Ishonchnoma

Tasavvur qiling: Nodira operatsiyadan keyin tiklanyapti va sug'urta kompaniyasiga o'zi bora olmaydi. U singlisidan sug'urta hodisasi bo'yicha hujjatlarni topshirib, qarorni olib kelishni so'radi. Og'zaki iltimos yetarli bo'lmasligi mumkin — sug'urtalovchi singlisi Nodira nomidan ish yuritishga haqli ekanini tekshiradi.

Buning uchun ishonchnoma kerak. Bu bir shaxs yoki tashkilot vakilga uchinchi shaxslar oldida o'z nomidan harakat qilish uchun beradigan yozma vakolatdir. O'zbekiston Fuqarolik kodeksining 134-moddasida shu ta'rif berilgan. Ishonchli vakil faqat hujjatda aniq ko'rsatilgan vakolat doirasida ish olib boradi.

Juda sodda aytganda:

• ishonch bildiruvchi kimga va qaysi ishlarni topshirishini belgilaydi;
• vakil ishonchnomani ko'rsatib, shaxsini tasdiqlaydi;
• sug'urtalovchi hujjatdagi vakolatni so'ralayotgan harakat bilan solishtiradi;
• ishonchnoma sug'urta qoplamasini yaratmaydi va to'lovni kafolatlamaydi;
• natija baribir sug'urta shartlari va hodisa hujjatlariga bog'liq.

Sug'urtada ishonchnoma qachon kerak

Sug'urta qildiruvchi, sug'urtalangan shaxs, mulk egasi yoki to'lov oluvchi shaxsan murojaat qila olmasa, ishonchnoma yordam beradi. Sabab oddiy bo'lishi mumkin: kasallik, xizmat safari, boshqa shaharda yashash yoki kompaniyaning ishni xodimga topshirishi.

Hujjat vakilga quyidagi huquqlarni berishi mumkin:

• ariza va tasdiqlovchi hujjatlarni topshirish;
• polis yoki murojaat ko'rib chiqilishi haqida ma'lumot olish;
• aniq ko'rsatilgan arizalarni imzolash;
• sug'urtalovchi qarori va boshqa hujjatlarni olish;
• hujjatlar to'plamini tuzatish yoki to'ldirish;
• bu vakolat alohida yozilgan va sug'urtalovchi tartibiga mos bo'lsa, sug'urta to'lovini olish.

Oxirgi huquqni o'z-o'zidan bor deb hisoblamang. Hujjat topshirish va pul olish ikki xil vakolat. Ishonchnomada faqat ariza berish ko'rsatilgan bo'lsa, vakil to'lovni boshqara olmaydi yoki oluvchining bank rekvizitlarini almashtira olmaydi.

Oddiy yozma yoki notarial shakl

O'zbekiston Fuqarolik kodeksining 135-moddasiga ko'ra, ishonchnoma oddiy yozma yoki notarial shaklda rasmiylashtiriladi. Notarial shaklni talab qiladigan bitimlar va qonunda ko'rsatilgan boshqa holatlar uchun notarial tasdiq kerak.

Demak, sug'urta kompaniyasiga taqdim etiladigan har bir ishonchnoma albatta notarial bo'lishi shart emas. To'g'ri shakl bajariladigan ishga, ishonch bildiruvchining maqomiga va vaziyatga tatbiq etiladigan talabga bog'liq. Masalan, hodisa hujjatlarini topshirish bilan mulkiy huquqlarni tasarruf etish bir xil shaklni talab qilmasligi mumkin.

Borishdan oldin sug'urtalovchidan aniqlang:

1. oddiy yozma shakl yetarlimi;
2. asl nusxa yoki tasdiqlangan ko'chirma kerakmi;
3. qaysi vakolatlar matnda aniq yozilishi lozim;
4. vakilning shaxsi va polis yoki hodisaga aloqasini qaysi hujjatlar tasdiqlaydi.

Bitta qo'ng'iroq takror borishga qolishdan saqlaydi. Turli harakatlar uchun talablar ham turlicha bo'lishi mumkin, shuning uchun barcha sug'urtalovchi va hodisalar uchun bitta universal ro'yxat yo'q.

Ishonchnomada nimalar yoziladi

Yaxshi ishonchnoma to'rtta savolga javob beradi: vakolatni kim beradi, kim oladi, vakil nima qilishi mumkin va hujjat qancha vaqt amal qiladi.

Quyidagilarni tekshiring:

• ishonch bildiruvchi va vakilning to'liq ma'lumotlari;
• berilgan sana;
• amal qilish muddati;
• vakolatlarning aniq ro'yxati;
• vakolat cheklangan bo'lsa, sug'urtalovchi yoki muayyan sug'urta ishi;
• vakil ariza imzolasa, imzo qo'yish huquqi;
• haqiqatan kerak bo'lsa, pul olish yoki rekvizitni o'zgartirish huquqi;
• boshqa shaxsga o'tkazishga ruxsat yoki taqiq;
• ishonch bildiruvchining imzosi va zarur hollarda tegishli tasdiq.

“Barcha tashkilotlarda manfaatlarimni himoya qilsin” degan jumla keng eshitiladi, ammo aniq sug'urta harakati uchun noaniq qolishi mumkin. Vazifalarni sanab o'tgan ma'qul: ariza topshirish, hujjat berish, qarorni olish, so'rovni imzolash. Aniq matn turlicha talqin qilish xavfini kamaytiradi.

Amal qilish muddati va berilgan sana

Fuqarolik kodeksining 139-moddasiga ko'ra, ishonchnoma ko'pi bilan uch yilga beriladi. Muddat ko'rsatilmagan bo'lsa, u berilgan kundan boshlab bir yil amal qiladi. Berilgan sana yozilmagan ishonchnoma haqiqiy emas.

Muddatni real vazifaga moslang. Vakil faqat bir marta murojaat qilsa, buni hujjatda ko'rsatish mumkin. U ishni qaror chiqquncha olib borsa, muddat kutilayotgan jarayonni qoplashi, ammo qonundagi chegaradan oshmasligi kerak.

Hujjat topshirishdan oldin muddat tugamaganini tekshiring. Sug'urtalovchi ishonchnoma bekor qilinmaganini ham aniqlashi mumkin.

Kompaniya bergan ishonchnoma

Biznes polis va zarar ishlarini ko'pincha xodimga topshiradi. Masalan, ombor shikastlangach, kompaniya vakili mulk sug'urtasi bo'yicha dalolatnomalarni yig'adi, hujjatlarni topshiradi va so'rovlarga javob beradi.

Fuqarolik kodeksining 138-moddasiga ko'ra, yuridik shaxs nomidan berilgan ishonchnomani uning rahbari imzolaydi. Tashkilotda muhr bo'lsa, u ham bosiladi. Pul yoki mol-mulk bilan bog'liq harakatlarda ayrim tashkilotlar uchun qo'shimcha talablar bo'lishi mumkin. Shu sabab xodimni yuborishdan oldin shaklni buxgalter yoki yurist bilan tekshirgan yaxshi.

Hujjatda xodim lavozimi va ma'lum bo'lsa, polis, murojaat yoki hodisa raqamini ham yozish foydali. Bu vakolatni tushunarli vazifa bilan chegaralaydi.

Sug'urtalovchi nimalarni tekshiradi

Ishonchnoma odatiy hujjat tekshiruvini bekor qilmaydi. Sug'urtalovchi quyidagilarni so'rashi mumkin:

• vakilning shaxsini tasdiqlovchi hujjat;
• ishonchnomaning asl nusxasi yoki talab qilingan ko'chirmasi;
• polis, ariza yoki sug'urta hodisasi raqami;
• ishonch bildiruvchi yoki tashkilotga oid hujjatlar;
• ishonchnomani kompaniya bergan bo'lsa, rahbar vakolatining tasdig'i;
• vakil pul olishni so'rasa, bank rekvizitlari va bunga berilgan alohida vakolat.

Bu tekshiruv ikki tomonni ham himoya qiladi. Sug'urtalovchi polis ma'lumotini begona odamga bermasligi kerak, ishonch bildiruvchi esa vakil topshiriq doirasidan chiqmasligiga ishonch hosil qiladi.

Murojaatlar qanday ko'rib chiqilishi haqida kengroq ma'lumotni sug'urta da'volarini ko'rib chiqish haqidagi materialdan o'qing.

To'lov olish uchun aniq vakolat kerak

“Sug'urta ishini yuritish” vakolati har doim ham pul olish huquqini bermaydi. Vakil to'lovni qabul qilishi, pul olingani haqida imzo qo'yishi yoki o'tkazma hisobini ko'rsatishi kerak bo'lsa, buni alohida yozing.

Ishonchnomaning o'zi to'lov oluvchini o'zgartirmaydi. Avval sug'urtalovchi hodisa qoplamaga kirishini, shartnoma bo'yicha pul kimga tegishli ekanini va zarar miqdori qanday tasdiqlanganini aniqlaydi. Keyin vakil so'ralayotgan harakatni bajarishga haqlimi, tekshiradi.

Kerakli vakolat topilmasa, sug'urtalovchi hujjatlarni qabul qilishi, ammo rekvizitni ishonch bildiruvchining o'zi tasdiqlashini yoki yangi ishonchnoma berishini so'rashi mumkin. Bu sug'urta hodisasi bo'yicha rad javobi degani emas; gap vakil vakolatida.

Boshqa shaxsga o'tkazish va bekor qilish

Vakil odatda topshiriqni shaxsan bajaradi. Fuqarolik kodeksining 140-moddasiga ko'ra, ishonchnomada ruxsat berilgan yoki ishonch bildiruvchining manfaatini himoya qilish uchun vaziyat majbur qilgan hollarda vakolatni boshqa shaxsga o'tkazish mumkin. Bunday vakolat muddati asosiy ishonchnoma muddatidan oshmaydi.

Ishonch bildiruvchi istalgan vaqtda ishonchnomani bekor qilishi, vakil esa undan voz kechishi mumkin. Hujjat muddati tugaganda va Kodeksning 141-moddasida sanalgan boshqa holatlarda ham amal qilishdan to'xtaydi.

Ishonchnoma bekor qilinsa, vakilga va u ishlashi kerak bo'lgan tashkilotlarga tezda xabar beriladi. Sug'urta ishi bo'yicha ma'lumot o'z-o'zidan yetib boradi deb kutmay, sug'urtalovchini bevosita ogohlantiring.

Ko'p uchraydigan xatolar

Berilgan sana yo'q. Imzo va muddat bo'lsa ham, bunday ishonchnoma haqiqiy emas.

Vakolat juda umumiy. Vakil pul olish uchun keladi, hujjat esa faqat qog'oz topshirishga ruxsat beradi.

Muddat tugagan. Hujjatlar to'g'ri, lekin vakil eski ishonchnoma bilan endi ish yurita olmaydi.

Shakl taxmin bilan tanlangan. Kerakli harakat asl nusxa, tasdiqlangan ko'chirma yoki notarial shaklni talab qilsa ham, oddiy skan olib kelinadi.

Vakillik huquqni o'tkazish bilan adashtiriladi. Vakil ishonch bildiruvchi nomidan harakat qiladi; sug'urta shartnomasidagi huquq unga o'z-o'zidan o'tmaydi.

Vakolat keragidan ortiq. Vazifa bitta hujjat to'plamini berish bo'lsa ham, vakilga shartnomani o'zgartirish yoki pulni boshqarish huquqi beriladi.

Amaliy vaziyat

Toshkentlik Nodira operatsiyadan keyin singlisiga ishonchnoma berdi. Hujjatda ariza topshirish, tibbiy hujjatlarni berish va sug'urtalovchining yozma qarorini olish vakolati bor edi. Singlisi shaxsini tasdiqlovchi hujjat va ishonchnomaning asl nusxasini olib keldi.

Sug'urtalovchi hujjatlarni qabul qilib, singlisi bilan ko'rsatilgan vakolat doirasida ishlay oldi. Ammo shu matn asosida pulni yangi hisobga o'tkazib bo'lmasdi: to'lovni olish yoki rekvizitni o'zgartirish huquqi yozilmagan edi. Nodira hisobni alohida tasdiqladi.

Bu yerda topshiriqning aniqligi matn uzunligidan muhimroq. Ishonchnoma chegara belgilaydi: vakil yozilgan ishlarni bajaradi, sug'urtalovchi esa har bir so'rovni shu chegara bilan solishtiradi.

Bu termin kimga kerak

Ishonchnoma quyidagilarga ayniqsa foydali:

• vaqtincha sug'urta kompaniyasiga bora olmaydigan odamga;
• yoshi katta yoki kasal qarindoshiga yordam berayotgan oila a'zosiga;
• boshqa shaharda yashaydigan mulk egasiga;
• sug'urta ishini xodimga topshirayotgan kompaniyaga;
• hujjatlarini vakil topshiradigan to'lov oluvchiga.

Himoya turlari va shartnoma ishtirokchilarini umumiy tushunish uchun O'zbekistondagi sug'urta bo'yicha qo'llanmani o'qing. Ishonchnoma berishdan oldin esa aynan sizning harakatingiz uchun kerakli shakl, vakolat va qo'shimcha hujjatlarni sug'urtalovchidan aniqlang.