Zilzila — yer qobig‘i harakati sabab yerning kuchli silkinishi bo‘lib, u uylar, kvartiralar, binolar, yo‘llar va mulkka zarar yetkazishi mumkin.
Zilzila — yer qobig‘i harakati sabab yerning birdan silkinishi bilan bog‘liq tabiiy hodisadir. Odamlar buni kuchli tebranish, devorlarning silkinishi, buyumlarning yiqilishi, binoda yoriqlar paydo bo‘lishi yoki mulkning shikastlanishi orqali sezishi mumkin. Sug‘urtada zilzila tabiiy ofat risklariga kiradi va odatda faqat shartnomaga aniq kiritilgan bo‘lsa qoplanadi.
Oddiy qilib aytganda:
Demak, zilzila shunchaki “uy silkinib ketdi” degani emas. Bu polisda oldindan tekshirilishi kerak bo‘lgan alohida sug‘urta riskidir.
Zilzilani ustida piyola, kitob va texnika turgan stolni kimdir birdan silkitib yuborgandek tasavvur qilish mumkin. Stolning o‘zi butun qolishi mumkin, lekin buyumlar yiqiladi, nimadir sinadi va zaif joylar ko‘rinib qoladi.
Uy yoki kvartirada ham shunga o‘xshash holat bo‘ladi. Bino mustahkam bo‘lsa, silkinishga bardosh berishi mumkin. Lekin yoriqlar paydo bo‘lishi, pardoz ko‘chishi, quvurlar shikastlanishi, mebel yoki texnika yiqilishi mumkin. Silkinish qanchalik kuchli va obyekt qanchalik zaif bo‘lsa, zarar shunchalik katta bo‘ladi.
Asosiy fikr oddiy: zilzila faqat yer silkinishi bilan emas, uy-joy, biznes va ichidagi mulkka yetkazishi mumkin bo‘lgan zarar bilan xavflidir.
Zilzila bir necha soniya ichida katta zarar yetkazishi mumkin. Oddiy nosozlik yoki kichik suv bosishdan farqli ravishda, u butun uy, kvartal, tuman yoki shaharni birdaniga qamrab olishi mumkin.
Oila uchun bu kvartirada yoriqlar, ta’mir shikastlanishi, uyning bir qismi zararlanishi yoki buyumlar yo‘qotilishi degani bo‘lishi mumkin. Biznes uchun esa ombor, tovar, uskuna, vitrina, ofis yoki ishlab chiqarish xonasining zarar ko‘rishi bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun sug‘urtada zilzilani alohida ko‘rib chiqish muhim. U har doim bazaviy polisga kirmaydi va ko‘pincha qo‘shimcha risk sifatida qo‘shiladi yoki u allaqachon kiritilgan kengaytirilgan dastur tanlanadi.
Zilzilada faqat binoning o‘zi emas, ichidagi mulk ham zarar ko‘rishi mumkin.
Masalan:
Lekin bularning hammasi avtomatik sug‘urtalangan deb hisoblanmaydi. Polisda qaysi obyektlar ko‘rsatilganini tekshirish kerak.
Zarar qoplanishi uchun zilzila riski sug‘urta shartnomasiga aniq kiritilgan bo‘lishi kerak. Ba’zan u “tabiiy ofatlar” bo‘limiga kiradi, ba’zan esa alohida yoziladi.
Odatda quyidagilar muhim:
Masalan, kvartira polisida “yong‘in, suv bosishi va zilzila” ko‘rsatilgan bo‘lsa, silkinishlardan keyin yoriqlar va pardoz shikastlanishi yuzaga kelsa, sug‘urta zararni shartnoma bo‘yicha ko‘rib chiqishi mumkin.
Mulk sug‘urtalangan bo‘lsa ham, zilzila riski polisga kiritilmagan bo‘lsa, zarar qoplanmasligi mumkin.
Shuningdek savollar quyidagi holatlarda tug‘ilishi mumkin:
Oddiy mantiq shunday: sug‘urta faqat silkinish bo‘lganini emas, zilzila, shikastlangan mulk va shartnoma shartlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rib chiqadi.
Ayrim polislarda zilzila bazaviy himoyaga kirmaydi. Masalan, bazaviy polis yong‘in va suv bosishini qoplashi, lekin tabiiy ofatlarni qoplamasligi mumkin.
Bunday holatda zilzilani alohida qo‘shish yoki kengaytirilgan dasturni tanlash kerak. Bu polis narxini oshirishi mumkin, lekin himoyani kengaytiradi.
Bu riskni ayniqsa quyidagilarni sug‘urtalayotganda tekshirish muhim:
Eng muhimi — “tabiiy ofatlar” har qanday polisga avtomatik kiradi deb o‘ylamaslik.
Zilzila tabiiy ofatlarga kiradi, lekin ko‘plab boshqa risklardan farq qiladi. Masalan, kuchli shamol, do‘l, suv toshqini yoki ko‘chki odatda boshqa sabablar va boshqa zarar belgilariga ega.
Zilzila yer osti silkinishlari va yerning tebranishi bilan bog‘liq.
U yoriqlar, deformatsiya, buyumlar yiqilishi, konstruksiyalar va muhandislik tarmoqlari shikastlanishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Suv toshqini suv bilan bog‘liq.
U ko‘proq pol, devor, mebel, tovar va elektr tizimlarini suv orqali shikastlaydi.
Kuchli shamol yoki do‘l ko‘proq tom, deraza, fasad, avtomobil va tashqaridagi mulkka zarar yetkazadi.
Sug‘urtada zarar sababini to‘g‘ri aniqlash muhim, chunki turli tabiiy risklar alohida kiritilishi yoki istisno qilinishi mumkin.
Polis sotib olishdan oldin “tabiiy ofatlar” so‘zini ko‘rishning o‘zi yetarli emas. Aynan nimalar kiritilganini tushunish kerak.
Quyidagilarni tekshirish foydali:
Bu savollarni hodisadan keyin emas, shartnoma imzolashdan oldin aniqlashtirgan yaxshi.
Zilziladan keyin faqat zarar borligini emas, uning hodisa bilan bog‘liqligini ham tasdiqlash kerak.
Odatda quyidagilar kerak bo‘lishi mumkin:
Agar zarar jiddiy bo‘lsa, sug‘urta obyektni ko‘rish uchun mutaxassis yuborishi mumkin.
Zilziladan keyin birinchi navbatda odamlar xavfsizligi haqida o‘ylash kerak. Agar yoriqlar, gaz hidi, shikastlangan elektr simlari yoki qulash xavfi bo‘lsa, shikastlangan xonaga darhol kirish yaxshi emas.
Odatda foydali qadamlar:
Xavfsizlik talab qilmasa, hamma narsani darhol yig‘ishtirib tashlamaslik kerak. Ba’zan zarar izlari baholash uchun kerak bo‘ladi.
Sug‘urta qaysi mulk sug‘urtalanganini, qaysi risk kiritilganini va qaysi zarar zilzila bilan bog‘liqligini tekshiradi.
Odatda quyidagilar baholanadi:
Masalan, zilziladan keyin devorda yangi yoriq paydo bo‘lsa, u oldin ham bo‘lganmi yoki aynan silkinish sabab paydo bo‘lganmi — shuni tushunish muhim.
Zilzila — binolar va mulkka zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan yer osti silkinishlari va yer tebranishi.
Sug‘urtada bu alohida tabiiy risk hisoblanadi.
Tabiiy ofat — zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan kuchli tabiiy hodisa.
Masalan, zilzila, suv toshqini, bo‘ron, do‘l yoki ko‘chki.
Sug‘urtalangan mulk — polisga kiritilgan mulk.
Sug‘urta aynan shu mulk bo‘yicha zararni ko‘rib chiqadi.
Sug‘urta riski — polis himoya qiladigan hodisa.
Qoplama ishlashi uchun zilzila risklar ro‘yxatiga kiritilgan bo‘lishi kerak.
Franshiza — zararning mijoz o‘zi to‘laydigan qismi.
U zilzila riskiga ham qo‘llanishi mumkin.
Istisnolar — polis qoplamaydigan holatlar.
Ularni sug‘urta sotib olishdan oldin o‘qish muhim.
Zilzilani sug‘urta riski sifatida uy-joy, biznes, ombor, uskuna yoki tovarni sug‘urtalaydigan har bir odam tushungani muhim.
Ayniqsa quyidagi holatlarda foydali:
Asosiy fikr oddiy: zilzila qimmatga tushishi mumkin bo‘lgan risk, uni polisda oldindan tekshirish kerak.
Tasavvur qilaylik, Toshkentlik Aziz kvartirasini 450 mln so‘mga sug‘urtaladi. Polisga yong‘in, suv bosishi va tabiiy ofatlar, jumladan zilzila kiritilgan. U alohida ta’mir va o‘rnatilgan mebelni 120 mln so‘mga ko‘rsatdi.
Bir necha oydan keyin kuchli silkinishlardan so‘ng kvartirada devorlarda yoriqlar paydo bo‘ldi, koridordagi pardoz shikastlandi va o‘rnatilgan eshik qiyshaydi. Maishiy texnika alohida ko‘rsatilmagan edi.
Keyin quyidagilar bo‘ladi:
Natija oddiy: agar zilzila qoplamaga kiritilgan va shikastlangan mulk polisda ko‘rsatilgan bo‘lsa, sug‘urta zararni ko‘rib chiqishi mumkin. Lekin ta’mir, mebel, texnika va uyning o‘zini oldindan alohida tasvirlagan yaxshi.
Toshkentlik Aziz kvartirasini 450 mln so‘mga sug‘urtaladi va ta’mirni alohida 120 mln so‘mga ko‘rsatdi. Kuchli silkinishlardan keyin devorlarda yoriqlar paydo bo‘ldi, koridordagi pardozning bir qismi shikastlandi.
Sug‘urta zilzila qoplamaga kiritilganmi va ta’mir polisda ko‘rsatilganmi, tekshirdi. Agar risk kiritilgan bo‘lsa, zarar shartnoma shartlari bo‘yicha ko‘rib chiqilishi mumkin edi.
Samarqandlik Madina 600 mln so‘mlik tovar bor omborni sug‘urtaladi. Polisda yong‘in, suv bosishi va tabiiy ofatlar, jumladan zilzila ko‘rsatilgan edi.
Silkinishlardan keyin ayrim stellajlar yiqilib, tovarni shikastladi. Sug‘urta zarar zilzila bilan bog‘liqmi, sug‘urtalangan mulk ro‘yxati va polis limitlarini tekshirdi.
Andijonlik Bekzod uyini faqat yong‘in va suv bosishdan sug‘urtaladi. Zilziladan keyin uyda yoriqlar paydo bo‘ldi va ta’mir taxminan 80 mln so‘mga tushdi.
Agar zilzila riski shartnomaga kiritilmagan bo‘lsa, sug‘urta bunday zararni qoplamasligi mumkin edi. Bekzod tabiiy ofat risklarini polisdan oldin tekshirish kerakligini tushundi.
Bu transport vositasi harakati jarayonida yoki uning ishtirokida odamlar, transport vositalari, yo‘l inshootlari yoki boshqa mol-mulkka zarar yetgan yo‘l hodisasidir.
Bu YTHni YPX xodimlarini chaqirmasdan soddalashtirilgan tartibda rasmiylashtirish usuli bo‘lib, unda haydovchilar hodisa holatlarini sug‘urta uchun o‘zlari qayd etadilar.
KASKO — bu boshqaning mashinasini emas, aynan sizning avtomobilingizni himoya qiladigan sug‘urta. Juda sodda aytganda, bu mashina uchun moliyaviy yostiqcha kabi: avariya bo‘lsa, oyna sinsa, avtoturargohda shikast yetsa, daraxt tushsa yoki hatto mashina o‘g‘irlansa ham, katta xarajatlarning bir qismini sug‘urta kompaniyasi o‘z zimmasiga olishi mumkin. Asosiy g‘oya oddiy: KASKO sizni katta avtomobil xarajatlari bilan yolg‘iz qoldirmaslikka yordam beradi.
Avtofuqarolik javobgarligi — bu yo‘lda sizning aybingiz bilan boshqa odamlarning mashinasi, mol-mulki, sog‘lig‘i yoki hayotiga zarar yetsa, o‘sha zarar uchun sizning javobgarligingizdir. Juda sodda aytganda, bu rulda qilingan xato boshqaning zarariga aylanganda ishlaydigan qoidadir. Asosiy fikr oddiy: bu javobgarlik jabrlanuvchi kompensatsiyasiz qolmasligi, aybdor esa hamma xarajatni yolg‘iz o‘zi ko‘tarmasligi uchun kerak.
Avtokreditda sug‘urta shunchaki mashinaning o‘zi bilan emas, balki mashinani kreditga olish bilan bog‘liq himoyadir. Juda sodda aytganda, bank avtomobil uchun pul beradi va mashina ham, to‘lovlar jarayoni ham himoyalangan bo‘lishini xohlaydi. Shu sabab avtokredit bilan birga ko‘pincha sug‘urta ham bo‘ladi: u mashina bilan jiddiy muammo yuz bersa, ham bank, ham qarz oluvchi uchun xatarni kamaytirishga yordam beradi.
Bu modulli avtosug‘urta mahsuloti bo‘lib, unda avtomobil egasi mashinaning qaysi qismlari va qaysi xatarlarini sug‘urta qilishni o‘zi tanlaydi
Mutaxassislarimiz eng yaxshi sug'urta himoyasini tanlashda yordam beradi
O'zbekcha