Barcha risklar — mulk turli to‘satdan zararlardan himoya qilinadigan, lekin shartnomada to‘g‘ridan-to‘g‘ri istisno qilingan holatlar qoplanmaydigan sug‘urta qoplamasi formatidir.
All risks — sug'urtada mol-mulkni to'satdan yuz bergan jismoniy zarar yoki yo'qotishdan himoya qiladigan qamrov formati. Bunda sabab polisda aniq istisno sifatida ko'rsatilmagan bo'lishi kerak. Demak, bu atama «hamma narsa qoplanadi» degani emas. U keng qamrovdan boshlanadigan, keyin istisnolar, limitlar, franshiza va mijoz majburiyatlari bilan chegaralanadigan shartnomani bildiradi.
Xalqaro sug'urta amaliyotida bunday yondashuv open perils deb ham ataladi. U named perils, ya'ni faqat nomi ko'rsatilgan risklar bo'yicha qamrovdan farq qiladi. Named perilsda mijoz hodisa yopiq ro'yxatda bormi, deb tekshiradi: yong'in, portlash, o'g'irlik, tabiiy ofat va boshqalar. All risksda esa asosiy savol boshqa: hodisa istisnolarga kirmaydimi, shartlar bajarilganmi va zarar limitlarga sig'adimi.
O'zbekistonda bu atamani albatta aniq sug'urta shartnomasi orqali o'qish kerak. Sug'urta riski sug'urta qilinayotgan hodisa bilan bog'liq. Amalda polisda all risks deb yozilgan bo'lsa ham, hodisa to'satdan yuz bergan, hujjatlar bilan tasdiqlangan, shartlarga mos va istisnolarga kirmagan bo'lishi kerak.
All risks polisida quyidagilar tekshiriladi:
Avtomobil egalari uchun o'xshash mantiq ixtiyoriy avtohimoyada uchraydi. KASKO tanlangan dasturga qarab YTH, yong'in, o'g'irlik, oynalar shikastlanishi va boshqa holatlarni qoplashi mumkin. EURO KASKO esa avtomobilning tanlangan qismlari bo'yicha himoya tuzishga yordam beradi. Lekin all risks har qanday KASKO polisi degani emas: qamrab olinadigan sabablar, istisnolar va limitlar har doim shartnomaga bog'liq.
Eng ko'p uchraydigan xato — faqat qamrov nomiga ishonish. Real da'voda istisnolar va zarar bo'yicha murojaat tartibi muhimroq. Agar zarar asta-sekin eskirish, ishlab chiqarish nuqsoni yoki foydalanish qoidalarini buzish sababli yuzaga kelsa, keng qamrov bo'lsa ham sug'urtalovchi rad javobini berishi mumkin. Hodisa qamrovga kirsa-yu, zarar franshizadan past bo'lsa, to'lov ham bo'lmasligi mumkin.
All risks qo'shimcha risklarni ham almashtirmaydi. Ayrim hodisalar qo'shimcha kelishuv bilan qo'shiladi, ayrimlari esa istisno qilinadi va polis doirasida qabul qilinmaydi. Xarid qilishdan oldin all risksni named perils bilan solishtiring, ehtimoliy sug'urta to'lovini tushuning va yirik zarar yoki to'liq yo'qotish holatida shartnoma qanday ishlashini tekshiring.
Samarqanddagi Madina Textile uskunani all risks formati bo‘yicha sug‘urtaladi. Quvur to‘satdan yorilib, stanokka 46 000 000 so‘m zarar yetdi.
Agar avariya shartnomada istisno qilinmagan bo‘lsa va hujjatlar to‘satdan yuz bergan hodisani tasdiqlasa, sug‘urtalovchi limit va franshizani hisobga olib to‘lovni ko‘rib chiqadi.
Toshkentdagi Aziz Trade eski sovutish uskunasi bo‘yicha 18 000 000 so‘mlik zarar haqida murojaat qildi. Ko‘rik tashqi hodisasiz asta-sekin eskirishni ko‘rsatdi.
All risks bo‘lsa ham, odatda eskirish istisno qilinadi. Qamrov nomi istisnolar ro‘yxatini bekor qilmaydi.
Andijonlik Bekzod sug‘urtalangan asbobga 1 200 000 so‘m zarar yetkazdi, polisdagi franshiza esa 1 500 000 so‘m edi.
Hodisa qamrovga mos kelishi mumkin, lekin zarar franshizadan past bo‘lgani uchun xarajat mijoz zimmasida qoldi.
Bu transport vositasi harakati jarayonida yoki uning ishtirokida odamlar, transport vositalari, yo‘l inshootlari yoki boshqa mol-mulkka zarar yetgan yo‘l hodisasidir.
Bu YTHni YPX xodimlarini chaqirmasdan soddalashtirilgan tartibda rasmiylashtirish usuli bo‘lib, unda haydovchilar hodisa holatlarini sug‘urta uchun o‘zlari qayd etadilar.
KASKO — bu boshqaning mashinasini emas, aynan sizning avtomobilingizni himoya qiladigan sug‘urta. Juda sodda aytganda, bu mashina uchun moliyaviy yostiqcha kabi: avariya bo‘lsa, oyna sinsa, avtoturargohda shikast yetsa, daraxt tushsa yoki hatto mashina o‘g‘irlansa ham, katta xarajatlarning bir qismini sug‘urta kompaniyasi o‘z zimmasiga olishi mumkin. Asosiy g‘oya oddiy: KASKO sizni katta avtomobil xarajatlari bilan yolg‘iz qoldirmaslikka yordam beradi.
Avtofuqarolik javobgarligi — bu yo‘lda sizning aybingiz bilan boshqa odamlarning mashinasi, mol-mulki, sog‘lig‘i yoki hayotiga zarar yetsa, o‘sha zarar uchun sizning javobgarligingizdir. Juda sodda aytganda, bu rulda qilingan xato boshqaning zarariga aylanganda ishlaydigan qoidadir. Asosiy fikr oddiy: bu javobgarlik jabrlanuvchi kompensatsiyasiz qolmasligi, aybdor esa hamma xarajatni yolg‘iz o‘zi ko‘tarmasligi uchun kerak.
Avtokreditda sug‘urta shunchaki mashinaning o‘zi bilan emas, balki mashinani kreditga olish bilan bog‘liq himoyadir. Juda sodda aytganda, bank avtomobil uchun pul beradi va mashina ham, to‘lovlar jarayoni ham himoyalangan bo‘lishini xohlaydi. Shu sabab avtokredit bilan birga ko‘pincha sug‘urta ham bo‘ladi: u mashina bilan jiddiy muammo yuz bersa, ham bank, ham qarz oluvchi uchun xatarni kamaytirishga yordam beradi.
Bu modulli avtosug‘urta mahsuloti bo‘lib, unda avtomobil egasi mashinaning qaysi qismlari va qaysi xatarlarini sug‘urta qilishni o‘zi tanlaydi
Mutaxassislarimiz eng yaxshi sug'urta himoyasini tanlashda yordam beradi
O'zbekcha