Барча рисклар

All risks — суғуртада мол-мулкни тўсатдан юз берган жисмоний зарар ёки йўқотишдан ҳимоя қиладиган қамров формати. Бунда сабаб полисда аниқ истисно сифатида кўрсатилмаган бўлиши керак. Демак, бу атама «ҳамма нарса қопланади» дегани эмас. У кенг қамровдан бошланадиган, кейин истиснолар, лимитлар, франшиза ва мижоз мажбуриятлари билан чекланадиган шартномани билдиради.

Халқаро суғурта амалиётида бундай ёндашув open perils деб ҳам аталади. У named perils, яъни фақат номи кўрсатилган рисклар бўйича қамровдан фарқ қилади. Named perilsда мижоз ҳодиса ёпиқ рўйхатда борми, деб текширади: ёнғин, портлаш, ўғирлик, табиий офат ва бошқалар. All risksда эса асосий савол бошқа: ҳодиса истисноларга кирмайдими, шартлар бажарилганми ва зарар лимитларга сиғадими.

Ўзбекистонда бу атамани албатта аниқ суғурта шартномаси орқали ўқиш керак. Суғурта риски суғурта қилинаётган ҳодиса билан боғлиқ. Амалда полисда all risks деб ёзилган бўлса ҳам, ҳодиса тўсатдан юз берган, ҳужжатлар билан тасдиқланган, шартларга мос ва истисноларга кирмаган бўлиши керак.

All risks полисида қуйидагилар текширилади:

• нима суғурталанган: бино, ускуна, товар, автомобиль қисмлари ёки бошқа мол-мулк;
• истиснолар: эскириш, коррозия, қасддан зарар, уруш, мусодара, олдиндан мавжуд нуқсонлар;
• франшиза, битта ҳодиса бўйича лимит ва умумий лимит;
• қамров ҳудуди: манзил, маршрут, мамлакат ёки бошқа ҳудуд;
• суғурта ҳодисаси бўйича қандай ҳужжатлар кераклиги.

Автомобиль эгалари учун ўхшаш мантиқ ихтиёрий автоҳимояда учрайди. КАСКО танланган дастурга қараб ЙТҲ, ёнғин, ўғирлик, ойналар шикастланиши ва бошқа ҳолатларни қоплаши мумкин. EURO KASKO эса автомобилнинг танланган қисмлари бўйича ҳимоя тузишга ёрдам беради. Лекин all risks ҳар қандай КАСКО полиси дегани эмас: қамраб олинадиган сабаблар, истиснолар ва лимитлар ҳар доим шартномага боғлиқ.

Энг кўп учрайдиган хато — фақат қамров номига ишониш. Реал даъвода истиснолар ва зарар бўйича мурожаат тартиби муҳимроқ. Агар зарар аста-секин эскириш, ишлаб чиқариш нуқсони ёки фойдаланиш қоидаларини бузиш сабабли юзага келса, кенг қамров бўлса ҳам суғурталовчи рад жавобини бериши мумкин. Ҳодиса қамровга кирса-ю, зарар франшизадан паст бўлса, тўлов ҳам бўлмаслиги мумкин.

All risks қўшимча рискларни ҳам алмаштирмайди. Айрим ҳодисалар қўшимча келишув билан қўшилади, айримлари эса истисно қилинади ва полис доирасида қабул қилинмайди. Харид қилишдан олдин all risksни named perils билан солиштиринг, эҳтимолий суғурта тўловини тушунинг ва йирик зарар ёки тўлиқ йўқотиш ҳолатида шартнома қандай ишлашини текширинг.