Фойда комиссияси

Фойда комиссияси — топширилган портфель шартнома формуласига кўра ижобий натижа берганда, қайта суғурталовчи қайта суғурта қилдирувчига тўлаши мумкин бўлган қўшимча ҳақ. Айрим бозорларда бу тушунча фойдада иштирок этиш деб ҳам юритилади.

Содда қилиб айтганда:

• суғурталовчи хавфлар ва мукофотнинг бир қисмини қайта суғуртага беради;
• томонлар шартнома натижаси қандай аниқланишини олдиндан белгилайди;
• даромаддан келишилган зарарлар, захиралар, комиссиялар, харажатлар ва қайта суғурталовчи маржаси айирилади;
• фойда қолса, унинг бир қисми комиссия сифатида қайта суғурта қилдирувчига қайтиши мумкин;
• ижобий натижа бўлмаса, комиссия одатда юзага келмайди.

Бундай шарт ҳар бир шартномада бўлавермайди. Комиссияга ҳуқуқ, формула ва ҳисоб-китоб тартиби аниқ қайта суғурта шартномасига боғлиқ.

Фойда комиссияси қаерда қўлланади

Бу шарт кўпроқ мутаносиб қайта суғуртада учрайди. Унда томонлар мукофот ва зарарларни келишилган улушда бўлишади. Масалан, квотали қайта суғуртада топширилган портфель натижаси шартномада белгиланган давр учун ҳисобланиши мумкин.

Фойда комиссияси қўшимча ҳақни топширилган бизнес натижаси билан боғлайди. Бироқ бу кафолатланган даромад эмас: катта зарар, захиранинг ошиши ёки олдинги давр зарарининг кўчирилиши натижани нолга тушириши мумкин.

Ҳисоб-китоб қандай ишлайди

Ягона формула йўқ. Даромад таркиби ва натижани камайтирадиган чегирмалар шартномада ёзилади. Ҳисобда қуйидагилар қатнашиши мумкин:

• топширилган мукофот ёки ишлаб топилган суғурта мукофоти;
• тўланган зарарлар;
• маълум қилинган, аммо ҳали тўланмаган зарарлар;
• тугалланмаган мажбуриятлар бўйича захиралар;
• оддий қайта суғурта комиссияси;
• келишилган бошқарув харажатлари;
• қайта суғурталовчи сақлаб қоладиган маржа;
• шартномада кўзда тутилган бўлса, олдинги давр зарарлари.

Шартномадаги улуш фақат ижобий натижага қўлланади. Ҳисоб дастлабки бўлиши мумкин. Зарарлар ёки захиралар кейин ўзгарса, сумма шартнома бўйича қайта ҳисобланади.

Бошқа комиссиялардан фарқи

Седент комиссияси одатда топширилган бизнесни жалб қилиш ва юритиш харажатларини қоплайди. У қатъий ёки ўзгарувчан бўлиши мумкин.

Фойда комиссияси эса қайта суғурта ҳисобининг натижасига боғлиқ. Мукофот топширилганининг ўзи бундай тўловга ҳуқуқ бермайди.

Бу брокернинг хавфни жойлаштириш ҳақи, акциядор дивиденди ёки мижозга суғурта тўлови ҳам эмас. Тўловчи, олувчи ва ҳисоб асоси шартномада аниқ кўрсатилиши керак.

Ўзбекистонда нималар муҳим

Ўзбекистон қонунчилиги қайта суғурта ва қайта суғурта шартномасини тартибга солади. Кўриб чиқилган амалдаги расмий манбаларда фойда комиссияси учун алоҳида мажбурий формула белгиланмаган. Шу сабабли томонлар шартнома, амалдаги ҳисоб қоидалари ва долзарб тартибга солиш талабларига таянади.

Ҳисобни ким тайёрлаши, мукофот, зарар ва захираларни қайси маълумотлар тасдиқлаши, текширувни ким ўтказиши ва фарқлар қандай ҳал қилиниши ҳам олдиндан белгиланади. Умумий контекст Ўзбекистонда суғурта бўйича қўлланмада тушунтирилган.

Шартномада нималарни текшириш керак

Тўловчи ва олувчини, қамраб олинган портфель ва даврни, мукофот асосини, тўланган ва кутилаётган зарарларни ҳисобга олиш тартибини, захиралар, харажатлар, қайта суғурталовчи маржаси, зарарларни кўчириш, лимитлар, ҳисоб даври, дастлабки тўловлар ва кейинги тузатишларни текширинг.

Аниқ маълумотларни ошкор қилиш муҳим: икки томонда ҳам мукофот, зарар ва захиралар бўйича бир хил маълумот бўлиши керак. EUROASIA йўналишлари суғурта маҳсулотлари каталогида келтирилган.

Кўп учрайдиган хатолар

Хатолардан бири — шартнома формуласининг ўрнига одатий формулани қўллаш. Дастлабки суммани якуний деб бўлмайди, захира ўзгаришларини эътиборсиз қолдирмаслик ва фойда комиссиясини оддий қайта суғурта комиссияси билан аралаштирмаслик керак.

Шартнома натижаси манфий бўлса, фойда комиссияси одатда тўланмайди. Зарарни кўчириш шарти бўлса, кейинги фойда аввал олдинги зарарни қоплаши мумкин. Аниқ тартиб шартномага боғлиқ.