Bu mulkni shikastlanish, yo‘qolish, nobud bo‘lish yoki polisda aniq ko‘rsatilgan boshqa zararlar xavfidan himoya qiladigan sug‘urtadir.
Mulk sug‘urtasi shartnomada ko‘rsatilgan hodisa sabab mulk zarar ko‘rsa, egasiga butun zararni yolg‘iz ko‘tarib qolmaslikka yordam beradi. Uy-joy, tijorat binosi, uskuna, tovar va boshqa moddiy boyliklar sug‘urtalanishi mumkin.
Eng sodda shaklda:
Polis nomi himoyaning faqat umumiy yo‘nalishini bildiradi. “Bu hodisa qoplanadimi?” degan savolga javob doimo shartnoma matnidan topiladi.
Mulk deganda faqat kvartira yoki uy tushunilmaydi. Jismoniy shaxs uchun uy-joy va undagi qimmatli buyumlar, biznes uchun esa ofis, do‘kon, ombor, texnika, ishlab chiqarish uskunasi yoki tovar himoya obyekti bo‘lishi mumkin.
Obyekt shartnomada yetarlicha aniq tasvirlanishi muhim. Mijoz bino bilan birga uning ichidagi uskunani ham himoyalamoqchi bo‘lsa, bu polis shartlaridan ko‘rinib turishi kerak. “Mulk sug‘urtasi” degan keng nomning o‘zi shaxs yoki kompaniyaga tegishli barcha narsalar sug‘urtalanganini anglatmaydi.
Himoya obyekti nimalardan iborat bo‘lishi mumkinligi “Sug‘urtalangan mulk” atamasida batafsil tushuntirilgan.
Shartnomaga yong‘in, suv bosishi, tabiiy ofat, o‘g‘rilik, qonunga xilof harakatlar yoki muhandislik tizimidagi avariya kiritilishi mumkin. Bular amaldagi matnda saqlangan misollar bo‘lib, har bir polis uchun umumiy ro‘yxat emas.
Himoya faqat shartnomada aniq ko‘rsatilgan risklarga amal qiladi. Hodisa ro‘yxatga kiritilmagan yoki istisnoga tegishli bo‘lsa, zarar yuz berganining o‘zi qoplama uchun yetarli emas. Shu sababli dasturlarni faqat nomi bo‘yicha emas, risklar va cheklovlar bo‘yicha taqqoslash kerak.
Odatdagi jarayon quyidagicha:
“Mulk shikastlandi, demak albatta to‘lov bo‘ladi” degan avtomatik qoida yo‘q. Avval hodisa sug‘urta hodisasi hisoblanishi va polis talablari bajarilgani aniqlanadi.
Bitta shartnomada bino, buyumlar, tovar yoki uskuna ko‘rsatilishi mumkin. Rasmiylashtirishdan oldin bu ro‘yxatni tekshirish va unda egasi himoyalamoqchi bo‘lgan obyektlar borligiga ishonch hosil qilish muhim.
Obyektlarning turli ko‘rinishlari “Ko‘char va ko‘chmas mulk” atamasida batafsil yoritilgan.
Mulk sug‘urtasi sug‘urtalangan mulkning o‘ziga yetgan zarar bilan bog‘liq. Javobgarlik sug‘urtasi esa boshqa shaxs yoki tashkilotga yetkazilgan zarar bilan bog‘liq.
Sug‘urtalangan ombor zarar ko‘rsa, masala mulk sug‘urtasiga tegishli bo‘ladi. Mulk egasining harakati boshqa birovga zarar yetkazsa, javobgarlik sug‘urtasi kerak bo‘lishi mumkin. Bu himoya turlari turli vazifalarni bajaradi va bir-birini almashtirmaydi.
Shartnomani imzolashdan avval quyidagilarni tekshiring:
Sug‘urta summasi himoya chegarasini belgilaydi. Aniq qoplama esa tasdiqlangan zarar va shartnoma shartlariga bog‘liq.
Mavjud himoya variantlari “Mulk sug‘urtasi” mahsulot sahifasida keltirilgan.
Polis har qanday noxush hodisaga amal qiladi deb o‘ylash. Asosiy mezon — sug‘urtalangan risklar ro‘yxati.
Mulk tarkibini aniqlashtirmaslik. Bino, uskuna va tovar alohida ko‘rsatilishi mumkin.
Faqat sug‘urta summasiga qarash. Istisnolar, franshiza va murojaat tartibi ham muhim.
Shartnomani tekshirmasdan hodisa haqida xabar berish. Polis zarur harakatlar va hujjatlarni belgilaydi.
Sug‘urta obyekti — polis bo‘yicha himoyalangan mulk yoki unga bog‘liq mulkiy manfaat.
Sug‘urta hodisasi — shartnomada nazarda tutilgan va qoplama olish huquqini yuzaga keltirishi mumkin bo‘lgan voqea.
Sug‘urta summasi — shartnomada belgilangan sug‘urta himoyasi chegarasi.
Sug‘urta qoplamasi — zarar va shartnoma shartlari tekshirilgandan keyin sug‘urtalovchi to‘laydigan summa.
Mulk sug‘urtasi kvartira va uy egalari, tijorat binosining ijarachisi yoki mulkdori, shuningdek uskuna, tovar yoki omborga ega biznes uchun muhim. Obyektni ta’mirlash yoki almashtirish shaxsiy yoxud biznes budjetiga sezilarli ta’sir qilsa, polis shartlarini ayniqsa diqqat bilan o‘qish kerak.
Toshkentlik Aziz do‘kon binosi va uning ichidagi uskunani sug‘urtaladi. Keyinroq muhandislik tizimidagi avariya mulkning bir qismini shikastladi.
Himoya amal qilishini tushunish uchun quyidagilar tekshiriladi:
Shartlar bajarilgan bo‘lsa, sug‘urtalovchi qoplamani shartnoma doirasida ko‘rib chiqadi. Mulk sug‘urtasining mazmuni ham shunda: obyekt va risklarni oldindan belgilash, hodisadan keyin zararni tushunarli shartlar asosida baholash va egani butun moliyaviy yuk bilan yolg‘iz qoldirmaslik.
Toshkentlik Dilshod mulkdagi kichik shikast katta xarajat talab qilmaydi deb o‘yladi. Ta’mir va ayrim buyumlarni almashtirish baholangach, umumiy summa u kutganidan ancha yuqori chiqdi.
Shikastlangan obyektlar va hodisa shartnomada ko‘rsatilgan bo‘lsa, mulk polisi bunday zararni qoplashga yordam berishi mumkin. Qoplama zarar va polis shartlari tekshirilgach aniqlanadi.
Samarqandlik Shahnoza polis binodagi har qanday hodisani qoplaydi deb o‘yladi. Shartnoma tekshirilganda, himoya faqat unda sanab o‘tilgan risklarga amal qilishi ma’lum bo‘ldi.
Mahsulotning umumiy nomi qamrov ro‘yxatini almashtirmaydi. Rasmiylashtirishdan oldin risklar, istisnolar va sug‘urtalangan mulkning aniq tavsifini tekshirish kerak.
Andijonlik Bekzod tijorat binosi, uskunalar va tovarni himoyalamoqchi bo‘ldi. U bu obyektlarning qaysilari shartnomada ko‘rsatilganini oldindan aniqladi.
Tijorat binosi, uskuna va tovar mulkiy himoyaga kiritilishi mumkin. Himoya doirasi hodisadan oldin tushunarli bo‘lishi uchun ularni polisda aniq sanab o‘tish kerak.
Bu transport vositasi harakati jarayonida yoki uning ishtirokida odamlar, transport vositalari, yo‘l inshootlari yoki boshqa mol-mulkka zarar yetgan yo‘l hodisasidir.
Bu YTHni YPX xodimlarini chaqirmasdan soddalashtirilgan tartibda rasmiylashtirish usuli bo‘lib, unda haydovchilar hodisa holatlarini sug‘urta uchun o‘zlari qayd etadilar.
KASKO — bu boshqaning mashinasini emas, aynan sizning avtomobilingizni himoya qiladigan sug‘urta. Juda sodda aytganda, bu mashina uchun moliyaviy yostiqcha kabi: avariya bo‘lsa, oyna sinsa, avtoturargohda shikast yetsa, daraxt tushsa yoki hatto mashina o‘g‘irlansa ham, katta xarajatlarning bir qismini sug‘urta kompaniyasi o‘z zimmasiga olishi mumkin. Asosiy g‘oya oddiy: KASKO sizni katta avtomobil xarajatlari bilan yolg‘iz qoldirmaslikka yordam beradi.
Avtofuqarolik javobgarligi — bu yo‘lda sizning aybingiz bilan boshqa odamlarning mashinasi, mol-mulki, sog‘lig‘i yoki hayotiga zarar yetsa, o‘sha zarar uchun sizning javobgarligingizdir. Juda sodda aytganda, bu rulda qilingan xato boshqaning zarariga aylanganda ishlaydigan qoidadir. Asosiy fikr oddiy: bu javobgarlik jabrlanuvchi kompensatsiyasiz qolmasligi, aybdor esa hamma xarajatni yolg‘iz o‘zi ko‘tarmasligi uchun kerak.
Avtokreditda sug‘urta shunchaki mashinaning o‘zi bilan emas, balki mashinani kreditga olish bilan bog‘liq himoyadir. Juda sodda aytganda, bank avtomobil uchun pul beradi va mashina ham, to‘lovlar jarayoni ham himoyalangan bo‘lishini xohlaydi. Shu sabab avtokredit bilan birga ko‘pincha sug‘urta ham bo‘ladi: u mashina bilan jiddiy muammo yuz bersa, ham bank, ham qarz oluvchi uchun xatarni kamaytirishga yordam beradi.
Bu modulli avtosug‘urta mahsuloti bo‘lib, unda avtomobil egasi mashinaning qaysi qismlari va qaysi xatarlarini sug‘urta qilishni o‘zi tanlaydi
Mutaxassislarimiz eng yaxshi sug'urta himoyasini tanlashda yordam beradi
O'zbekcha