Узбекча
Ўзбекистонда қишлоқ хўжалиги таваккалчиликларини суғурталаш учун алоҳида давлат тизими ишга тушди. Фермер суғурта мукофотининг 50 фоизини тўлайди, қолган 50 фоизини давлат буджети қоплайди. Бу тизимни EUROASIA эмас, Қишлоқ хўжалиги суғуртаси жамғармаси юритади.
Нима ўзгарди?
2025–2026-йиллардаги ислоҳотлардан кейин агро-суғурта алоҳида қонун, махсус Жамғарма ва рақамли жараёнга таянди:
- қишлоқ хўжалиги таваккалчиликларини суғурталашнинг ҳуқуқий асослари белгиланди;
- Қишлоқ хўжалиги суғуртаси жамғармаси давлат агро-суғурталовчиси сифатида ташкил этилди;
- суғурта мукофоти фермер ва давлат ўртасида 50/50 нисбатда бўлинди;
- шартнома, полис, мониторинг, экспертиза ва товон жараёнлари ахборот тизимига ўтказилди;
- 2026-йил сентябрида Агропортал орқали ғалла ҳосилининг кам чиқиши натижасидаги молиявий зарарни суғурталаш хизмати ишга тушди;
- зарарларни баҳолашда мустақил экспертлар, сунъий йўлдош ва масофадан кузатув маълумотларидан фойдаланиш имконияти кенгайди.
Тизимни белгилаган ҳужжатлар
ПҚ-354 — Президент қарори, фармон эмас.
Нималарни суғурталаш мумкин?
Қонунга кўра, суғурта ишлаб чиқарувчининг қуйидагилар билан боғлиқ мулкий манфаатларини ҳимоя қилиши мумкин:
- бўлажак ҳосил ва етиштирилаётган қишлоқ хўжалиги маҳсулотининг йўқолиши ёки нобуд бўлиши;
- экинларга зарар етиши;
- қишлоқ хўжалиги ҳайвонларига зарар етиши;
- иссиқхоналар ва уларда етиштирилаётган маҳсулотга зарар етиши.
Суғурталанадиган таваккалчиликлар қаторига табиий ва техноген офатлар, ёнғин, ўсимликларнинг зараркунанда ёки касалликлардан шикастланиши, ҳайвонларнинг юқумли касалликлари ва заҳарланиши, ёввойи ҳайвонлар етказган зарар ҳамда учинчи шахсларнинг ҳаракатлари киради.
Бу рўйхат ҳар бир маҳсулот автоматик равишда ҳозироқ суғурталанади дегани эмас. Аниқ маҳсулот, таваккалчилик ва шартлар тасдиқланган қоидалар ҳамда амалдаги хизматга боғлиқ. Ҳозир Қишлоқ хўжалиги суғуртаси жамғармасининг расмий хабарида Агропортал орқали ғалла экинларини суғурталаш хизмати кўрсатилган.
Фермер қанча, давлат қанча тўлайди?
Фермер шартномадаги суғурта мукофотининг 50 фоизини Жамғармага тўлайди. Қолган 50 фоиз республика буджети ҳисобидан Жамғармага қопланади.
Аниқ тарифни мақоладан ҳисоблаб бўлмайди. Қонуннинг 27-моддасига кўра, ставкалар ҳудуднинг табиий-иқлим шароити, экин ёки ҳайвон тури ва таваккалчилик хусусиятлари ҳисобга олиниб, Жамғарма бошқарув кенгаши томонидан тасдиқланади. Шу сабабли универсал фоиз, гектар учун сумма ёки намунавий ҳисоб-китоб бериш нотўғри бўлади.
ПҚ-354 уч йил давомида суғурта ҳодисаси кузатилмаган хўжаликларга тўртинчи йилдан суғурта мукофотига 10 фоиздан 20 фоизгача чегирма беришни назарда тутади. Шунингдек, суғурта мукофотларининг 3–5 фоизи олдини олиш тадбирлари захирасига йўналтирилади. Бу маблағлар чорвачиликда профилактика ва ветеринария хизматлари, пахта ва ғаллада биологик ҳимоя, боғ ва узумзорларда табиий хавфларни камайтириш чораларига сарфланиши мумкин.
Ким суғурталайди?
Давлат дастурида суғурталовчи — Қишлоқ хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалиги суғуртаси жамғармаси. Шартнома Жамғарманинг ўзи ёки ахборот тизимида рўйхатдан ўтган воситачи орқали тузилиши мумкин.
EUROASIA ушбу Жамғарма ўрнини босмайди, давлат агро-суғурта дастурининг иштирокчиси эмас ва ҳосил полиси ёки унга ажратиладиган субсидияни расмийлаштирмайди.
Полисни қандай олиш мумкин?
Ғалла етиштирувчи хўжаликлар учун расмий манбаларда қуйидаги йўл кўрсатилган:
- Агропорталдаги шахсий кабинет орқали электрон ариза юбориш.
- Суғурта шартномасини масофадан расмийлаштириш.
- Шартномада фермер зиммасига тушган суғурта мукофоти қисмини тўлаш.
- Электрон полисни олиш.
Расмий хабарларга кўра, «Agrosafe» ахборот тизими ариза топширишдан шартнома ва полисни расмийлаштиришгача, кейин эса мониторинг, экспертиза ва суғурта товонини тўлашгача бўлган жараённи қамраб олади. Портал менюси ёки талаб қилинадиган ҳужжатлар рўйхати ўзгариши мумкин; амалдаги кўрсатмаларни шахсий кабинетда текшириш керак.
Зарар қандай баҳоланади ва товон қачон тўланади?
Суғурта ҳодисаси юз берса, ишлаб чиқарувчи ахборот тизими орқали Жамғармага электрон хабарнома юборади. 772-сон қарордаги схема қуйидаги муддатларни белгилайди:
- Жамғарма хабар келганидан кейин бир иш куни ичида мустақил эксперт тайинлайди;
- эксперт зарарланган объектни кўриб чиқиб, экспертизани кўпи билан беш иш куни ичида ўтказади;
- эксперт хулосаси ва зарур ҳужжатлар тақдим этилгач, Жамғарма ҳодисани тан олиш ёки рад этиш ҳақида ўн иш куни ичида қарор қилади;
- ҳодиса тан олинса, товон уч иш куни ичида тўланади.
Гидрометеорологик кузатув станцияси бўлмаган ҳудудларда ҳодисани мустақил эксперт хулосаси, халқаро провайдерларнинг реанализ маълумотлари, сунъий йўлдош тасвирлари ва масофадан кузатув маълумотлари билан тасдиқлашга рухсат берилган. 772-сон қарор қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш жараёнини дронлар ёрдамида мониторинг қилишни ҳам назарда тутади.
Суғурта ва имтиёзли кредит қандай боғланган?
ПФ-223га кўра, 2026-йилдан маҳсулот ишлаб чиқариш учун давлат имтиёзли кредитидан фойдаланган хўжаликларда етиштирилаётган маҳсулотнинг йўқолиши ёки нобуд бўлиши хавфини олдиндан суғурталаш босқичма-босқич жорий этилади.
Бу кредит қарзини суғурталаш дегани эмас. Суғурта объекти — кредитнинг ўзи эмас, ишлаб чиқарилаётган қишлоқ хўжалиги маҳсулоти билан боғлиқ таваккалчилик.
2027 ва 2030-йилгача нималар режалаштирилган?
2026-йил сентябрдаги расмий тақдимотда 2027-йил учун 45 мингта қишлоқ хўжалиги корхонасини суғурта билан қамраб олиш ва қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг суғурта қамровини 60 фоизга етказиш мақсади айтилган.
ПФ-223да эса бошқа, узоқроқ кўрсаткич бор: 2030-йилгача қишлоқ хўжалиги таваккалчиликларини суғурталаш қамровини 50 фоизга етказиш. Бу икки рақам турли муддат ва турли ўлчовларга тегишли, шунинг учун уларни битта кўрсаткич сифатида талқин қилиш керак эмас.
Умумий аграр субсидиялар ҳам алоҳида йўналишда ислоҳ қилинмоқда: 2026-йилда соҳа учун 2,7 триллион сўм кўзда тутилгани, 2027-йилдан эса айрим субсидияларни натижага боғлаш режалаштирилгани маълум қилинган. Бу ҳосил суғуртаси бўйича суғурта мукофотининг 50 фоизини қоплаш билан бир хил механизм эмас.
Агро-суғурта нималарни қопламайди?
Ҳосил суғуртаси хўжаликдаги барча мулкни автоматик ҳимоя қилмайди. Уй-жой, бино, офис, омбор ёки қуёш панеллари ҳосил полиси доирасига кирмайди. Бундай объектлар учун алоҳида мулк суғуртаси керак бўлиши мумкин.
EUROASIA бу йўналишлар учун алоҳида маҳсулотларни таклиф этади:
- Бизнес мулкини суғурталаш — бино, офис ёки бошқа корхона мулки учун 11 та таваккалчилик, онлайн калькулятор; нарх йилига 25 000 сўмдан бошланади.
- Қуёш панелларини суғурталаш — 12 та таваккалчилик, нарх йилига 300 000 сўмдан. Стандарт шартларда том ёки деворга ўрнатилган панеллар суғурталанади; ерга ўрнатилган панеллар фақат индивидуал лойиҳа бўйича кўриб чиқилади.
- Жисмоний шахслар мулкини суғурталаш — 11 та таваккалчилик, онлайн расмийлаштириш, бир йиллик полис; ҳимоя полис расмийлаштирилганидан кейин саккизинчи кундан бошланади.
Бу маҳсулотлар ҳосил, қишлоқ хўжалиги ҳайвонлари ёки дала техникасини суғурталаш ўрнини босмайди.
Кўп сўраладиган саволлар
Фермер ҳосил суғуртаси мукофотининг ярмини ўзи тўлайдими?
Ҳа. Қонунга кўра, фермер 50 фоизини тўлайди, қолган 50 фоиз Жамғармага республика буджетидан қопланади.
Барча экинлар учун полисни ҳозир Агропорталдан олиш мумкинми?
Расмий хабарда Агропортал орқали ғалла экинларини суғурталаш хизмати ишга тушгани айтилган. Бошқа маҳсулотлар бўйича мавжуд хизмат ва шартларни Жамғарма ёки амалдаги ахборот тизимида текшириш керак.
Суғурта ҳодисаси бўлса, ким зарарни баҳолайди?
Жамғарма тайинлаган мустақил эксперт. У объектни ўрганади, ҳодиса ва зарар бўйича хулоса тузади ҳамда маълумотларни ахборот тизимига киритади.
Уч йил зарар бўлмаса, чегирма автоматик бериладими?
ПҚ-354 тўртинчи йилдан 10–20 фоизлик чегирма амалиётини назарда тутади. Аниқ шарт ва миқдор амалдаги суғурта қоидаси ҳамда шартномада текширилиши керак.
EUROASIA орқали ҳосил полиси ёки давлат субсидиясини олиш мумкинми?
Йўқ. EUROASIA давлат агро-суғурта дастурининг иштирокчиси эмас. Компания ҳосил полиси ёки унинг субсидиясини расмийлаштирмайди; у фақат юқорида кўрсатилган алоҳида мулк ва қуёш панели маҳсулотларини таклиф қилади.
Хўжаликдаги бино, офис ёки қуёш панелларини алоҳида ҳимоя қилиш керак бўлса, бизнес мулки, қуёш панеллари ёки шахсий мулк суғуртаси шартларини кўриб чиқинг. Ҳосил суғуртаси бўйича эса Қишлоқ хўжалиги суғуртаси жамғармаси ва Агропорталнинг расмий маълумотларига амал қилинг.
