Sug'urtani qanday tanlash kerak?

Sug'urtani faqat narx yoki mahsulot nomiga emas, aniq moliyaviy riskka qarab tanlang. Avval qaysi zararni o'z mablag'ingizdan to'lash qiyin bo'lishini aniqlang. Keyin obyekti, risklari va limitlari bir xil bo'lgan bir nechta shartnomani solishtiring.

Eng arzon polis kerakli hodisani o'z ichiga olmasligi yoki yuqori franshizaga ega bo'lishi mumkin. Qimmatroq variant ham doim yaxshi emas: uning foydasini yozma shartlar belgilaydi.

Juda sodda aytganda:

• nimani himoyalamoqchi ekaningizni belgilang;
• sizni tashvishlantiradigan hodisalarni yozing;
• ehtimoliy zarar miqdorini baholang;
• polislardagi bir xil ko'rsatkichlarni solishtiring;
• istisnolar va mijoz majburiyatlarini o'qing;
• shundan keyingina narxni taqqoslang.

1-qadam. Maqsadni aniqlang

Obyekt va ehtimoliy hodisadan boshlang. Haydovchiga boshqa shaxslar oldidagi javobgarlik, o'z avtomobilini himoya qilish yoki ikkalasi ham kerak bo'lishi mumkin. Uy egasi uchun yong'in, suvdan zarar yoki uy ichidagi mol-mulk muhim. Sayohatchiga esa shoshilinch tibbiy yordam va dasturdagi boshqa hodisalar kerak bo'lishi mumkin.

Bitta mahsulot barcha vazifani bajarmaydi. Majburiy javobgarlik sug'urtasi egasining mol-mulkini himoya qilmaydi, sayohat polisi esa odatiy tibbiy himoyaning o'rnini bosmaydi. Asosiy tamoyil sug'urta nima ekanligi haqidagi izohda berilgan.

Uchta bandni yozing:

• obyekt — nimani himoyalash kerak;
• risk — qaysi hodisa yuz berishi mumkin;
• ehtimoliy zarar — qaysi summani o'zingiz to'lash qiyin.

Bu nomi mos ko'rinsa-da, boshqa vazifani bajaradigan mahsulotlarni chiqarib tashlashga yordam beradi.

2-qadam. Qoplamani solishtiring

Qoplama — shartnoma bo'yicha ko'rib chiqilishi mumkin bo'lgan hodisa va xarajatlar ro'yxati. Reklama matnini emas, sug'urta risklari va istisnolar haqidagi bandlarni taqqoslang.

Narx faqat asosiy shartlar o'xshash bo'lganda ma'noli. Quyidagilarni tekshiring:

• obyekt va risklar bir xilmi;
• hudud va muddat mosmi;
• sug'urta summasi va alohida limitlar taqqoslanadimi;
• franshiza bormi;
• har bir risk uchun maxsus cheklovlar qanday;
• qoplash pul, ta'mir yoki xizmat haqi shaklida bo'lishi mumkinmi.

Bir polis faqat yong'inni, ikkinchisi suvdan zararni ham qoplasa, ularning narxi turli himoyani aks ettiradi.

3-qadam. Limit va franshizani tekshiring

Sug'urta summasi yoki limit sug'urtalovchi majburiyatining yuqori chegarasi. Bu har bir hodisadan keyin avtomatik to'lanadigan summa emas. Limit ehtimoliy zarar miqyosiga mos bo'lishi kerak.

Franshiza — qoplanadigan zararning mijoz zimmasida qoladigan qismi. Yuqori franshiza mukofotni kamaytirishi mumkin, ammo hodisadan keyingi shaxsiy xarajatni oshiradi. Batafsil sug'urta franshizasi haqidagi izohni o'qing.

Umumiy limit bilan birga alohida hodisa, obyekt yoki xarajatlar bo'yicha cheklovlarni ham ko'ring. Ular umumiy sug'urta summasidan past bo'lishi mumkin.

4-qadam. Istisnolarni o'qing

Istisnolar himoya qachon ishlamasligini ko'rsatadi. Bu bo'lim risklar ro'yxati kabi muhim. Obyektdan foydalanish, hudud, muddat, xabar berish va hujjatlarga oid talablarni tekshiring.

Og'zaki va'daga tayanmang. Izoh tanlovga ta'sir qilsa, shartnoma yoki sug'urta qoidalaridagi tegishli bandni ko'rsatishni so'rang. Tushunarsiz jumlani to'lovdan oldin aniqlashtiring.

5-qadam. Sug'urtalovchi va hujjatlarni tekshiring

O'zbekistonda sug'urta faoliyatini litsenziyaga ega tashkilotlar amalga oshiradi. Taklif, shartnoma va to'lov rekvizitlarida bir xil yuridik shaxs ko'rsatilganini hamda mahsulot ruxsat etilgan sug'urta turiga kirishini tekshiring.

To'lovdan oldin to'liq shartnoma yoki sug'urta qoidalarini olib, quyidagilarni ko'ring:

• sug'urta qildiruvchi, sug'urtalangan shaxs va naf oluvchi;
• obyektning aniq tavsifi;
• risk, istisno va cheklovlar;
• sug'urta summasi, limit va franshiza;
• mukofot va to'lov tartibi;
• himoyaning boshlanish va tugash sanasi;
• tomonlarning huquq va majburiyatlari.

Kompaniyaning rasmiy hujjatlarida yo'q rekvizitlar bo'yicha pul o'tkazmang. Polis va to'lov tasdig'ini saqlang.

6-qadam. Hodisadan keyingi tartibni biling

Mos polis hodisadan keyingi yo'lni ham tushunarli ko'rsatishi kerak. Oldindan aniqlang:

• qayerga va qanday xabar beriladi;
• xabar berish muddati qancha;
• zarar ko'paymasligi uchun nima qilish kerak;
• qaysi fotosurat, chek, ma'lumotnoma yoki hujjatlar talab qilinadi;
• ko'rik, yordam yoki ta'mirni kim tashkil qiladi;
• qarorni qanday olish mumkin.

Barcha mahsulot uchun yagona muddat va hujjatlar ro'yxati yo'q. Buni shartnoma belgilaydi. Umumiy tartib sug'urta qanday ishlashi haqidagi materialda tushuntirilgan.

Narxni qanday baholash kerak

Mukofotni qoplama, limit va franshizadan keyin solishtiring. Mayda zararlarni ongli ravishda o'zingizda qoldirsangiz, past narx mantiqli bo'lishi mumkin. Ammo polis sotib olinishiga sabab bo'lgan risk chiqarib tashlangan bo'lsa, tejash foyda bermaydi.

Budjetga jiddiy zarar yetkazmasdan qancha summani o'zingiz to'lay olishingizni baholang. Javob shunchaki eng arzon taklifni emas, mos franshiza va limitni tanlashga yordam beradi.

Ko'p uchraydigan xatolar

• faqat eng past narxni tanlash;
• risklari turli polislarni solishtirish;
• sug'urta summasini oldindan belgilangan to'lov deb bilish;
• istisno va alohida limitlarni o'qimaslik;
• obyekt haqida to'liq bo'lmagan ma'lumot berish;
• himoya boshlanadigan sanani tekshirmaslik;
• shartnoma yoki to'lov tasdig'ini yo'qotish;
• murojaat tartibini faqat hodisadan keyin bilish.

Sug'urtalovchi vaziyat va hujjatlarni polis bo'yicha tekshiradi. Natijani oldindan va'da qilib bo'lmaydi. Qaror jarayoni sug'urta to'lovi haqidagi izohda yoritilgan.

Yakuniy ro'yxat

To'lovdan oldin besh savolga javob bering:

1. Polis kerakli obyekt va riskni himoya qiladimi?
2. Limit ehtimoliy zarar uchun yetarlimi?
3. Franshiza budjetga mosmi?
4. Istisnolar va majburiyatlar tushunarlimi?
5. Hodisadan keyin nima qilishni bilasizmi?

Biror javob «yo'q» bo'lsa, shartni o'zgartirishni so'rang yoki boshqa taklifni solishtiring. Kerakli yo'nalishni EUROASIA mahsulotlari katalogidan toping, yakuniy qarorni esa shartnoma asosida qabul qiling.