Спортчини ким суғурталаши шарт — клуб, федерация ёки спортчи?

Федерация жамоани расмий мусобақага тайёрламоқда. Йиғилишлар қизғин: ҳар куни машғулот, спарринг, тайёргарлик. Спортчи жароҳатни мусобақада эмас, оддий машғулотда олади. Даволаниш, реабилитация, эҳтимол операция. Бу харажатларни ким тўлайди?

Кўпинча бу савол ҳодиса юз бергандан кейин берилади. Кеч бўлганда.

Ўзбекистонда профессионал спорт тез ўсмоқда. Париж-2024 Олимпиадасида терма жамоа 13 та медал билан 206 давлат орасида 13-ўринни эгаллади — мустақиллик давридаги энг яхши натижа. 2025-йил июнида футбол терма жамоаси тарихида илк бор жаҳон чемпионатига йўлланма олди, 2026-йил ёзида эса мундиалда дебют қилди: Португалия ва Колумбия билан бир гуруҳда майдонга тушиб, Ўзбекистоннинг жаҳон чемпионатларидаги илк голини Аббосбек Файзуллаев киритди. Профессионал шуғулланадиган ёш спортчилар сони тўққиз йилда икки баравар ошди. Аммо спортчини ҳимоя қилиш даражаси бундай тезликда ривожланмаяпти.

Жароҳат — тахмин эмас, статистика. АҚШнинг университет спортини кузатган NCAA тадқиқотига кўра, мусобақа кунидаги жароҳат хавфи машғулотдагидан қарийб 3,5 баравар юқори: ҳар 1000 "спорт таъсири"га 13,8 жароҳатга қарши 4,0. Германия, Швейцария ва Австрияда ўтказилган тадқиқот эса жамоавий спорт турларида жароҳат спортчиларнинг 75 фоизида қайд этилганини кўрсатди. Бу — чет эл маълумотлари; Ўзбекистон профессионал спорти бўйича алоҳида статистика юритилмайди, лекин хавфнинг табиати бир хил.

Спортчини ким суғурталаши керак

Аввал бир эски қоидани унутамиз. Илгари қонун спортчининг ўзидан суғурта полисига эга бўлишни талаб қиларди — бу норма энди кучда эмас. 2026-йил 25-мартдан кучда бўлган амалдаги "Жисмоний тарбия ва спорт тўғрисида"ги қонун спортчининг ўзига бундай тўғридан-тўғри мажбурият юкламайди. Мусобақа ташкилотчилари эса иштирокчиларни тиббий ёрдам билан таъминлашга мажбур.

Асосий масъулият — иш берувчида. Меҳнат кодексининг 503-моддасига кўра, профессионал спортчи билан тузиладиган меҳнат шартномасига иш берувчининг спортчи ҳаёти ва соғлигини суғурталаш, шунингдек тиббий суғурта мажбурияти албатта киритилиши шарт. Яъни клуб ёки федерация — спортчининг иш берувчиси сифатида — уни суғурталаши керак. Бу танлов эмас, шартноманинг мажбурий шарти.

Жамоани мусобақага тайёрлаётган клуб спортчиларни жароҳатдан ҳимоя қиладиган полисга эга бўлиши шарт. Муҳим нуқта: оддий бахтсиз ҳодиса суғуртаси буни қопламайди.

"Спортчилар учун НС" нимани қоплайди

Бу — спортчилар учун махсус ишлаб чиқилган бахтсиз ҳодиса полиси (қуйида — НС): спорт фаолияти давомидаги жароҳат, соғлиқнинг бузилиши, ногиронлик ва ўлимни қоплайди. Қамров зонаси аниқ — расмий мусобақалар, машғулотлар ва спорт йиғилишлари. Уларнинг ҳар бирида спортчи ҳимояланган, фақат ҳодиса ҳужжат билан тасдиқланган бўлиши керак.

Спорт турлари — 7 та хавф гуруҳида 240 дан ортиқ тур: шахмат, го ва киберспорт (паст хавф)дан тортиб яккакураш, жамоавий ўйинлар, экстремал турларгача (MMA, чана спорти, парашют спорти) ва самолёт спортигача (энг юқори гуруҳ) — ҳар бири ўз гуруҳи бўйича тарифланади.

Нега оддий бахтсиз ҳодиса полиси мос келмайди? Чунки у профессионал спорт ва расмий мусобақаларни бутунлай истисно қилади. Уй шароитидаги ёки ишдаги жароҳат учун оддий НС тўғри келади, спорт майдонидаги жароҳат учун — йўқ. Иккаласи турли вазифани бажаради.

Нимани қопламайди

Истиснолар бор. Улар кўп эмас, аммо муҳим. Полис қуйидаги ҳолларда тўламайди:

• допинг ва тақиқланган препаратлар исботланган бўлса;

• спортчи маст ёки гиёҳванд ҳолатида бўлса;

• уруш, терроризм, табиий фалокат ёки ядровий таъсир сабаб бўлса;

• ўз жонига қасд қилиш ёки қасддан ҳуқуқбузарлик натижасида;

• инфаркт ёки мавжуд сурункали касалликлар (юрак-қон томир, диабет, неврология) зўрайиши сабаб;

• инфекциялар — жароҳат орқали кирганидан ташқари.

Давлат хизматлари порталидаги суғурта пакетлари (белгиланган, қатъий тарифлар) профессионал спорт хатарлари учун мўлжалланмаган — улар бошқа вазифани бажаради. Чет элга чиқадиган ҳаваскорлар учун эса алоҳида саёҳат-спорт полиси бор. Бу маҳсулот — мамлакат ичидаги профессионал ва ҳаваскор спорт учун.

Тўлов қандай ҳисобланади

"Спортчилар учун НС"нинг асосий афзаллиги — тўлов миқдорида. Ногиронлик — яъни меҳнат қобилиятини йўқотиш — бўйича суғурта тўлови оддий НСга қараганда юқори. Таққослаймиз:

Фоизлар — суғурта суммасидан ҳисобланади. Ногиронлик гуруҳини ваколатли давлат органи (ВТЕК) белгилайди, бахтсиз ҳодисадан кейин олти ой ичида.

Муддатлар ҳам аниқ. Ҳодиса ҳақида суғурталовчини 30 кундан кечиктирмай хабардор қилиш керак — бу хабар бериш муддати, тўлов муддати эмас. Тўловнинг ўзи — Суғурта ҳодисаси тўғрисидаги Далолатнома имзолангандан кейин 15 иш куни ичида берилади.

Мисол. Яккакураш спортчиси (5-хавф гуруҳи) мусобақада жароҳат олади ва унга II гуруҳ ногиронлик белгиланади. Суғурта қопламаси — суғурта суммасининг 80 фоизи, Далолатнома имзолангач 15 иш куни ичида. Ўша спортчи уйда оёғини чиқарса — бу полис бўйича суғурта ҳодисаси эмас; бунинг учун оддий НС керак.

Кимларга керак

Бу полис учта тоифага керак:

• Клублар ва федерациялар — жамоани битта гуруҳли полис билан суғурталайдиган суғурта қилдирувчи;

• Контракт асосидаги профессионал спортчилар — меҳнат шартномаси бўйича иш берувчи таъминлайдиган ҳимоя остидагилар;

• Юқори даражадаги ҳаваскорлар — расмий мусобақа ва йиғилишларда қатнашадиганлар.

Кўп сўраладиган саволлар

Ўзбекистонда спортчи суғуртага эга бўлиши шартми? Спортчининг ўзига қонун тўғридан-тўғри мажбурият юкламайди. Аммо агар у меҳнат шартномаси бўйича профессионал бўлса, иш берувчи — клуб ёки федерация — унинг ҳаёти ва соғлигини суғурталашга мажбур (Меҳнат кодекси, 503-модда).

Спортчилар учун НС оддий НСдан нимаси билан фарқ қилади? Икки нарса билан: у профессионал спорт ва расмий мусобақаларни қоплайди (оддий НС уларни истисно қилади) ва ногиронлик бўйича тўловлар юқорироқ.

Жароҳат машғулотда бўлса, мусобақада эмас — қопланадими? Ҳа. Қамров зонасига машғулотлар ва спорт йиғилишлари ҳам киради; фақат ҳодиса ҳужжат билан тасдиқланиши керак.

Федерация бутун жамоага қандай полис расмийлаштиради? Гуруҳли ҳисоб-китоб учун EAI'нинг 1147 рақамига қўнғироқ қилинг — жамоа таркиби ва спорт турига қараб тариф ҳисоблаб берилади.

Хулоса

Жамоани ҳимоялаш — клуб ёки федерациянинг масъулияти. Бу масала спортчи майдонга чиқишидан олдин ҳал қилиниши керак. Спортчилар учун бахтсиз ҳодиса суғуртасини онлайн расмийлаштиринг ёки бутун жамоага тариф ҳисоблатиш учун 1147 га қўнғироқ қилинг. Қайси суғурта компаниясига ишонишни ўйлаётган бўлсангиз, уни қандай танлаш ҳақидаги мақоламиз ёрдам беради.