O'zbekcha1991-yilning 1-sentabrida O'zbekistonda 20,6 million odam yashardi. Bugun mamlakatimiz aholisi 38 milliondan oshdi. O'shandan beri ikkita avlod ulg'aydi — ular Sovet Ittifoqini umuman ko'rmagan.
O'sha yilning 29-dekabrida bo'lib o'tgan referendumda mustaqillikni ovoz berganlarning 98,3 foizi qo'llab-quvvatlagan edi. Quyida o'shandan keyingi 35 yil qanday o'tgani raqamlar tilida keltirilgan.
Odamlar ko'paydi va uzoqroq yashay boshladi
Aholi soni 20,6 milliondan 38,24 millionga yetdi: qariyb 17,6 million kishiga ortdi. Lekin gap faqat tug'ilishda emas. O'rtacha umr ko'rish davomiyligi 66,4 yoshdan 75,4 yoshgacha ko'tarildi — har bir insonga to'qqiz yil qo'shildi.
Ta'lim ham shu bilan birga kengaydi. 1991-yilda oliy o'quv yurtlarida 337,4 ming talaba o'qigan bo'lsa, bugun ularning soni 1 million 535 mingdan oshdi — qariyb 4,6 barobar ko'p. Oliygohlarning o'zi 41 tadan 215 tagacha ko'paydi.
Eng sezilarli o'zgarish esa boshqa raqamda: kambag'allik darajasi 35 foizdan 5,8 foizgacha tushdi.
Iqtisodiyot butunlay boshqacha bo'ldi
2025-yilda yalpi ichki mahsulot 1 849,7 trillion so'mni tashkil etdi — dollar hisobida qariyb 147,1 milliard, o'sish 7,7 foiz.
Ochiqlik esa eksport raqamlarida ko'rinadi. 1991-yilda mamlakat tashqariga 1,8 milliard dollarlik mahsulot sotgan bo'lsa, 2025-yilda bu ko'rsatkich 33,8 milliard dollarga chiqdi. Deyarli o'n to'qqiz barobar ko'p.
Kundalik hayotni esa internet o'zgartirdi. 2000-yilda undan aholining atigi 0,48 foizi foydalanardi; bugun 32,7 million kishi, ya'ni 89 foiz tarmoqda. Bir avlod ichida internet hashamdan kommunal xizmatga aylandi.
Odamlarda mulk paydo bo'ldi
Bu o'zgarishlarning eng ko'zga tashlanadigani ko'chada turibdi. Aholi qo'lida 4,9 million transport vositasi ro'yxatdan o'tgan, shundan 4,55 millioni — yengil avtomobil. Ya'ni har sakkiz kishiga bitta mashina to'g'ri keladi; 1991-yilda shaxsiy avtomobil butun oila uchun voqea edi.
Chegaralar ham ochildi. 2025-yilda vatandoshlarimiz chet elga 7,6 million marta sayohat qildi — bir yil oldingiga qaraganda 22,2 foiz ko'p. Eng ko'p borilgan yo'nalish Qirg'iziston (3,3 million safar), Saudiya Arabistoniga esa asosan umra va haj uchun 366,2 ming marta safar qilindi.
Uy-joy ham ko'paydi: faqat 2025-yilning o'zida 238 ming turar-joy obyekti qurildi.
Himoya ham shu bilan birga o'zgardi
Sug'urta bozori odamlarda asrashga arziydigan narsa paydo bo'lgandan keyin o'sadi. Shuning uchun uning tarixi mamlakat farovonligini boshqa tomondan ko'rsatadi.
1990-yillar boshida bozor amalda davlat monopoliyasi edi: sug'urta bitta tashkilot orqali rasmiylashtirilardi. 1993-yil 6-mayda "Sug'urta to'g'risida"gi birinchi milliy qonun qabul qilindi va aynan u raqobat uchun yo'l ochdi. Besh yildan keyin, 1998-yilda, bugungi EUROASIA Insurance ham "Toshkent Sug'urta" nomi bilan ish boshladi. 2002-yilda "Sug'urta faoliyati to'g'risida"gi yangi qonun sug'urtachilar uchun ustav kapitali talablarini birinchi marta belgiladi.
Ommaviy sug'urta esa 2008-yil 22-oktabrda boshlandi: o'sha kuni avtotransport egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug'urtalash kuchga kirdi.
Keyingi o'n yillik raqamlashtirishga bag'ishlandi. 2020-yilda OSAGO bo'yicha elektron polis rasman joriy etildi, 2022-yil 1-iyuldan esa sug'urtaning barcha turlarini elektron shaklda rasmiylashtirishga ruxsat berildi. Navbat va qog'oz blank shu bilan tarixga aylandi.
Natijasi 2025-yil yakunlarida ko'rinadi: bozorda 36 ta sug'urtachi ishlaydi, yig'ilgan sug'urta mukofotlari 13,5 trillion so'mni tashkil etdi, amaldagi shartnomalar soni esa 13,1 millionga yetdi. Sug'urtaning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2020-yildagi 0,4 foizdan 0,97 foizgacha ko'tarildi — besh yilda ikki barobardan ko'proq.
Shu shartnomalarning 6,14 millioni — yangi OSAGO polislari. Bitta polis bo'yicha sug'urta summasi bugun 80 million so'mni tashkil etadi.
O'ttiz besh yildan keyin
Uch raqamni yonma-yon qo'yib ko'ring: 38 million aholi, 4,9 million mashina, 7,6 million chet el safari. O'ttiz besh yil oldin bu ro'yxat butunlay boshqacha ko'rinardi.
Farovonlik o'sganda, yo'qotish narxi ham o'sadi. Sug'urta shuning uchun kerak: xuddi eshikni qulflagandek oddiy ehtiyot chorasi — shundan ortiq ham, kam ham emas.
Sug'urta turlari haqida batafsil — to'liq qo'llanmada, barcha mahsulotlar esa shu yerda.
Mustaqillik bayramingiz bilan!
