Franshiza

Avariyadan keyingi ta'mir 4 200 000 so'm turdi, sug'urta kompaniyasi esa 3 700 000 so'm to'ladi. Qolgan 500 000 so'mni avtomobil egasi o'zi qopladi va shartnomaga ko'ra shunday bo'lishi kerak edi: polisda franshiza bor edi — bu zararning egasi oldindan o'z zimmasiga olgan qismi.

Eng sodda shaklda:

• franshiza — zararning sizga tegishli qismi, sug'urtalovchi uni qoplamaydi;
• u hodisadan keyin emas, shartnomada oldindan kelishib olinadi;
• qancha ko'p qismini o'z zimmangizga olsangiz, polis shuncha arzon;
• ba'zi mahsulotlarda u bor, ba'zilarida umuman yo'q.

Franshiza nima

O'zbekiston Respublikasining "Sug'urta faoliyati to'g'risida"gi qonuni franshizani sug'urta qildiruvchi zararining shartnoma bo'yicha sug'urtalovchi tomonidan qoplanmaydigan qismi sifatida ta'riflaydi. Amalda bu sug'urta ishga tushishidan oldin siz o'z cho'ntagingizdan to'laydigan summa.

Uni ikki xil belgilash mumkin: sug'urta summasidan foiz sifatida yoki aniq so'm miqdorida. Qonun franshizani shartli va shartsiz turlarga ajratadi, shartnomada esa boshqa turlar ham nazarda tutilishi mumkin — masalan, vaqtinchalik franshiza. Sizda qaysi variant amal qilishini shartnomangiz shartlari belgilaydi: "franshiza mana shunday ishlaydi" degan yagona javob yo'q.

Buni almashuv deb tushuning: riskning bir qismini o'zingiz olasiz — sug'urtalovchi qolgani uchun kamroq pul oladi. Franshiza qancha yuqori bo'lsa, mukofot puli shuncha past.

Shartsiz va shartli franshiza — farqi qayerda ko'rinadi

Shartsiz franshiza to'lovdan doim ayiriladi. Franshiza 1 000 000 so'm bo'lganda 3 000 000 so'mlik zarar uchun siz 2 000 000 so'm olasiz. 800 000 so'mlik zarar uchun esa hech nima olmaysiz, chunki u franshizadan kam.

Shartli franshiza ostona kabi ishlaydi. O'sha million bilan: 800 000 so'mlik zarar bo'yicha to'lov yo'q, 3 000 000 so'mlik zarar esa hech qanday ayirmasdan to'liq qoplanadi. Shartli franshiza mayda murojaatlarni saralaydi, katta zarar yuz berganda esa go'yo umuman yo'qdek ish tutadi.

Farq aynan katta hodisada ko'rinadi: shartsiz franshizada o'z qismingizni doim ko'tarasiz, shartlisida esa faqat zarar ostonadan past bo'lgunicha.

Vaqtinchalik franshiza — himoya darrov boshlanmaganda

Bu pul emas, kunlar haqida. Vaqtinchalik franshiza — to'lovdan keyingi davr bo'lib, bu vaqtda sug'urtalovchining majburiyatlari hali amal qilmaydi.

Euro KASKOda u mukofot puli to'langan kundan boshlab 3 kalendar kunni tashkil etadi, baxtsiz hodisalardan oddiy polisda ham shuncha, quyosh panellari sug'urtasida esa 7 kalendar kun. Polisni rasmiylashtirib, ikkinchi kuni hodisaga tushsangiz, u qoplanmaydi — bu "rasmiyatchilik uchun rad etish" emas, shartnomaning to'g'ridan-to'g'ri sharti.

Alohida nozik jihat: EUROASIA ofertalarida u "vaqtinchalik (shartli) franshiza" deb yuritiladi. Polisini darslik bilan solishtirayotgan o'quvchi shu joyda adashadi — mexanikasi bo'yicha bu kutish davri, pul ostonasi emas.

Franshiza limit va sug'urta summasidan nimasi bilan farq qiladi

Ularni tez-tez chalkashtirishadi, holbuki ular turli tomondan ishlaydi.

• Franshiza to'lovning pastini kesadi: mayda zararlar sizda qoladi.
• Sug'urta summasi yuqorisini cheklaydi: sug'urtalovchi undan ko'p to'lamaydi.
• Limit — alohida qoplama ichidagi shift va u umumiy sug'urta summasi bilan bog'langan bo'lishi mumkin.

Misol: sug'urta summasi 100 000 000 so'm, franshiza 1 000 000. 500 000 so'mlik zararni o'zingiz to'laysiz. 150 000 000 so'mlik zararda 100 000 000 olasiz — shift shu yerda to'xtatadi.

Franshiza qayerda uchraydi, qayerda yo'q

• KASKOda franshiza shartsiz, uning miqdori polisda qayd qilinadi — barcha dasturlar uchun yagona raqam yo'q.
• Euro KASKOda 3 kunlik vaqtinchalik franshiza bor.
• Texnikani sug'urtalashda ("Xaridni himoya qilish") har bir hodisa bo'yicha zararning 20 foizi miqdorida shartsiz franshiza qo'llaniladi.
• Sayohat polisida franshiza umuman yo'q: qoplama xarajatlarning birinchi yevrosidan ishlaydi. Surunkali kasalliklar bo'yicha 500 yevrolik cheklov esa qoplama limiti, franshiza emas.
• EUROASIAning majburiy avtosug'urta (e-OSAGO) ofertasida franshiza umuman tilga olinmaydi — majburiy polisni arzonlashtirish uchun unga umid qilmang.

Shartnomani imzolashdan oldin nimani tekshirish kerak

• franshiza umuman bormi va qaysi turdagi;
• u qanday belgilangan — sug'urta summasidan foizmi yoki aniq summami;
• u har bir hodisaga qo'llaniladimi yoki shartnoma muddatida bir marta;
• vaqtinchalik franshiza bormi va himoya qaysi kundan boshlanadi;
• franshiza tarqalmaydigan qoplamalar bormi.

Ko'p uchraydigan xatolar

Franshizani jarima deb hisoblash. Rasmiylashtirish paytida shu shart uchun siz polis narxida chegirma olgansiz — bu jazo emas.

Eng arzon polisni quvish. Past narx ko'pincha yuqori franshizani anglatadi: baribir to'laysiz, faqat pul allaqachon tanqis bo'lgan paytda.

"To'lov yo'q"ni rad etish bilan chalkashtirish. Zarar franshizadan kam bo'lsa, ayirish uchun hech nima qolmaydi: sug'urta qoplamasi hisob-kitob bo'yicha yuzaga kelmaydi. Hodisaning o'zi esa sug'urta hodisasi deb tan olinishi mumkin.

Kutish kunlarini unutish. Vaqtinchalik franshiza eng alam qiladigani: polis qo'lingizda, himoya esa hali boshlanmagan.

Muhim atamalar sodda tilda

Sug'urta summasi — sug'urtalovchi shartnoma bo'yicha to'lash majburiyatini olgan chegara.

Sug'urta qoplamasi — tan olingan sug'urta hodisasidan keyin to'lanadigan pul.

Sug'urta hodisasi — shartnomada nazarda tutilgan va sug'urta to'lovi huquqini yuzaga keltiradigan voqea.

Zarar — franshiza ayiriladigan haqiqiy zarar miqdori.

Bu atamani kim tushunishi kerak

Polisni narxi bo'yicha tanlayotgan har bir kishi. Ikki taklif o'rtasidagi farq ko'pincha kompaniyaning "saxiyligida" emas, aynan franshizada bo'ladi. Bu, ayniqsa, avtomobil, texnika va tijorat mulki egalari uchun muhim: franshiza o'sha yerda eng ko'p uchraydi va zararni qoplash summasiga eng sezilarli ta'sir qiladi.

Vaziyat tahlili

Avtomobil egasi 500 000 so'mlik shartsiz franshiza bilan KASKO rasmiylashtirdi — shu tufayli polis sezilarli arzon chiqdi. Bir yilda ikkita hodisa yuz berdi: avval eshikdagi tirnalish, ta'miri 400 000 so'm, keyin jiddiy avariya, ta'miri 4 200 000 so'm.

Birinchi hodisa bo'yicha to'lov bo'lmadi: zarar franshizadan kam edi. Ikkinchisi bo'yicha sug'urta kompaniyasi 3 700 000 so'm o'tkazdi — zarar minus franshiza. Yil yakuni: egasi mukofot pulida tejadi, mayda ta'mirni o'zi qopladi va summa haqiqatan og'ir bo'lgan joyda pul oldi. Franshizaning mohiyati ham shu — qaysi risklarni o'zingizda qoldirishingizni oldindan hal qilasiz va polis uchun kamroq to'laysiz. Qolgan shartlarni KASKO nimalarni qoplashi haqidagi material yordamida ko'rib chiqing.