O'zbekcha
O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi tavakkalchiliklarini sug‘urtalash uchun alohida davlat tizimi ishga tushdi. Fermer sug‘urta mukofotining 50 foizini to‘laydi, qolgan 50 foizini davlat budjeti qoplaydi. Bu tizimni EUROASIA emas, Qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi jamg‘armasi yuritadi.
Nima o‘zgardi?
2025–2026-yillardagi islohotlardan keyin agro-sug‘urta alohida qonun, maxsus Jamg‘arma va raqamli jarayonga tayandi:
- qishloq xo‘jaligi tavakkalchiliklarini sug‘urtalashning huquqiy asoslari belgilandi;
- Qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi jamg‘armasi davlat agro-sug‘urtalovchisi sifatida tashkil etildi;
- sug‘urta mukofoti fermer va davlat o‘rtasida 50/50 nisbatda bo‘lindi;
- shartnoma, polis, monitoring, ekspertiza va tovon jarayonlari axborot tizimiga o‘tkazildi;
- 2026-yil sentabrida Agroportal orqali g‘alla hosilining kam chiqishi natijasidagi moliyaviy zararni sug‘urtalash xizmati ishga tushdi;
- zararlarni baholashda mustaqil ekspertlar, sun’iy yo‘ldosh va masofadan kuzatuv ma’lumotlaridan foydalanish imkoniyati kengaydi.
Tizimni belgilagan hujjatlar
PQ-354 — Prezident qarori, farmon emas.
Nimalarni sug‘urtalash mumkin?
Qonunga ko‘ra, sug‘urta ishlab chiqaruvchining quyidagilar bilan bog‘liq mulkiy manfaatlarini himoya qilishi mumkin:
- bo‘lajak hosil va yetishtirilayotgan qishloq xo‘jaligi mahsulotining yo‘qolishi yoki nobud bo‘lishi;
- ekinlarga zarar yetishi;
- qishloq xo‘jaligi hayvonlariga zarar yetishi;
- issiqxonalar va ularda yetishtirilayotgan mahsulotga zarar yetishi.
Sug‘urtalanadigan tavakkalchiliklar qatoriga tabiiy va texnogen ofatlar, yong‘in, o‘simliklarning zararkunanda yoki kasalliklardan shikastlanishi, hayvonlarning yuqumli kasalliklari va zaharlanishi, yovvoyi hayvonlar yetkazgan zarar hamda uchinchi shaxslarning harakatlari kiradi.
Bu ro‘yxat har bir mahsulot avtomatik ravishda hoziroq sug‘urtalanadi degani emas. Aniq mahsulot, tavakkalchilik va shartlar tasdiqlangan qoidalar hamda amaldagi xizmatga bog‘liq. Hozir Qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi jamg‘armasining rasmiy xabarida Agroportal orqali g‘alla ekinlarini sug‘urtalash xizmati ko‘rsatilgan.
Fermer qancha, davlat qancha to‘laydi?
Fermer shartnomadagi sug‘urta mukofotining 50 foizini Jamg‘armaga to‘laydi. Qolgan 50 foiz respublika budjeti hisobidan Jamg‘armaga qoplanadi.
Aniq tarifni maqoladan hisoblab bo‘lmaydi. Qonunning 27-moddasiga ko‘ra, stavkalar hududning tabiiy-iqlim sharoiti, ekin yoki hayvon turi va tavakkalchilik xususiyatlari hisobga olinib, Jamg‘arma boshqaruv kengashi tomonidan tasdiqlanadi. Shu sababli universal foiz, gektar uchun summa yoki namunaviy hisob-kitob berish noto‘g‘ri bo‘ladi.
PQ-354 uch yil davomida sug‘urta hodisasi kuzatilmagan xo‘jaliklarga to‘rtinchi yildan sug‘urta mukofotiga 10 foizdan 20 foizgacha chegirma berishni nazarda tutadi. Shuningdek, sug‘urta mukofotlarining 3–5 foizi oldini olish tadbirlari zaxirasiga yo‘naltiriladi. Bu mablag‘lar chorvachilikda profilaktika va veterinariya xizmatlari, paxta va g‘allada biologik himoya, bog‘ va uzumzorlarda tabiiy xavflarni kamaytirish choralariga sarflanishi mumkin.
Kim sug‘urtalaydi?
Davlat dasturida sug‘urtalovchi — Qishloq xo‘jaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi jamg‘armasi. Shartnoma Jamg‘armaning o‘zi yoki axborot tizimida ro‘yxatdan o‘tgan vositachi orqali tuzilishi mumkin.
EUROASIA ushbu Jamg‘arma o‘rnini bosmaydi, davlat agro-sug‘urta dasturining ishtirokchisi emas va hosil polisi yoki unga ajratiladigan subsidiyani rasmiylashtirmaydi.
Polisni qanday olish mumkin?
G‘alla yetishtiruvchi xo‘jaliklar uchun rasmiy manbalarda quyidagi yo‘l ko‘rsatilgan:
- Agroportaldagi shaxsiy kabinet orqali elektron ariza yuborish.
- Sug‘urta shartnomasini masofadan rasmiylashtirish.
- Shartnomada fermer zimmasiga tushgan sug‘urta mukofoti qismini to‘lash.
- Elektron polisni olish.
Rasmiy xabarlarga ko‘ra, «Agrosafe» axborot tizimi ariza topshirishdan shartnoma va polisni rasmiylashtirishgacha, keyin esa monitoring, ekspertiza va sug‘urta tovonini to‘lashgacha bo‘lgan jarayonni qamrab oladi. Portal menyusi yoki talab qilinadigan hujjatlar ro‘yxati o‘zgarishi mumkin; amaldagi ko‘rsatmalarni shaxsiy kabinetda tekshirish kerak.
Zarar qanday baholanadi va tovon qachon to‘lanadi?
Sug‘urta hodisasi yuz bersa, ishlab chiqaruvchi axborot tizimi orqali Jamg‘armaga elektron xabarnoma yuboradi. 772-son qarordagi sxema quyidagi muddatlarni belgilaydi:
- Jamg‘arma xabar kelganidan keyin bir ish kuni ichida mustaqil ekspert tayinlaydi;
- ekspert zararlangan obyektni ko‘rib chiqib, ekspertizani ko‘pi bilan besh ish kuni ichida o‘tkazadi;
- ekspert xulosasi va zarur hujjatlar taqdim etilgach, Jamg‘arma hodisani tan olish yoki rad etish haqida o‘n ish kuni ichida qaror qiladi;
- hodisa tan olinsa, tovon uch ish kuni ichida to‘lanadi.
Gidrometeorologik kuzatuv stansiyasi bo‘lmagan hududlarda hodisani mustaqil ekspert xulosasi, xalqaro provayderlarning reanaliz ma’lumotlari, sun’iy yo‘ldosh tasvirlari va masofadan kuzatuv ma’lumotlari bilan tasdiqlashga ruxsat berilgan. 772-son qaror qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish jarayonini dronlar yordamida monitoring qilishni ham nazarda tutadi.
Sug‘urta va imtiyozli kredit qanday bog‘langan?
PF-223ga ko‘ra, 2026-yildan mahsulot ishlab chiqarish uchun davlat imtiyozli kreditidan foydalangan xo‘jaliklarda yetishtirilayotgan mahsulotning yo‘qolishi yoki nobud bo‘lishi xavfini oldindan sug‘urtalash bosqichma-bosqich joriy etiladi.
Bu kredit qarzini sug‘urtalash degani emas. Sug‘urta obyekti — kreditning o‘zi emas, ishlab chiqarilayotgan qishloq xo‘jaligi mahsuloti bilan bog‘liq tavakkalchilik.
2027 va 2030-yilgacha nimalar rejalashtirilgan?
2026-yil sentabrdagi rasmiy taqdimotda 2027-yil uchun 45 mingta qishloq xo‘jaligi korxonasini sug‘urta bilan qamrab olish va qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining sug‘urta qamrovini 60 foizga yetkazish maqsadi aytilgan.
PF-223da esa boshqa, uzoqroq ko‘rsatkich bor: 2030-yilgacha qishloq xo‘jaligi tavakkalchiliklarini sug‘urtalash qamrovini 50 foizga yetkazish. Bu ikki raqam turli muddat va turli o‘lchovlarga tegishli, shuning uchun ularni bitta ko‘rsatkich sifatida talqin qilish kerak emas.
Umumiy agrar subsidiyalar ham alohida yo‘nalishda isloh qilinmoqda: 2026-yilda soha uchun 2,7 trillion so‘m ko‘zda tutilgani, 2027-yildan esa ayrim subsidiyalarni natijaga bog‘lash rejalashtirilgani ma’lum qilingan. Bu hosil sug‘urtasi bo‘yicha sug‘urta mukofotining 50 foizini qoplash bilan bir xil mexanizm emas.
Agro-sug‘urta nimalarni qoplamaydi?
Hosil sug‘urtasi xo‘jalikdagi barcha mulkni avtomatik himoya qilmaydi. Uy-joy, bino, ofis, ombor yoki quyosh panellari hosil polisi doirasiga kirmaydi. Bunday obyektlar uchun alohida mulk sug‘urtasi kerak bo‘lishi mumkin.
EUROASIA bu yo‘nalishlar uchun alohida mahsulotlarni taklif etadi:
- Biznes mulkini sug‘urtalash — bino, ofis yoki boshqa korxona mulki uchun 11 ta tavakkalchilik, onlayn kalkulyator; narx yiliga 25 000 so‘mdan boshlanadi.
- Quyosh panellarini sug‘urtalash — 12 ta tavakkalchilik, narx yiliga 300 000 so‘mdan. Standart shartlarda tom yoki devorga o‘rnatilgan panellar sug‘urtalanadi; yerga o‘rnatilgan panellar faqat individual loyiha bo‘yicha ko‘rib chiqiladi.
- Jismoniy shaxslar mulkini sug‘urtalash — 11 ta tavakkalchilik, onlayn rasmiylashtirish, bir yillik polis; himoya polis rasmiylashtirilganidan keyin sakkizinchi kundan boshlanadi.
Bu mahsulotlar hosil, qishloq xo‘jaligi hayvonlari yoki dala texnikasini sug‘urtalash o‘rnini bosmaydi.
Ko‘p so‘raladigan savollar
Fermer hosil sug‘urtasi mukofotining yarmini o‘zi to‘laydimi?
Ha. Qonunga ko‘ra, fermer 50 foizini to‘laydi, qolgan 50 foiz Jamg‘armaga respublika budjetidan qoplanadi.
Barcha ekinlar uchun polisni hozir Agroportaldan olish mumkinmi?
Rasmiy xabarda Agroportal orqali g‘alla ekinlarini sug‘urtalash xizmati ishga tushgani aytilgan. Boshqa mahsulotlar bo‘yicha mavjud xizmat va shartlarni Jamg‘arma yoki amaldagi axborot tizimida tekshirish kerak.
Sug‘urta hodisasi bo‘lsa, kim zararni baholaydi?
Jamg‘arma tayinlagan mustaqil ekspert. U obyektni o‘rganadi, hodisa va zarar bo‘yicha xulosa tuzadi hamda ma’lumotlarni axborot tizimiga kiritadi.
Uch yil zarar bo‘lmasa, chegirma avtomatik beriladimi?
PQ-354 to‘rtinchi yildan 10–20 foizlik chegirma amaliyotini nazarda tutadi. Aniq shart va miqdor amaldagi sug‘urta qoidasi hamda shartnomada tekshirilishi kerak.
EUROASIA orqali hosil polisi yoki davlat subsidiyasini olish mumkinmi?
Yo‘q. EUROASIA davlat agro-sug‘urta dasturining ishtirokchisi emas. Kompaniya hosil polisi yoki uning subsidiyasini rasmiylashtirmaydi; u faqat yuqorida ko‘rsatilgan alohida mulk va quyosh paneli mahsulotlarini taklif qiladi.
Xo‘jalikdagi bino, ofis yoki quyosh panellarini alohida himoya qilish kerak bo‘lsa, biznes mulki, quyosh panellari yoki shaxsiy mulk sug‘urtasi shartlarini ko‘rib chiqing. Hosil sug‘urtasi bo‘yicha esa Qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi jamg‘armasi va Agroportalning rasmiy ma’lumotlariga amal qiling.
