Kaptiv sug‘urta kompaniyasi — kompaniya yoki guruh asosan o‘ziga va unga bog‘liq tashkilotlarga tegishli risklarni sug‘urtalash uchun tuzib, nazorat qiladigan sug‘urtalovchidir.
Kaptiv sug‘urta kompaniyasi — kompaniya yoki kompaniyalar guruhi asosan o‘z risklarini sug‘urtalash uchun tashkil etib, nazorat qiladigan sug‘urtalovchidir. Oddiy sug‘urtalovchidan farqli ravishda, u odatda keng mijozlar bozori uchun ishlamaydi.
Sodda qilib aytganda:
Guruhda takrorlanadigan risklar, ishonchli zararlar tarixi va yetarli kapital bo‘lsa, kaptiv korporativ sug‘urta dasturining bir qismi bo‘lishi mumkin. Bu qoplama shartlarini aniqroq moslashtirish, oldindan baholash mumkin bo‘lgan risk qismini o‘zida qoldirish va hodisalar haqidagi ma’lumotlarni bir joyda yuritishga yordam beradi.
Bunda sug‘urta bepul bo‘lib qolmaydi. Egasi kapital va zaxiralarni ta’minlaydi, boshqaruv, hisobot, aktuar hisob-kitoblar va zararlarni ko‘rib chiqish xarajatlarini to‘laydi. Hodisalar kutilganidan ko‘p yoki og‘ir bo‘lsa, moliyaviy yuk guruh ichida qoladi.
Kompaniya kaptiv qabul qiladigan risklarni belgilaydi. Kaptiv mukofot oladi, zaxira shakllantiradi va qoplangan hodisalar bo‘yicha to‘lov qiladi. Katta yoki o‘zgaruvchan risk qismini qayta sug‘urta orqali uzatishi yoki o‘zida qoldirilgan riskni tashqi polis bilan birlashtirishi mumkin.
Ish boshlashdan oldin zararlar tezligi va og‘irligi, mavjud kapital, boshqaruv xarajatlari, soliqlar, hisobot talablari hamda kompaniya va risklar joylashgan davlatlar qoidalari baholanadi. Tuzilmani oddiy biznes sug‘urtasi bilan solishtirish kerak. Uni faqat mukofotlar ustidan ko‘proq nazorat uchun tanlash to‘g‘ri emas.
O‘zini o‘zi sug‘urtalashda kompaniya zararlar uchun o‘z mablag‘ini ajratadi va to‘lovni bevosita o‘zi qiladi. Kaptiv esa alohida yuridik shaxs bo‘lib, sug‘urta shartnomalarini tuzadi, majburiyatlarni hisobga oladi va o‘z yurisdiksiyasining sug‘urta qoidalari asosida ishlaydi. Litsenziya va sug‘urta shartnomalarisiz ichki zaxiraning o‘zi kaptiv sug‘urta kompaniyasi hisoblanmaydi.
O‘zbekistonning amaldagi sug‘urta qonunchiligida kaptiv sug‘urtalovchining alohida turi sifatida ko‘rsatilmagan. Sug‘urtalovchilar aksiyadorlik jamiyati shaklida tuziladi, sug‘urta faoliyati esa litsenziya asosida olib boriladi. Shuning uchun tuzilmaning kaptiv deb atalishi kapital, boshqaruv, zaxiralar, hisobot va ruxsat etilgan sug‘urta klasslariga qo‘yiladigan umumiy talablarni bekor qilmaydi.
Ega va kaptiv turli davlatlarda bo‘lsa, risk qayerda joylashgani, xorijiy sug‘urtalovchidan foydalanish mumkinligi, mablag‘lar qanday harakatlanishi va nazoratni qaysi organ olib borishi ham tekshiriladi. Aniq tuzilma uchun huquqiy, soliq va aktuar baholash zarur. Umumiy dastur haqida O‘zbekistondagi korporativ sug‘urta sharhida ham o‘qish mumkin.
Asosiy savol alohida kompaniyani ro‘yxatdan o‘tkazish mumkinligida emas. Tuzilma katta zararlarni ko‘tara olishi, qonuniy, shaffof va iqtisodiy jihatdan asosli bo‘lishi kerak.
Madinaning sanoat guruhi o‘xshash omborlar, uskunalar va yuk tashishlarni muntazam sug‘urtalaydi.
Kaptiv tuzishdan oldin guruh zararlar tarixi, kapital ehtiyoji va tashqi himoya xarajatini solishtiradi. Shundan keyingina alohida sug‘urtalovchi o‘zini oqlashi aniqlanadi.
Azizning ishlab chiqarish kompaniyasi oldindan baholash mumkin bo‘lgan kichik zararlarni ko‘tara oladi, ammo kam uchraydigan yirik hodisadan xavotirda.
Kaptiv kelishilgan risk qismini qabul qilishi, og‘irroq qatlamni esa qayta sug‘urtalovchiga berishi mumkin. Mas’uliyat chegaralari shartnomalarda oldindan yoziladi.
Bekzodning xoldingi zararlar uchun ichki jamg‘arma yaratib, uni kaptiv kompaniya deb atay boshladi.
Jamg‘armaning o‘zi yetarli emas. Alohida litsenziyaga ega sug‘urtalovchi va sug‘urta shartnomalari bo‘lmasa, bu kaptiv sug‘urta emas, ichki zaxira bo‘lib qoladi.
Bu transport vositasi harakati jarayonida yoki uning ishtirokida odamlar, transport vositalari, yo‘l inshootlari yoki boshqa mol-mulkka zarar yetgan yo‘l hodisasidir.
Bu YTHni YPX xodimlarini chaqirmasdan soddalashtirilgan tartibda rasmiylashtirish usuli bo‘lib, unda haydovchilar hodisa holatlarini sug‘urta uchun o‘zlari qayd etadilar.
KASKO — bu boshqaning mashinasini emas, aynan sizning avtomobilingizni himoya qiladigan sug‘urta. Juda sodda aytganda, bu mashina uchun moliyaviy yostiqcha kabi: avariya bo‘lsa, oyna sinsa, avtoturargohda shikast yetsa, daraxt tushsa yoki hatto mashina o‘g‘irlansa ham, katta xarajatlarning bir qismini sug‘urta kompaniyasi o‘z zimmasiga olishi mumkin. Asosiy g‘oya oddiy: KASKO sizni katta avtomobil xarajatlari bilan yolg‘iz qoldirmaslikka yordam beradi.
Avtofuqarolik javobgarligi — bu yo‘lda sizning aybingiz bilan boshqa odamlarning mashinasi, mol-mulki, sog‘lig‘i yoki hayotiga zarar yetsa, o‘sha zarar uchun sizning javobgarligingizdir. Juda sodda aytganda, bu rulda qilingan xato boshqaning zarariga aylanganda ishlaydigan qoidadir. Asosiy fikr oddiy: bu javobgarlik jabrlanuvchi kompensatsiyasiz qolmasligi, aybdor esa hamma xarajatni yolg‘iz o‘zi ko‘tarmasligi uchun kerak.
Avtokreditda sug‘urta shunchaki mashinaning o‘zi bilan emas, balki mashinani kreditga olish bilan bog‘liq himoyadir. Juda sodda aytganda, bank avtomobil uchun pul beradi va mashina ham, to‘lovlar jarayoni ham himoyalangan bo‘lishini xohlaydi. Shu sabab avtokredit bilan birga ko‘pincha sug‘urta ham bo‘ladi: u mashina bilan jiddiy muammo yuz bersa, ham bank, ham qarz oluvchi uchun xatarni kamaytirishga yordam beradi.
Bu modulli avtosug‘urta mahsuloti bo‘lib, unda avtomobil egasi mashinaning qaysi qismlari va qaysi xatarlarini sug‘urta qilishni o‘zi tanlaydi
Mutaxassislarimiz eng yaxshi sug'urta himoyasini tanlashda yordam beradi
O'zbekcha