Sportchini kim sug'urtalashi shart — klub, federatsiya yoki sportchi?

Federatsiya jamoani rasmiy musobaqaga tayyorlamoqda. Yig'ilishlar zich: har kuni mashg'ulot, sparring, tayyorgarlik. Sportchi jarohatni musobaqada emas, oddiy mashg'ulotda oladi. Davolanish, reabilitatsiya, ehtimol operatsiya. Bu xarajatlarni kim to'laydi?

Ko'pincha bu savol hodisa yuz bergandan keyin beriladi. Kech bo'lganda.

O'zbekistonda professional sport tez o'smoqda. Parij-2024 Olimpiadasida terma jamoa 13 ta medal bilan 206 davlat orasida 13-o'rinni egalladi — mustaqillik davridagi eng yaxshi natija. 2025-yil iyunida futbol terma jamoasi tarixida ilk bor jahon chempionatiga yo'llanma oldi, 2026-yil yozida esa mundialda debyut qildi: Portugaliya va Kolumbiya bilan bir guruhda maydonga tushib, O'zbekistonning jahon chempionatlaridagi ilk golini Abbosbek Fayzullayev kiritdi. Professional shug'ullanadigan yosh sportchilar soni to'qqiz yilda ikki baravar oshdi. Ammo sportchini himoya qilish darajasi bunday tezlikda oshmayapti.

Jarohat — bu taxmin emas, statistika. AQShning universitet sportini kuzatgan NCAA tadqiqotiga ko'ra, musobaqa kunidagi jarohat xavfi mashg'ulotdagidan qariyb 3,5 baravar yuqori: har 1000 mashg'ulot yoki musobaqa ishtirokiga nisbatan: musobaqada 13,8 jarohat, mashg'ulotda 4,0. Germaniya, Shveytsariya va Avstriyada o'tkazilgan tadqiqot esa jamoaviy sport turlarida jarohat sportchilarning 75 foizida qayd etilganini ko'rsatdi. Bu — chet el ma'lumotlari; O'zbekiston professional sporti bo'yicha alohida statistika yuritilmaydi, lekin xavfning tabiati bir xil.

Sportchini kim sug'urtalashi kerak

Avval bir eski qoidani unutamiz. Ilgari qonun sportchining o'zidan sug'urta polisiga ega bo'lishni talab qilardi — bu norma endi kuchda emas. 2026-yil 25-martdan kuchga kirgan "Jismoniy tarbiya va sport to'g'risida"gi qonun sportchining o'ziga bunday to'g'ridan-to'g'ri majburiyat yuklamaydi. Musobaqa tashkilotchilari esa ishtirokchilarni tibbiy yordam bilan ta'minlashga majbur.

Asosiy mas'uliyat — ish beruvchida. Mehnat kodeksining 503-moddasiga ko'ra, professional sportchi bilan tuziladigan mehnat shartnomasiga ish beruvchining sportchi hayoti va sog'lig'ini sug'urtalash, shuningdek tibbiy sug'urta majburiyati albatta kiritilishi shart. Ya'ni klub yoki federatsiya — sportchining ish beruvchisi sifatida — uni sug'urtalashi kerak. Bu tanlov emas, shartnomaning majburiy sharti.

Jamoani musobaqaga tayyorlayotgan klub sportchilarni jarohatdan himoya qiladigan polisga ega bo'lishi shart. Muhimi: oddiy baxtsiz hodisa sug'urtasi buni qoplamaydi.

"Sportchilar uchun NS" nimani qoplaydi

Bu — sportchilar uchun maxsus ishlab chiqilgan baxtsiz hodisa polisi: sport faoliyati davomidagi jarohat, sog'liqning buzilishi, nogironlik va o'limni qoplaydi. Qamrov doirasi aniq — rasmiy musobaqalar, mashg'ulotlar va sport yig'ilishlari. Ularning har birida sportchi himoyalangan, faqat hodisa hujjat bilan tasdiqlangan bo'lishi kerak.

Sport turlari — 7 ta xavf guruhida 240 dan ortiq tur: shaxmat, go va kibersport (past xavf)dan tortib yakkakurash, jamoaviy o'yinlar, ekstremal turlargacha (MMA, chana sporti, parashyut sporti) va samolyot sportigacha (eng yuqori guruh) — har biri o'z guruhi bo'yicha tariflanadi.

Nega oddiy baxtsiz hodisa polisi yaramaydi? Chunki u professional sport va rasmiy musobaqalarni butunlay istisno qiladi. Uy sharoitidagi yoki ishdagi jarohat uchun oddiy NS to'g'ri keladi, sport maydonidagi jarohat uchun — yo'q. Ikkovi ikki xil vazifa uchun.

Nimani qoplamaydi

Halol bo'lamiz — istisnolar bor, va ular ko'p bo'lmasa-da, muhim. Polis quyidagi hollarda to'lamaydi:

• doping va taqiqlangan preparatlar isbotlangan bo'lsa;

• sportchi mast yoki giyohvand holatida bo'lsa;

• urush, terrorizm, tabiiy falokat yoki yadroviy ta'sir sabab bo'lsa;

• o'z joniga qasd qilish yoki qasddan huquqbuzarlik natijasida;

• infarkt yoki mavjud surunkali kasalliklar (yurak-qon tomir, diabet, nevrologiya) zo'rayishi sabab;

• infeksiyalar — jarohat orqali kirganidan tashqari.

Davlat xizmatlari portalidagi sug'urta paketlari (belgilangan, qat'iy tariflar) professional sport xatarlari uchun mo'ljallanmagan — ular boshqa vazifani bajaradi. Chet elga chiqadigan havaskorlar uchun esa alohida sayohat-sport polisi bor. Bu mahsulot — mamlakat ichidagi professional va havaskor sport uchun.

To'lov qanday hisoblanadi

"Sportchilar uchun NS"ning asosiy afzalligi — to'lov miqdorida. Nogironlik — ya'ni mehnat qobiliyatini yo'qotish — bo'yicha sug'urta to'lovi oddiy NSga qaraganda yuqori. Taqqoslaymiz:

Foizlar — sug'urta summasidan hisoblanadi. Nogironlik guruhini baxtsiz hodisadan keyin olti oy ichida vakolatli davlat organi (VTEK) belgilaydi.

Muddatlar ham aniq. Hodisa haqida sug'urtalovchini 30 kundan kechiktirmay xabardor qilish kerak — bu xabar berish muddati, to'lov muddati emas. To'lovning o'zi — Sug'urta hodisasi to'g'risidagi Dalolatnoma imzolangandan keyin 15 ish kuni ichida beriladi.

Misol. Yakkakurash sportchisi (5-xavf guruhi) musobaqada jarohat oladi va unga II guruh nogironlik belgilanadi. Sug'urta qoplamasi — sug'urta summasining 80 foizi, Dalolatnoma imzolangach 15 ish kuni ichida. O'sha sportchi uyda oyog'ini chiqarsa — bu polis bo'yicha sug'urta hodisasi emas; buning uchun oddiy NS kerak.

Kimlarga kerak

Bu polis uchta toifaga kerak:

• Klublar va federatsiyalar — jamoani bitta guruhli polis bilan sug'urtalaydigan sug'urta qildiruvchi;

• Kontrakt asosidagi professional sportchilar — mehnat shartnomasi bo'yicha ish beruvchi ta'minlaydigan himoya ostidagilar;

• Yuqori darajadagi havaskorlar — rasmiy musobaqa va yig'ilishlarda qatnashadiganlar.

Ko'p so'raladigan savollar

O'zbekistonda sportchi sug'urtaga ega bo'lishi shartmi? Sportchining o'ziga qonun to'g'ridan-to'g'ri majburiyat yuklamaydi. Ammo agar u mehnat shartnomasi bo'yicha professional bo'lsa, ish beruvchi — klub yoki federatsiya — uning hayoti va sog'lig'ini sug'urtalashga majbur (Mehnat kodeksi, 503-modda).

Sportchilar uchun NS oddiy NSdan nimasi bilan farq qiladi? Ikki narsa bilan: u professional sport va rasmiy musobaqalarni qoplaydi (oddiy NS ularni istisno qiladi) va nogironlik bo'yicha to'lovlar yuqoriroq.

Jarohat mashg'ulotda bo'lsa, musobaqada emas — qoplanadimi? Ha. Qamrov doirasiga mashg'ulotlar va sport yig'ilishlari ham kiradi; faqat hodisa hujjat bilan tasdiqlanishi kerak.

Federatsiya butun jamoaga qanday polis rasmiylashtiradi? Guruhli hisob-kitob uchun EAI'ning 1147 raqamiga qo'ng'iroq qiling — jamoa tarkibi va sport turiga qarab tarif hisoblab beriladi.

Xulosa

Jamoani himoyalash — klub yoki federatsiyaning mas'uliyati. Bu masala sportchi maydonga chiqishidan oldin hal qilinishi kerak. Sportchilar uchun baxtsiz hodisa sug'urtasini onlayn rasmiylashtiring yoki butun jamoaga tarif hisoblatish uchun 1147 ga qo'ng'iroq qiling. Qaysi sug'urta kompaniyasiga ishonishni o'ylayotgan bo'lsangiz, uni qanday tanlash haqidagi maqolamiz yordam beradi.