Транспорт воситасининг эскириши

Батафсил изоҳ

Транспорт воситасининг эскириши — автомобил қийматининг ёши, юрилган масофаси, фойдаланилиши ва техник ҳолати сабаб камайишидир. Суғуртада бу атама ҳодисадан олдин машина ёки шикастланган детал аслида қанча турганини тушунишга ёрдам беради.

Оддий қилиб айтганда, янги автомобил, беш йил ишлатилган автомобил ва пробеги катта автомобил бир хил баҳоланмайди. Ҳайдовчи эҳтиёткор бўлса ҳам, вақт ўтиши билан машина қийматининг бир қисмини йўқотади.

Эскиришга нималар таъсир қилади

Одатда бир нечта омил ҳисобга олинади:

автомобил ёши;
юрилган масофа;
техник ҳолат;
фойдаланиш шароити;
таъмир ва деталлар алмаштирилган тарихи;
олдинги шикастлар.

Фақат ишлаб чиқарилган йилнинг ўзи етарли эмас. Бир хил ёшдаги икки автомобилнинг ҳолати турлича бўлиши мумкин: бири вақтида сервис кўрган, бошқаси эса етарли парваришсиз ишлатилган бўлиши мумкин.

Нега эскириш суғуртада керак

Эскириш қуйидагиларни ҳисоблашда ишлатилиши мумкин:

автомобилнинг жорий қиймати;
шикастланган ёки алмаштириладиган деталлар қиймати;
суғурта тўлови миқдори;
таъмирлаш иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқлиги;
автомобил тўлиқ йўқотиш ҳолатига тушгандаги ҳисоб-китоб.

Масалан, автомобил КАСКО бўйича суғурталанган бўлса, полис шартларида таъмир, детал алмаштириш ёки компенсация ҳисобида эскириш инобатга олиниши алоҳида ёзилган бўлиши мумкин. Буни суғурта ҳодисасидан кейин эмас, полисни расмийлаштиришдан олдин текшириш муҳим.

Эскириш ва шикастланиш бир хил эмас

Эскириш аста-секин йиғилади. Шикастланиш эса аниқ ҳодиса натижасида юзага келади: ЙТҲ, урилиш, ёнғин, дўл ёки бошқа суғурта ҳодисаси.

Масалан, салоннинг ейилиши, османинг қариши ва катта пробег — эскириш белгиси. Авариядан кейин синган фара эса шикастланишдир. Даъво кўриб чиқилганда суғурта компанияси одатда ҳодисадан олдинги ҳолатни ҳодиса сабаб юзага келган зарардан ажратади.

Эскириш тўловга қандай таъсир қилиши мумкин

Агар маҳсулот шартларида эскириш ҳисобга олиниши белгиланган бўлса, якуний сумма янги детал ёки янги автомобил нархидан фарқ қилиши мумкин. Бу айниқса эски автомобиллар, катта пробег ва қиммат узелларни таъмирлашда сезилади.

Муҳим жиҳат: ҳисоб-китоб шартнома, суғурта дастури ва баҳолашга боғлиқ. Шунинг учун эскириш ҳар доим ҳам барча тўловларни бир хил камайтиради деб ўйламаслик керак.

Полисда нимани текшириш керак

Автосуғурта расмийлаштиришдан олдин қуйидагиларни аниқлаштириш фойдали:

таъмир ҳисобида эскириш инобатга олинадими;
янги ва ишлатилган деталлар қандай баҳоланади;
автомобилни ким баҳолайди;
ҳолатни тасдиқлаш учун қайси ҳужжатлар керак;
тўлиқ йўқотиш ва яроқли қолдиқлар бўйича ҳисоб қандай қилинади.

Бу шартлар бошидан қанча аниқ бўлса, суғурта ҳодисасидан кейинги келишмовчиликлар шунча кам бўлади.

Қисқа мисол

Азиз пробеги 145 000 км бўлган автомобилини суғурталаган. ЙТҲдан кейин машинанинг олд қисми шикастланди. Баҳоловчи фақат янги зарарни эмас, авариягача бўлган ҳолатни ҳам кўради: ёш, пробег, олдинги таъмирлар ва деталлар эскириши.

Натижада ҳисоб-китоб янги автомобил учун қилинмайди, балки айнан шу машинанинг реал ҳолатига асосланади. Шу сабаб транспорт воситасининг эскириши таъмир, тўлов ва баҳолаш бўйича кутилмаларга бевосита таъсир қилади.

Амалий мисоллар

Эски автомобил ЙТҲдан кейин

Вазият:

Дилшод 2016 йилги автомобил ҳайдайди. Авариядан кейин у таъмир ҳисоби деярли янги машинадагидек чиқади деб кутди.

Ечим:

Баҳоловчи ЙТҲдаги зарарни алоҳида, автомобил ёши, пробеги ва олдинги ҳолатини алоҳида кўради. Эскириш ҳодисадан олдинги реал қийматни аниқлашга ёрдам беради.

Катта пробег ва бозор қиймати

Вазият:

Шаҳноза пробеги 180 000 км бўлган автомобилини сотмоқчи. Машина соз, лекин харидорлар камроқ юрган ўхшаш моделга қараганда пастроқ нарх таклиф қилади.

Ечим:

Бу эскиришнинг амалий кўриниши: авария бўлмаса ҳам, пробег ва фойдаланиш бозор қийматини камайтиради. Суғуртада ҳам баҳолаш пайтида бу омил аҳамиятли бўлиши мумкин.

Тўлиқ йўқотишда эскириш

Вазият:

Жиддий авариядан кейин Бекзоднинг автомобилини таъмирлаш жуда қимматга тушиши маълум бўлди. Энди машина қиймати ва яроқли қолдиқларни қандай ҳисоблаш масаласи чиқди.

Ечим:

Тўлиқ йўқотишда автомобил ҳодисадан олдин қандай ҳолатда бўлгани ва ҳодисадан кейин нима қолгани кўрилади. Эскириш янги машина нархини аниқ автомобилнинг реал қиймати билан аралаштирмасликка ёрдам беради.