Узбекча1991-йилнинг 1-сентябрида Ўзбекистонда 20,6 миллион одам яшарди. Бугун мамлакатимиз аҳолиси 38 миллиондан ошди. Ўшандан бери иккита авлод улғайди — улар Совет Иттифоқини умуман кўрмаган.
Ўша йилнинг 29-декабрида бўлиб ўтган референдумда мустақилликни овоз берганларнинг 98,3 фоизи қўллаб-қувватлаган эди. Қуйида ўшандан кейинги 35 йил қандай ўтгани рақамлар тилида келтирилган.
Одамлар кўпайди ва узоқроқ яшай бошлади
Аҳоли сони 20,6 миллиондан 38,24 миллионга етди: қарийб 17,6 миллион кишига ортди. Лекин гап фақат туғилишда эмас. Ўртача умр кўриш давомийлиги 66,4 ёшдан 75,4 ёшгача кўтарилди — ҳар бир инсонга тўққиз йил қўшилди.
Таълим ҳам шу билан бирга кенгайди. 1991-йилда олий ўқув юртларида 337,4 минг талаба ўқиган бўлса, бугун уларнинг сони 1 миллион 535 мингдан ошди — қарийб 4,6 баробар кўп. Олийгоҳларнинг ўзи 41 тадан 215 тагача кўпайди.
Энг сезиларли ўзгариш эса бошқа рақамда: камбағаллик даражаси 35 фоиздан 5,8 фоизгача тушди.
Иқтисодиёт бутунлай бошқача бўлди
2025-йилда ялпи ички маҳсулот 1 849,7 триллион сўмни ташкил этди — доллар ҳисобида қарийб 147,1 миллиард, ўсиш 7,7 фоиз.
Очиқлик эса экспорт рақамларида кўринади. 1991-йилда мамлакат ташқарига 1,8 миллиард долларлик маҳсулот сотган бўлса, 2025-йилда бу кўрсаткич 33,8 миллиард долларга чиқди. Деярли ўн тўққиз баробар кўп.
Кундалик ҳаётни эса интернет ўзгартирди. 2000-йилда ундан аҳолининг атиги 0,48 фоизи фойдаланарди; бугун 32,7 миллион киши, яъни 89 фоиз тармоқда. Бир авлод ичида интернет ҳашамдан коммунал хизматга айланди.
Одамларда мулк пайдо бўлди
Бу ўзгаришларнинг энг кўзга ташланадигани кўчада турибди. Аҳоли қўлида 4,9 миллион транспорт воситаси рўйхатдан ўтган, шундан 4,55 миллиони — енгил автомобил. Яъни ҳар саккиз кишига битта машина тўғри келади; 1991-йилда шахсий автомобил бутун оила учун воқеа эди.
Чегаралар ҳам очилди. 2025-йилда ватандошларимиз чет элга 7,6 миллион марта саёҳат қилди — бир йил олдингига қараганда 22,2 фоиз кўп. Энг кўп борилган йўналиш Қирғизистон (3,3 миллион сафар), Саудия Арабистонига эса асосан умра ва ҳаж учун 366,2 минг марта сафар қилинди.
Уй-жой ҳам кўпайди: фақат 2025-йилнинг ўзида 238 минг турар-жой объекти қурилди.
Ҳимоя ҳам шу билан бирга ўзгарди
Суғурта бозори одамларда асрашга арзийдиган нарса пайдо бўлгандан кейин ўсади. Шунинг учун унинг тарихи мамлакат фаровонлигини бошқа томондан кўрсатади.
1990-йиллар бошида бозор амалда давлат монополияси эди: суғурта битта ташкилот орқали расмийлаштириларди. 1993-йил 6-майда "Суғурта тўғрисида"ги биринчи миллий қонун қабул қилинди ва айнан у рақобат учун йўл очди. Беш йилдан кейин, 1998-йилда, бугунги EUROASIA Insurance ҳам "Тошкент Суғурта" номи билан иш бошлади. 2002-йилда "Суғурта фаолияти тўғрисида"ги янги қонун суғуртачилар учун устав капитали талабларини биринчи марта белгилади.
Оммавий суғурта эса 2008-йил 22-октябрда бошланди: ўша куни автотранспорт эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурталаш кучга кирди.
Кейинги ўн йиллик рақамлаштиришга бағишланди. 2020-йилда OSAGO бўйича электрон полис расман жорий этилди, 2022-йил 1-июлдан эса суғуртанинг барча турларини электрон шаклда расмийлаштиришга рухсат берилди. Навбат ва қоғоз бланк шу билан тарихга айланди.
Натижаси 2025-йил якунларида кўринади: бозорда 36 та суғуртачи ишлайди, йиғилган суғурта мукофотлари 13,5 триллион сўмни ташкил этди, амалдаги шартномалар сони эса 13,1 миллионга етди. Суғуртанинг ялпи ички маҳсулотдаги улуши 2020-йилдаги 0,4 фоиздан 0,97 фоизгача кўтарилди — беш йилда икки баробардан кўпроқ.
Шу шартномаларнинг 6,14 миллиони — янги OSAGO полислари. Битта полис бўйича суғурта суммаси бугун 80 миллион сўмни ташкил этади.
Ўттиз беш йилдан кейин
Уч рақамни ёнма-ён қўйиб кўринг: 38 миллион аҳоли, 4,9 миллион машина, 7,6 миллион чет эл сафари. Ўттиз беш йил олдин бу рўйхат бутунлай бошқача кўринарди.
Фаровонлик ўсганда, йўқотиш нархи ҳам ўсади. Суғурта шунинг учун керак: худди эшикни қулфлагандек оддий эҳтиёт чораси — шундан ортиқ ҳам, кам ҳам эмас.
Суғурта турлари ҳақида батафсил — тўлиқ қўлланмада, барча маҳсулотлар эса шу ерда.
Мустақиллик байрамингиз билан!
