o‘g‘irlik, talonchilik, isitish va ichki santexnika tizimlari avariyasi, qo‘shni xonalardan suv kirishi hamda uchinchi shaxslarning bezorilik harakatlarini qamrab olishi mumkin.

• O‘g‘irlik va talonchilik qoplanadimi?

  Ha, shartnoma ushbu xavflarni qamrab olishi mumkin. Hodisa haqida vakolatli organlarga xabar berish va tasdiqlovchi hujjatlarni olish kerak. Tasdiqlanmagan o‘g‘irlik sug‘urta hodisasi deb tan olinmasligi mumkin.

• Odatda qaysi holatlar istisno qilinadi?

  Misollar: qasddan va firibgarlik bilan qilingan harakatlar, xavfsizlik qoidalarini buzish, eskirish, mol-mulkning tabiiy xususiyatlari, mog‘or, zanglash, yashirin nuqsonlar, loyihalash xatolari, nuqsonli materiallar, elektr shikastlari, urush, terrorizm, musodara va radiatsiya hodisalari.

• Sug‘urta narxi nimaga bog‘liq?

  Narx ko‘chmas mulk, uning baholangan va sug‘urta qiymati, holati, muddat, xavflar ro‘yxati, franshiza, to‘lov tartibi va naf oluvchi bank talablarini hisobga olgan holda individual hisoblanadi.

• Sug‘urta summasi qanday belgilanadi?

  Sug‘urta summasi shartnoma ilovasida ko‘rsatiladi va ko‘chmas mulk qiymati hamda ipoteka bitimi shartlarini hisobga olgan holda kelishiladi. Agar u haqiqiy qiymatdan past bo‘lsa, qoplama sug‘urta summasining mol-mulk qiymatiga nisbatiga mutanosib ravishda kamaytirilishi mumkin.

• Sug‘urta himoyasi qachon boshlanadi?

  Shartnoma tomonlar imzolaganidan keyin, sug‘urta mukofoti yoki birinchi badal o‘z vaqtida to‘langan bo‘lsa, kuchga kiradi. To‘lov kechiksa, sug‘urtalovchining to‘lov bo‘yicha majburiyati pul kelib tushganidan keyingina boshlanadi.

• Hisob-kitob uchun qanday hujjatlar kerak?

  Odatda tomonlar rekvizitlari, kredit va ipoteka shartnomalari, bank talablari, ko‘chmas mulk tavsifi va manzili, baholash yoki kelishilgan qiymat dalolatnomasi, kerakli sug‘urta summasi, muddat va franshiza talab qilinadi. Mutaxassis qo‘shimcha ma’lumot yoki ko‘rikni so‘rashi mumkin.

• Mol-mulk shikastlangandan keyin nima qilish kerak?

  Zararni kamaytirish uchun oqilona choralar ko‘ring, vakolatli xizmatlarga xabar bering, shikastlarni qayd eting va sug‘urtalovchini darhol xabardor qiling. Agar bu xavfsiz bo‘lsa va zararni oshirmasa, mol-mulkni hodisadan keyingi holatida saqlang.

• Sug‘urtalovchiga qaysi muddatda xabar berish kerak?

  Shartnoma bo‘yicha hodisa haqida darhol, biroq uch kundan kechiktirmay xabar berish kerak. Yozma ariza o‘n kundan kechiktirmay topshirilishi lozim. Sug‘urtalovchiga xabar berish va arizani imkon qadar erta topshirish xavfsizroq.

• Sug‘urta qoplamasi qanday hisoblanadi?

  Shikastlanishda franshiza chegirilgan holda, sug‘urta summasi doirasida zarur tiklash xarajatlari hisobga olinadi. Yaxshilashlar, vaqtinchalik ta’mir va tiklash uchun zarur bo‘lmagan ortiqcha xarajatlar hisobga kiritilmaydi.

• Sug‘urta qoplamasi qaysi muddatda to‘lanadi?

  Zarar sababi va miqdori aniqlanib, hodisa sug‘urta hodisasi deb tan olingach va dalolatnoma imzolangach, kerakli hujjatlar taqdim etilgan bo‘lsa, to‘lov o‘n besh kun ichida amalga oshiriladi.

• Kredit muddatidan oldin so‘ndirilsa nima bo‘ladi?

  Kredit muddatidan oldin so‘ndirilgandan keyin shartnoma sug‘urta davri oxirigacha amal qilishda davom etishi, naf oluvchi esa sug‘urta qildiruvchi bo‘lishi mumkin. Aniq tartibni sug‘urtalovchi va bank bilan oldindan kelishib olish kerak.