Аджастер

Авария ёки бошқа зарарли ҳодисадан кейин шикастларни кўришнинг ўзи етмайди. Нима бўлганини аниқлаш, полис шартларини текшириш ва зарарни асосли баҳолаш керак. Бу иш билан аджастер шуғулланади. Масалан, йўл-транспорт ҳодисасидан кейин у автомобилни кўздан кечириши, ҳужжатларни ўрганиши ва натижаларни хулосада баён қилиши мумкин.

Ўзбекистон қонунига кўра, аджастер буюртмачи билан шартнома асосида ишлайдиган профессионал мутахассис ёки ташкилотдир. Буюртмачи суғурталовчи, суғурта қилдирувчи ёки бошқа шахс бўлиши мумкин. Шунинг учун аджастер ҳар доим ҳам суғурта компанияси ходими ёки мижознинг вакили бўлавермайди.

Содда қилиб айтганда:

• ҳодиса аллақачон юз берган;
• аджастер нима бўлганини ва қандай зарар етганини аниқлайди;
• аниқланган ҳолатларни шартнома шартлари билан солиштиради;
• иш натижаси тўлов ваъдаси эмас, асосланган хулосадир.

Шикастлар ва ҳужжатларни ўрганиш

Аджастер суғурта ҳодисасидан кейин далилларни йиғади. Шикастланган мол-мулкни кўздан кечиради, ҳодиса сабаблари ва тиклаш харажатларига оид ҳужжатларни ўрганади, зарар миқдорини аниқлайди. Сўнг шартнома бўйича кўриб чиқиладиган қоплама миқдорини ҳисоблайди. Унинг хулосаси зарарни тартибга солиш ёки низони ҳал қилишга ёрдам беради. Суғурта тўлови бўйича якуний қарорни суғурталовчи полис ва тақдим этилган материаллар асосида қабул қилади.

Зарар сабаби ва миқдорини текшириш

Автомобиль кузови ёки девордаги из турли сабаблардан пайдо бўлиши мумкин. Айрим шикастлар аввалдан бўлган, айрим харажатлар эса суғурталанган ҳодисага боғлиқ бўлмаслиги мумкин. Аджастер кузатилган ҳолатларни тахминлардан ажратади ва ҳисоб-китобни тушунтиради. Шунда томонлар қайси шикастлар ва харажатлар ҳисобга олинганини текшира олади.

Аджастер қаерда керак бўлади

Аджастерлар автомобиллар, кўчмас мулк, ускуналар, юклар ва бошқа суғурталанган объектларга етган зарар билан ишлайди. Автосуғуртада мутахассис тўқнашув ҳолатлари ва таъмирлаш харажатларини ўрганиши мумкин. Омбордаги ёнғиндан кейин шикастларни қайд қилади, сабабга оид ҳужжатларни текширади ва тиклаш харажатларини баҳолайди. Юк шикастланганда эса унинг ҳолатини ташиш ҳужжатлари ва полис билан солиштиради.

Ўхшаш мутахассислардан фарқи

Авария комиссари — кўпинча авария жойи ва ҳолатларини қайд қиладиган мутахассиснинг соҳада ишлатиладиган, торроқ маъноли номи. Бу вазифа айниқса автосуғуртада учрайди. Унинг иши аджастер вазифалари билан кесишиши мумкин, аммо бу номлар ҳуқуқий жиҳатдан бир хил эмас.

Сюрвейер суғурта ёки қайта суғурта шартномаси тузилишидан олдин объектни ва суғурта хавфини ўрганади. Аджастер эса ҳодисадан кейин ишга киришиб, аллақачон юз берган зарарни ўрганади.

Полисни текшириш

• Ҳодиса ҳақида қандай ва қачон хабар бериш керак?
• Қайси далиллар ва ҳужжатлар талаб қилинади?
• Шикастланган объектни сақлаш ва кўздан кечириш учун киришга рухсат бериш керакми?
• Мутахассисни ким тайинлайди ва хизмат ҳақини ким тўлайди?
• Шартномада қайси хавфлар, объектлар, истиснолар, франшиза ва лимит кўрсатилган?
• Баҳога қандай эътироз билдириш ва мустақил суғурта экспертизасини сўраш мумкин?

Зарарни баҳолашдаги хатолар

Кўздан кечиришнинг ўзи тўлов бўлишини англатмайди. Аджастер зарарни қайд қилади ва баҳолайди, суғурталовчи эса шартнома бўйича қопламани текширади. Ҳодиса жойига келган ҳар бир мутахассисни аджастер деб аташ ҳам хато. Авария комиссари, сюрвейер ва мижозларга ёрдам хизмати бошқа вазифаларни бажариши мумкин. Шикастланган мол-мулкни таъмирлаш ёки ташлаб юборишдан олдин полис талабларини текширинг: баҳолаш учун объектнинг ўзи ва ҳодисадан кейинги ҳолати керак бўлиши мумкин.

Ҳодисадан кейинги ҳужжатлар ва ҳаракатлар

Аввал полисда кўрсатилган усулда хабар беринг ва далилларга қўйилган талабларга риоя қилинг. Ҳодисага алоқадор фотосуратлар, маълумотномалар, шартномалар, чеклар ва мол-мулк ҳужжатларини сақланг. Мутахассисга объектни кўздан кечириш имконини беринг ва хулосага қайси материаллар киритилишини аниқлаштиринг. Автомобиль билан боғлиқ ҳолат учун OSAGO — мажбурий автожавобгарлик суғуртаси бўйича йўл-транспорт ҳодисасидан кейинги ҳаракатлар қўлланмаси фойдали бўлади.

Муҳим атамалар содда тилда

Зарар — тасдиқланган йўқотишлар ёки шикаст қиймати.

Суғурта қопламаси — шартнома бўйича қопланадиган зарар учун суғурталовчи берадиган тўлов.

Аджастер хулосаси — ҳодиса ҳолатлари, баҳолаш ва мутахассиснинг якуний фикрлари ёзилган ҳужжат. У қарор қабул қилишга ёрдам беради, лекин суғурта шартномасининг ўрнини босмайди.

Мустақил суғурта экспертизаси — аджастер хулосасини қайта кўриб чиқиш мумкин бўлган алоҳида текширув.

Бу билим кимга керак

Автомобиль ва уй эгалари, мол-мулки ёки юки бор корхоналар зарар ҳақида ариза берганда аджастер билан ишлаши мумкин. Унинг вазифасини тушунсангиз, аниқ савол бера оласиз: уни ким ёллаган, айнан нимани баҳолаяпти, хулоса қайси ҳужжатларга асосланган ва ҳисоб-китобни қандай текшириш мумкин?

Бир ҳолатни кўриб чиқамиз

Қуйидаги барча вазият ва суммалар шартли бўлиб, EUROASIAнинг ҳақиқий тўловларини тасвирламайди.

Омбордаги ёнғиндан кейин аджастер бино ва товарни кўздан кечиради, зарар сабаби ҳамда қийматига оид ҳужжатларни ўрганади. Кейин уларни полис шартлари билан солиштиради. Хулосада тасдиқланган зарар ва ҳодиса ёки суғурта объектига алоқадор бўлмаган харажатларни алоҳида кўрсатади. Суғурталовчи бу материални шартнома ва бошқа далиллар билан бирга кўриб чиқади. Хулоса муҳим, лекин унинг ўзи тўловни ҳам, рад жавобини ҳам кафолатламайди.