Ишлаб топилган суғурта мукофоти

Ишлаб топилган суғурта мукофоти — суғурта ҳимоясининг ўтган даврига тегишли мукофот қисмидир. Суғурталовчи келажакда ҳам қоплама тақдим этиши керак бўлган пайтда тегишли қисм ишлаб топилмаган ҳисобланади. Суғурта хизмати кўрсатилгани сари у ишлаб топилган қисмга ўтади.

Жуда содда айтганда:

• мижоз полис учун олдиндан тўлаши мумкин;
• суғурталовчи ҳимоя тақдим этгани сари мукофотни ишлаб топади;
• келиб тушган пул, ишлаб топилган мукофот ва фойда бир хил кўрсаткич эмас.

Нега мукофот дарҳол ишлаб топилмайди

Суғурта полиси келишилган давр мобайнида амал қилади. Шу вақт давомида суғурталовчи шартномада кўрсатилган рискни ўз зиммасида сақлайди ва ҳодисаларни қоплама шартлари асосида кўриб чиқади. Шунинг учун олдиндан тўловнинг ўзи бутун мукофот аллақачон кўрсатилган хизматга тегишли дегани эмас.

Риск давр бўйлаб бир текис тақсимланса, ишлаб топилган қисм кўпинча ўтган вақтга мутаносиб ажратилади. Бу барча маҳсулотлар учун ягона усул эмас. Рискнинг мавсумийлиги, полисга ўзгартириш, ҳақиқий маълумотларни кейин аниқлаш, шартномани тўхтатиб туриш ёки муддатидан олдин бекор қилиш ҳисобга таъсир қилиши мумкин.

Тўланган мукофотдан фарқи

Тўланган мукофот мижоз суғурталовчига қанча пул ўтказганини кўрсатади. Ишлаб топилган мукофот эса унинг қайси қисми тақдим этилган ҳимояга тегишли эканини билдиради. Бутун сумма муддат бошида тўланса, полиснинг дастлабки даврида бу миқдорлар одатда фарқ қилади.

Тўлов тартиби, муддат ва қопламани суғурта полиси тавсифидан текшириш керак. Шартномада алоҳида кучга кириш тартиби бўлса, тўлов санаси билан ҳимоя бошланиш санаси ҳам бир хил бўлмаслиги мумкин.

Ишлаб топилган ва ишлаб топилмаган қисмлар

Ишлаб топилмаган мукофот суғурталовчи ҳали ҳимоя кўрсатиши керак бўлган келажак даврига тегишли. Полис давом этгани сари у ишлаб топилган қисмга ўтади. Полиснинг амал қилиш муддати тугагач, якунланган шартнома мукофоти, кутилаётган тузатишлар бўлмаса, одатда тўлиқ ўтган даврга тегишли бўлади.

Суғурталовчи ҳисоботида бу ўтиш қолган қоплама бўйича мажбуриятлар ва суғурта захиралари билан боғлиқ. Кўрсаткич ялпи ёки соф шаклда берилиши мумкин. Соф миқдор қайта суғурта ва методикада назарда тутилган бошқа тузатишларни ҳисобга олиши мумкин.

Шартнома ўзгарса нима бўлади

Қопламани кенгайтириш, янги объект қўшиш ёки рискни ўзгартириш умумий мукофот ва уни тан олиш тартибига таъсир қилиши мумкин. Қўшимча суғурта мукофоти пайдо бўлса, унинг ишлаб топилган қисми ҳам янгиланган ҳимоянинг бошланиш санаси ва амалдаги усул бўйича аниқланади.

Шартнома муддатидан олдин тугаса, мукофотни ишлаб топиш ҳимоя амалда тугаган санада тўхтайди. Лекин ишлаб топилмаган қисмнинг барчаси мижозга албатта қайтарилади деб бўлмайди. Натижа қонун, шартнома, бекор қилиш сабаби, сарфланган харажатлар ва рухсат этилган бошқа тузатишларга боғлиқ. Якуний ҳисобни суғурталовчидан ёзма равишда олиш керак.

Бу суғурта товони ёки фойда эмас

Ишлаб топилган мукофот суғурталовчи муайян ҳодиса бўйича қанча тўлашини кўрсатмайди. Товон суғурта риски, лимит, истиснолар, франшиза, ҳужжатлар ва ҳодиса ҳолатларига боғлиқ. Ишлаб топилган мукофот мавжудлиги қопламани тасдиқламайди ҳам, бекор қилмайди ҳам.

У суғурталовчининг фойдасига ҳам тенг эмас. Суғурта даромадлари зарарлар ва харажатларни қоплаш, мажбуриятларни шакллантириш ҳамда қайта суғуртани ҳисобга олиш учун ишлатилади. Таҳлилда битта мукофот қатори эмас, бир нечта кўрсаткич бирга кўрилади.

Замонавий ҳисоботда қўлланиши

Анъанавий суғурта таҳлилида ишлаб топилган мукофот бир даврдаги мукофот ва зарарларни солиштиришга ёрдам беради. IFRS 17 ҳисоботида кўрсатилган хизматларни акс эттирувчи ва инвестиция қисмларини чиқариб ташлайдиган суғурта даромади ишлатилади. Хизмат кўрсатиш мантиқи ўхшаш бўлса-да, бу икки кўрсаткични автоматик равишда айнан бир хил деб бўлмайди.

Кўп мижозлар бухгалтерия миқдорини мустақил ҳисоблашига ҳожат йўқ. Атама полис эрта тугатилгандаги ҳисобни тушуниш, суғурталовчи ҳисоботини ўқиш ёки келиб тушган пулни кўрсатилган хизматдан ажратиш учун фойдали.

Мижоз нимани текшириши керак

Полис ўзгартирилса ёки тугатилса, қуйидагиларни сўранг:

• ҳимоянинг бошланиш ва амалдаги тугаш санаси;
• умумий мукофот ва тўлов жадвали;
• фойдаланилган ва қолган қисмларни ҳисоблаш усули;
• қайтариш ва ушлаб қолиш шартлари;
• полис ўзгаришларини қайд этган ҳужжатлар;
• суғурта қоидаларининг амалдаги таҳрири.

Ҳимоя йўналишлари суғурта маҳсулотлари каталогида берилган. Мукофот, риск ва шартнома ўртасидаги умумий боғлиқлик Ўзбекистонда суғурта бўйича қўлланмада тушунтирилади.

Қисқа хулоса

Ишлаб топилган мукофот тақдим этилган ҳимояга, ишлаб топилмаган қисм эса келажак даврига тегишли. Аниқ ҳисоб шартнома, риск хусусияти ва ҳисоб қоидаларига боғлиқ; бу кўрсаткич товон ёки қайтариладиган суммани ўзи белгиламайди.