Суғуртадаги тузатиш коэффициенти
Суғурта ҳисобида бошланғич қийматни ўзгартириш учун ишлатиладиган сонли кўпайтувчи. Мукофотни ҳисоблашда асос, коэффициент ва уни қўллаш қоидаларини билиш керак.
Жаҳон

Ўзбекистон

Батафсил изоҳ
Суғурта нархи ҳисобида коэффициент кўрсатилган. У тўловни оширадими ёки камайтирадими? Буни билиш учун аввал у қайси суммага қўлланганини тушуниш керак.
Суғуртадаги тузатиш коэффициенти — ҳисобдаги бошланғич қийматни ўзгартирадиган сонли кўпайтувчи. Бу ерда суғурта мукофотини, яъни суғурта учун тўловни ҳисоблашдаги коэффициентни кўриб чиқамиз. Унинг қиймати ва қўллаш тартиби суғурта тури ҳамда тегишли тариф қоидаларига боғлиқ.
Содда қилиб айтганда:
- Коэффициент муайян асосга тузатиш киритади; унинг ўзи полиснинг тўлиқ нархини кўрсатмайди.
- Мусбат суммани кўпайтиришда бирдан катта қиймат уни оширади, нол билан бир орасидаги қиймат камайтиради, бир эса ўзгаришсиз қолдиради.
- Суғурта нархини ҳисоблашдаги кўпайтувчи келажакдаги товон миқдорини ўз-ўзидан белгиламайди.
Ҳисоблаш асоси ва коэффициент
Соддалаштирилган тартибда бошланғич сумма коэффициентга кўпайтирилади ва шу тузатишдан кейинги натижа олинади. Ҳақиқий маҳсулот ҳисобида бошқа кўпайтувчилар ва таркибий қисмлар ҳам бўлиши мумкин. Тўлиқ формуласиз битта сонга қараб якуний мукофотни ҳисоблаб бўлмайди.
Ёзма ҳисобда айнан нимага тузатиш киритилганини аниқлаштиринг: тариф ставкасигами, ҳисобланган мукофотгами ёки бошқа кўрсатилган қийматгами? Бир хил коэффициент турли асосларда турли натижа беради. Тузатишлар бир нечта бўлса, уларнинг қийматларини шунчаки қўшманг, белгиланган ҳисоблаш тартибига амал қилинг.
Тузатишни қўллаш қоидалари
Ўзбекистонда суғурта тарифи суғурта объекти ва хавф хусусиятини ҳисобга олади. Айрим суғурта турларида давлат белгилаган тарифлар қўлланади. Шу сабаб бир маҳсулотнинг ҳисоблаш тартибини бошқасига автоматик кўчириб бўлмайди.
EUROASIA'нинг КАСКО — машинани ихтиёрий суғурталаш бўйича амалдаги офертасида тариф танланган дастур, суғурта суммаси ва суғурта даврига боғлиқ. Бундан ҳамма учун бир хил шахсий чегирма бор деган хулоса келиб чиқмайди. Муайян кўпайтувчини қўллаш учун тегишли ҳисоблаш шартларида асос бўлиши керак.
Тузатиш коэффициенти ва бонус-малус
Бонус-малус — тариф чегирмалари ва устамалари тизимининг номи. Ҳар бир тузатиш коэффициенти бу тизимга кирмайди. Фақат «коэффициент» сўзидан сизга зарарсиз давр учун бонус ёки ҳодисадан кейин устама қўлланган деган хулосага келиб бўлмайди.
Тузатишнинг номи ва қўллаш асосини тушунтиришни сўранг. Бошқа одам, машина ёки дастур учун қўлланган қиймат сизнинг шартномангизга ҳам тегишли эканини билдирмайди.
Тўловдан олдин ҳисобни текшириш
- Тузатиш қайси бошланғич қийматга қўлланишини аниқлаштиринг.
- Коэффициент қиймати ва уни танлаш асосини маҳсулот шартлари бўйича текширинг.
- Бошқа таркибий қисмлар бўлса, уларни ҳам қўшиб, мукофотнинг тўлиқ ҳисобини кўрсатишни сўранг.
- Якуний натижани келишилган шартлар билан солиштиринг ва ҳисобни полис билан бирга сақланг.
Ҳужжат майдонларини тушунишга суғурта полисининг тавсифи ёрдам беради. Таклифларни солиштирганда хавфлар, муддат, суғурта суммаси ва франшиза бир хиллигини текширинг. Франшиза — шартномага кўра зарарнинг ўзингиз қоплайдиган қисми.
Суғурта нархи ва ҳодиса бўйича товон
Мукофот — суғурта учун тўловингиз. Суғурта суммаси шартномадаги мажбуриятлар чегарасини белгилайди, муайян ҳодиса учун товон эса унинг тафсилотлари ва ҳимоя шартларига қараб аниқланади. Мукофотга қўлланган тузатишни зарарга автоматик қўллаб бўлмайди.
Паст коэффициент ҳимоя кенгроқ эканини билдирмайди. Аввал қопланадиган хавфларни солиштиринг: автополис учун КАСКО дастурлари таққосланмаси фойда беради. Тушунарсиз шартларни тўловдан олдин аниқлаштиринг.
Қуйидаги учала ҳикоя тўқима. Ҳисоблаш учун битта кўпайтувчили ва бошқа тузатишларсиз оддий тартиб берилган. Булар EUROASIA тарифлари, чегирмалари ёки ҳақиқий товон тўловлари эмас.
Амалий мисоллар
1-ҳикоя: оширувчи кўпайтувчи
Вазият:
Ўқув мисоли. Тошкентлик Нодира шартли автополис ҳисобини текширмоқда. Бошланғич мукофот — 1 000 000 сўм, коэффициент — 1,2. Бу тўқима ҳисобда бошқа тузатишлар йўқ.
Ечим:
Ҳисоб: 1 000 000 × 1,2 = 1 200 000 сўм. Бу берилган тартибдаги якуний мукофот, суғурта суммаси ёки ваъда қилинган товон эмас.
2-ҳикоя: камайтирувчи кўпайтувчи
Вазият:
Ўқув мисоли. Самарқандлик Азиз шартли ҳисоб олди: бошланғич мукофот — 1 000 000 сўм, коэффициент — 0,9. Бу ҳисобда бошқа тузатишлар йўқ.
Ечим:
Ҳисоб: 1 000 000 × 0,9 = 900 000 сўм. Азиз ҳимоя таркибини ҳам текширади: тўлов камайгани қопланадиган хавфлар кўпайганини ўз-ўзидан билдирмайди.
3-ҳикоя: бетараф кўпайтувчи ва алоҳида зарар
Вазият:
Ўқув мисоли. Андижонлик Бекзод шартли автополис тузди: бошланғич мукофот — 1 000 000 сўм, коэффициент — 1. Бошқа тузатишлар йўқ. Кейин машина 2 000 000 сўмлик шикаст олди.
Ечим:
Мукофот: 1 000 000 × 1 = 1 000 000 сўм. Зарар миқдори автоматик равишда товон миқдорига тенг бўлмайди: товон мукофот кўпайтувчиси бўйича эмас, ҳодиса ва шартнома шартлари асосида аниқланиши керак.
Энг машҳур атамалар
ЙТҲ
Бу транспорт воситаси ҳаракати жараёнида ёки унинг иштироки билан одамлар, транспорт воситалари, йўл иншоотлари ёки бошқа мол-мулкка зарар етган йўл ҳодисасидир.
Европротокол
Бу ЙТҲни ЙПХ ходимларини чақирмасдан соддалаштирилган тартибда расмийлаштириш усули бўлиб, унда ҳайдовчилар ҳодиса ҳолатларини суғурта учун ўзлари қайд этадилар.
Ихтиёрий автосуғурта (КАСКО)
КАСКО — бу бошқанинг машинасини эмас, айнан сизнинг автомобилингизни ҳимоя қиладиган суғурта. Жуда содда айтганда, бу машина учун молиявий ёстиқчага ўхшайди: авария бўлса, ойна синса, автотураргоҳда шикаст етса, дарахт тушса ёки ҳатто машина ўғирланса ҳам, катта харажатларнинг бир қисмини суғурта компанияси ўз зиммасига олиши мумкин. Асосий ғоя оддий: КАСКО сизни катта автомобил харажатлари билан ёлғиз қолдирмасликка ёрдам беради.
Автофуқаролик жавобгарлиги
Автофуқаролик жавобгарлиги — транспорт воситасидан фойдаланишда бошқа одамларга ёки уларнинг мол-мулкига етказилган зарарни қоплаш мажбурияти. Зарар учун ким жавобгар бўлиши қонун ва ҳодиса ҳолатларига кўра белгиланади.
Автокредит (автокредитда суғурта)
Автокредитда суғурта шунчаки машинанинг ўзи билан эмас, балки машинани кредитга олиш билан боғлиқ ҳимоядир. Жуда содда айтганда, банк автомобил учун пул беради ва машина ҳам, тўловлар жараёни ҳам ҳимояланган бўлишини хоҳлайди. Шу сабаб автокредит билан бирга кўпинча суғурта ҳам бўлади: у машина билан жиддий муаммо юз берса, ҳам банк, ҳам қарз олувчи учун хатарни камайтиришга ёрдам беради.
EURO KASKO
Бу модулли автосуғурта маҳсулоти бўлиб, унда автомобил эгаси машинанинг қайси қисмлари ва қайси хатарларини суғурта қилишни ўзи танлайди.
Бошқа тоифалар
Суғурта бўйича маслаҳат керакми?
Мутахассисларимиз энг яхши суғурта ҳимоясини танлашда ёрдам беради
Узбекча