Adjaster — sug'urta hodisasi yuz bergach, uning sabablari va zarar miqdorini o'rganib, zararni tartibga solish uchun xulosa tayyorlaydigan mutaxassis yoki tashkilot.
Avariya yoki boshqa zararli hodisadan keyin shikastlarni ko'rishning o'zi yetmaydi. Nima bo'lganini aniqlash, polis shartlarini tekshirish va zararni asosli baholash kerak. Bu ish bilan adjaster shug'ullanadi. Masalan, yo'l-transport hodisasidan keyin u avtomobilni ko'zdan kechirishi, hujjatlarni o'rganishi va natijalarni xulosada bayon qilishi mumkin.
O'zbekiston qonuniga ko'ra, adjaster buyurtmachi bilan shartnoma asosida ishlaydigan professional mutaxassis yoki tashkilotdir. Buyurtmachi sug'urtalovchi, sug'urta qildiruvchi yoki boshqa shaxs bo'lishi mumkin. Shuning uchun adjaster har doim ham sug'urta kompaniyasi xodimi yoki mijozning vakili bo'lavermaydi.
Sodda qilib aytganda:
Adjaster sug'urta hodisasidan keyin dalillarni yig'adi. Shikastlangan mol-mulkni ko'zdan kechiradi, hodisa sabablari va tiklash xarajatlariga oid hujjatlarni o'rganadi, zarar miqdorini aniqlaydi. So'ng shartnoma bo'yicha ko'rib chiqiladigan qoplama miqdorini hisoblaydi. Uning xulosasi zararni tartibga solish yoki nizoni hal qilishga yordam beradi. Sug'urta to'lovi bo'yicha yakuniy qarorni sug'urtalovchi polis va taqdim etilgan materiallar asosida qabul qiladi.
Avtomobil kuzovi yoki devordagi iz turli sabablardan paydo bo'lishi mumkin. Ayrim shikastlar avvaldan bo'lgan, ayrim xarajatlar esa sug'urtalangan hodisaga bog'liq bo'lmasligi mumkin. Adjaster kuzatilgan holatlarni taxminlardan ajratadi va hisob-kitobni tushuntiradi. Shunda tomonlar qaysi shikastlar va xarajatlar hisobga olinganini tekshira oladi.
Adjasterlar avtomobillar, ko'chmas mulk, uskunalar, yuklar va boshqa sug'urtalangan obyektlarga yetgan zarar bilan ishlaydi. Avtosug'urtada mutaxassis to'qnashuv holatlari va ta'mirlash xarajatlarini o'rganishi mumkin. Ombordagi yong'indan keyin shikastlarni qayd qiladi, sababga oid hujjatlarni tekshiradi va tiklash xarajatlarini baholaydi. Yuk shikastlanganda esa uning holatini tashish hujjatlari va polis bilan solishtiradi.
Avariya komissari — ko'pincha avariya joyi va holatlarini qayd qiladigan mutaxassisning sohada ishlatiladigan, torroq ma'noli nomi. Bu vazifa ayniqsa avtosug'urtada uchraydi. Uning ishi adjaster vazifalari bilan kesishishi mumkin, ammo bu nomlar huquqiy jihatdan bir xil emas.
Syurveyer sug'urta yoki qayta sug'urta shartnomasi tuzilishidan oldin obyektni va sug'urta xavfini o'rganadi. Adjaster esa hodisadan keyin ishga kirishib, allaqachon yuz bergan zararni o'rganadi.
Ko'zdan kechirishning o'zi to'lov bo'lishini anglatmaydi. Adjaster zararni qayd qiladi va baholaydi, sug'urtalovchi esa shartnoma bo'yicha qoplamani tekshiradi. Hodisa joyiga kelgan har bir mutaxassisni adjaster deb atash ham xato. Avariya komissari, syurveyer va mijozlarga yordam xizmati boshqa vazifalarni bajarishi mumkin. Shikastlangan mol-mulkni ta'mirlash yoki tashlab yuborishdan oldin polis talablarini tekshiring: baholash uchun obyektning o'zi va hodisadan keyingi holati kerak bo'lishi mumkin.
Avval polisda ko'rsatilgan usulda xabar bering va dalillarga qo'yilgan talablarga rioya qiling. Hodisaga aloqador fotosuratlar, ma'lumotnomalar, shartnomalar, cheklar va mol-mulk hujjatlarini saqlang. Mutaxassisga obyektni ko'zdan kechirish imkonini bering va xulosaga qaysi materiallar kiritilishini aniqlashtiring. Avtomobil bilan bog'liq holat uchun OSAGO — majburiy avtojavobgarlik sug'urtasi bo'yicha yo'l-transport hodisasidan keyingi harakatlar qo'llanmasi foydali bo'ladi.
Zarar — tasdiqlangan yo'qotishlar yoki shikast qiymati.
Sug'urta qoplamasi — shartnoma bo'yicha qoplanadigan zarar uchun sug'urtalovchi beradigan to'lov.
Adjaster xulosasi — hodisa holatlari, baholash va mutaxassisning yakuniy fikrlari yozilgan hujjat. U qaror qabul qilishga yordam beradi, lekin sug'urta shartnomasining o'rnini bosmaydi.
Mustaqil sug'urta ekspertizasi — adjaster xulosasini qayta ko'rib chiqish mumkin bo'lgan alohida tekshiruv.
Avtomobil va uy egalari, mol-mulki yoki yuki bor korxonalar zarar haqida ariza berganda adjaster bilan ishlashi mumkin. Uning vazifasini tushunsangiz, aniq savol bera olasiz: uni kim yollagan, aynan nimani baholayapti, xulosa qaysi hujjatlarga asoslangan va hisob-kitobni qanday tekshirish mumkin?
Quyidagi barcha vaziyat va summalar shartli bo'lib, EUROASIAning haqiqiy to'lovlarini tasvirlamaydi.
Ombordagi yong'indan keyin adjaster bino va tovarni ko'zdan kechiradi, zarar sababi hamda qiymatiga oid hujjatlarni o'rganadi. Keyin ularni polis shartlari bilan solishtiradi. Xulosada tasdiqlangan zarar va hodisa yoki sug'urta obyektiga aloqador bo'lmagan xarajatlarni alohida ko'rsatadi. Sug'urtalovchi bu materialni shartnoma va boshqa dalillar bilan birga ko'rib chiqadi. Xulosa muhim, lekin uning o'zi to'lovni ham, rad javobini ham kafolatlamaydi.
Toshkentlik Nodira to'qnashuvga uchradi. Uning avtomobiliga yetgan zarar 18 000 000 so'mga baholandi.
Adjaster avtomobilni ko'zdan kechirdi, hodisa materiallari va ta'mirlash hisob-kitobini o'rgandi. Shikastlar sug'urtalangan hodisaga tegishli bo'lgani uchun sug'urtalovchi polis shartlari doirasida qoplamani ma'qulladi.
Samarqandlik Aziz avtomobil ta'miri uchun 27 000 000 so'm talab qildi. Biroq 6 000 000 so'm avariyadan oldin paydo bo'lgan tirnalishlarga to'g'ri keldi.
Adjaster yangi va eski shikastlarni ajratib, joriy hodisadan yetgan zarar 21 000 000 so'm ekanini xulosada asosladi. Sug'urtalovchi faqat shu qismini ko'rib chiqdi va shartnomaning qolgan shartlarini ham qo'lladi.
Andijonlik Bekzod do'konidagi uskunaga yong'indan keyin 40 000 000 so'm zarar yetganini bildirdi. Ammo bu uskuna sug'urtalangan obyektlar ro'yxatida yo'q edi.
Adjaster shikastni va uning qiymatini qayd qildi, lekin xulosa shartnoma tarkibini o'zgartira olmasdi. Obyekt polisga kiritilmagani uchun sug'urtalovchi bu zararni qoplamadi.
Bu transport vositasi harakati jarayonida yoki uning ishtirokida odamlar, transport vositalari, yo‘l inshootlari yoki boshqa mol-mulkka zarar yetgan yo‘l hodisasidir.
Bu YTHni YPX xodimlarini chaqirmasdan soddalashtirilgan tartibda rasmiylashtirish usuli bo‘lib, unda haydovchilar hodisa holatlarini sug‘urta uchun o‘zlari qayd etadilar.
KASKO — bu boshqaning mashinasini emas, aynan sizning avtomobilingizni himoya qiladigan sug‘urta. Juda sodda aytganda, bu mashina uchun moliyaviy yostiqcha kabi: avariya bo‘lsa, oyna sinsa, avtoturargohda shikast yetsa, daraxt tushsa yoki hatto mashina o‘g‘irlansa ham, katta xarajatlarning bir qismini sug‘urta kompaniyasi o‘z zimmasiga olishi mumkin. Asosiy g‘oya oddiy: KASKO sizni katta avtomobil xarajatlari bilan yolg‘iz qoldirmaslikka yordam beradi.
Avtofuqarolik javobgarligi — transport vositasidan foydalanishda boshqa odamlarga yoki ularning mol-mulkiga yetkazilgan zararni qoplash majburiyati. Zarar uchun kim javobgar bo‘lishi qonun va hodisa holatlariga ko‘ra belgilanadi.
Avtokreditda sug‘urta shunchaki mashinaning o‘zi bilan emas, balki mashinani kreditga olish bilan bog‘liq himoyadir. Juda sodda aytganda, bank avtomobil uchun pul beradi va mashina ham, to‘lovlar jarayoni ham himoyalangan bo‘lishini xohlaydi. Shu sabab avtokredit bilan birga ko‘pincha sug‘urta ham bo‘ladi: u mashina bilan jiddiy muammo yuz bersa, ham bank, ham qarz oluvchi uchun xatarni kamaytirishga yordam beradi.
Bu modulli avtosug‘urta mahsuloti bo‘lib, unda avtomobil egasi mashinaning qaysi qismlari va qaysi xatarlarini sug‘urta qilishni o‘zi tanlaydi
Mutaxassislarimiz eng yaxshi sug'urta himoyasini tanlashda yordam beradi
O'zbekcha