Foyda komissiyasi — qayta sug'urta shartnomasi natijasiga ko'ra, aynan shu shartnoma shartlari asosida qayta sug'urta qildiruvchiga hisoblanadigan qo'shimcha haq.
Foyda komissiyasi — topshirilgan portfel shartnoma formulasiga ko'ra ijobiy natija berganda, qayta sug'urtalovchi qayta sug'urta qildiruvchiga to'lashi mumkin bo'lgan qo'shimcha haq. Ayrim bozorlarda bu tushuncha foydada ishtirok etish deb ham yuritiladi.
Sodda qilib aytganda:
Bunday shart har bir shartnomada bo'lavermaydi. Komissiyaga huquq, formula va hisob-kitob tartibi aniq qayta sug'urta shartnomasiga bog'liq.
Bu shart ko'proq mutanosib qayta sug'urtada uchraydi. Unda tomonlar mukofot va zararlarni kelishilgan ulushda bo'lishadi. Masalan, kvotali qayta sug'urtada topshirilgan portfel natijasi shartnomada belgilangan davr uchun hisoblanishi mumkin.
Foyda komissiyasi qo'shimcha haqni topshirilgan biznes natijasi bilan bog'laydi. Biroq bu kafolatlangan daromad emas: katta zarar, zaxiraning oshishi yoki oldingi davr zararining ko'chirilishi natijani nolga tushirishi mumkin.
Yagona formula yo'q. Daromad tarkibi va natijani kamaytiradigan chegirmalar shartnomada yoziladi. Hisobda quyidagilar qatnashishi mumkin:
Shartnomadagi ulush faqat ijobiy natijaga qo'llanadi. Hisob dastlabki bo'lishi mumkin. Zararlar yoki zaxiralar keyin o'zgarsa, summa shartnoma bo'yicha qayta hisoblanadi.
Sedent komissiyasi odatda topshirilgan biznesni jalb qilish va yuritish xarajatlarini qoplaydi. U qat'iy yoki o'zgaruvchan bo'lishi mumkin.
Foyda komissiyasi esa qayta sug'urta hisobining natijasiga bog'liq. Mukofot topshirilganining o'zi bunday to'lovga huquq bermaydi.
Bu brokerning xavfni joylashtirish haqi, aksiyador dividendi yoki mijozga sug'urta to'lovi ham emas. To'lovchi, oluvchi va hisob asosi shartnomada aniq ko'rsatilishi kerak.
O'zbekiston qonunchiligi qayta sug'urta va qayta sug'urta shartnomasini tartibga soladi. Ko'rib chiqilgan amaldagi rasmiy manbalarda foyda komissiyasi uchun alohida majburiy formula belgilanmagan. Shu sababli tomonlar shartnoma, amaldagi hisob qoidalari va dolzarb tartibga solish talablariga tayanadi.
Hisobni kim tayyorlashi, mukofot, zarar va zaxiralarni qaysi ma'lumotlar tasdiqlashi, tekshiruvni kim o'tkazishi va farqlar qanday hal qilinishi ham oldindan belgilanadi. Umumiy kontekst O'zbekistonda sug'urta bo'yicha qo'llanmada tushuntirilgan.
To'lovchi va oluvchini, qamrab olingan portfel va davrni, mukofot asosini, to'langan va kutilayotgan zararlarni hisobga olish tartibini, zaxiralar, xarajatlar, qayta sug'urtalovchi marjasi, zararlarni ko'chirish, limitlar, hisob davri, dastlabki to'lovlar va keyingi tuzatishlarni tekshiring.
Aniq ma'lumotlarni oshkor qilish muhim: ikki tomonda ham mukofot, zarar va zaxiralar bo'yicha bir xil ma'lumot bo'lishi kerak. EUROASIA yo'nalishlari sug'urta mahsulotlari katalogida keltirilgan.
Xatolardan biri — shartnoma formulasining o'rniga odatiy formulani qo'llash. Dastlabki summani yakuniy deb bo'lmaydi, zaxira o'zgarishlarini e'tiborsiz qoldirmaslik va foyda komissiyasini oddiy qayta sug'urta komissiyasi bilan aralashtirmaslik kerak.
Shartnoma natijasi manfiy bo'lsa, foyda komissiyasi odatda to'lanmaydi. Zararni ko'chirish sharti bo'lsa, keyingi foyda avval oldingi zararni qoplashi mumkin. Aniq tartib shartnomaga bog'liq.
Aziz Toshkentdagi sug'urta kompaniyasida ishlaydi. Hisob davri yakunida topshirilgan portfel shartnomadagi barcha chegirmalardan keyin ijobiy natija berdi.
Qayta sug'urtalovchi komissiyani shartnoma formulasiga ko'ra hisoblaydi va vedomostda ko'rsatadi. To'lov mukofot, zarar, zaxira va xarajatlar tekshirilgandan keyin amalga oshishi mumkin.
Madina Samarqanddagi kompaniyada qayta sug'urta hisobini yuritadi. Dastlabki hisobdan keyin ma'lum qilingan zarar bo'yicha zaxira oshdi.
Shartnoma natijasi kamaydi va komissiya qayta hisoblash shartiga muvofiq tuzatildi. Dastlabki vedomost yakuniy summani kafolatlamagan edi.
Bekzod Andijondagi kompaniya qayta sug'urta shartnomasini tekshiradi. Zararlar va kelishilgan xarajatlar hisobga olinadigan mukofotdan oshdi, shartnomada esa zararni ko'chirish sharti bor edi.
Bu davr uchun komissiya hisoblanmaydi. Kelajakdagi hisob oldingi zarar shartnomaga ko'ra qanday qoplanishiga bog'liq bo'ladi.
Bu transport vositasi harakati jarayonida yoki uning ishtirokida odamlar, transport vositalari, yo‘l inshootlari yoki boshqa mol-mulkka zarar yetgan yo‘l hodisasidir.
Bu YTHni YPX xodimlarini chaqirmasdan soddalashtirilgan tartibda rasmiylashtirish usuli bo‘lib, unda haydovchilar hodisa holatlarini sug‘urta uchun o‘zlari qayd etadilar.
KASKO — bu boshqaning mashinasini emas, aynan sizning avtomobilingizni himoya qiladigan sug‘urta. Juda sodda aytganda, bu mashina uchun moliyaviy yostiqcha kabi: avariya bo‘lsa, oyna sinsa, avtoturargohda shikast yetsa, daraxt tushsa yoki hatto mashina o‘g‘irlansa ham, katta xarajatlarning bir qismini sug‘urta kompaniyasi o‘z zimmasiga olishi mumkin. Asosiy g‘oya oddiy: KASKO sizni katta avtomobil xarajatlari bilan yolg‘iz qoldirmaslikka yordam beradi.
Avtofuqarolik javobgarligi — bu yo‘lda sizning aybingiz bilan boshqa odamlarning mashinasi, mol-mulki, sog‘lig‘i yoki hayotiga zarar yetsa, o‘sha zarar uchun sizning javobgarligingizdir. Juda sodda aytganda, bu rulda qilingan xato boshqaning zarariga aylanganda ishlaydigan qoidadir. Asosiy fikr oddiy: bu javobgarlik jabrlanuvchi kompensatsiyasiz qolmasligi, aybdor esa hamma xarajatni yolg‘iz o‘zi ko‘tarmasligi uchun kerak.
Avtokreditda sug‘urta shunchaki mashinaning o‘zi bilan emas, balki mashinani kreditga olish bilan bog‘liq himoyadir. Juda sodda aytganda, bank avtomobil uchun pul beradi va mashina ham, to‘lovlar jarayoni ham himoyalangan bo‘lishini xohlaydi. Shu sabab avtokredit bilan birga ko‘pincha sug‘urta ham bo‘ladi: u mashina bilan jiddiy muammo yuz bersa, ham bank, ham qarz oluvchi uchun xatarni kamaytirishga yordam beradi.
Bu modulli avtosug‘urta mahsuloti bo‘lib, unda avtomobil egasi mashinaning qaysi qismlari va qaysi xatarlarini sug‘urta qilishni o‘zi tanlaydi
Mutaxassislarimiz eng yaxshi sug'urta himoyasini tanlashda yordam beradi
O'zbekcha