Банклар учун кредитни қайтмаслик таваккалчилигини суғурталаш

Кўп бериладиган саволлар

• Кредитни қайтмаслик таваккалчилигидан суғурталаш нима?

  Бу «Кредитларни суғурта қилиш» 14-синфига кирувчи ихтиёрий суғурта. Суғурта ҳодисаси — кредит олувчи Кредит шартномаси бўйича мажбуриятларини бажармаслиги натижасида банкка зарар етказилиши: асосий қарзнинг қайтарилмаслиги ва ҳисобланган фоизларнинг, шу жумладан муддати ўтган қарздорлик фоизларининг тўланмаслиги. Полис кредитнинг гаров ёки бошқа турдаги таъминот билан таъминланмаган қисмини ёпади.

• Ким суғурта қилдирувчи ва ким мукофот тўлайди?

  Суғурта қилдирувчи ҳам, мукофот тўловчи ҳам, наф олувчи ҳам — банк. Шартнома икки томонлама: уни банк ва суғурталовчи имзолайди. Кредит олувчи суғурта шартномасининг томони эмас — қопламани банк олади ва полисда бенефициар сифатида у кўрсатилади.

• Кредит олувчи суғурта шартномасида иштирок этадими?

  Йўқ. Кредит олувчи шартномани имзоламайди, мукофот тўламайди ва полис бўйича мажбурият олмайди. Унинг тўлов қобилияти, кредит муддати ва гаров билан таъминланмаган улуш фақат таваккалчиликни баҳолашга ва мукофот ставкасига таъсир қилади — шартноманинг ўзи банк билан суғурталовчи ўртасида икки томонлама бўлиб қолади.

• Суғурта суммасига нима киради?

  Кредит шартномаси бўйича асосий қарз, унга ҳисобланган фоизлар, муддати ўтган қарздорлик учун барча фоизлар, комиссиялар, пеня ва жарималар, шунингдек кредит бериш билан боғлиқ банк молиявий харажатлари. Суғурта суммаси — суғурталовчи мажбуриятларининг энг юқори ҳажми: тўлов ундан ошмайди.

• Кутиш даври нима?

  Бу кредит олувчи Кредит шартномаси жадвалига кўра кредит маблағларини қайтариши керак бўлган санадан кейинги 30 тақвим куни. Кутиш даври тугагандан кейинги кун зарар кўрилган сана ҳисобланади — банкнинг суғурталовчига мурожаати айнан шу санадан саналади.

• Полис қанча туради?

  Мукофот суғурта суммасидан фоиз сифатида, бир йилга эмас, кредитнинг бутун муддатига ҳисобланади. Тахминан: бир йилгача — 0,2% дан, бир йилдан уч йилгача — 2–3%, уч йилдан ортиқ — 3% дан. Базавий тариф — 2,4%. Бу — мўлжал, оферта эмас.

• Кредит бўйича гаров бўлса, қоплама қандай тўланади?

  Гаров билан таъминланмаган қисм банкнинг биринчи талаби бўйича қопланади. Қолган қарздорлик эса гаровга қабул қилинган мол-мулк реализациясидан кейин тўланади — ҳар иккала ҳолатда ҳам полисда кўрсатилган суғурта суммаси доирасида.

• Суғурталовчи қачон тўловни рад этиши мумкин?

  Агар кредит олувчи ёки битим ҳақида тақдим этилган маълумотлар нотўғри бўлиб, таваккалчиликни баҳолаб бўлмаса; агар шартнома шартлари атайлаб бузилган бўлса; агар банкнинг ғайриқонуний ёки фирибгарлик ҳаракатлари қонуний тартибда исботланган бўлса; агар кредит муддати огоҳлантиришсиз узайтирилган бўлса; агар мукофот тўланмаган бўлса; агар кредит мақсадли ишлатилмаган бўлса; агар банк суд харажатларини қоплашни талаб қилса.

• Тўловдан кейин нима бўлади?

  Кредит олувчига нисбатан талаб қилиш ҳуқуқи тўланган сумма доирасида суғурталовчига ўтади. Банк барча зарур ҳужжатларни топшириши ва ундиришга кўмаклашиши шарт. Агар тўловдан кейин банкка ҳар қандай манбадан маблағ тушса, у шундай тақсимланади: суғурталовчи тўлаган қоплама суммасини ва у билан боғлиқ харажатларни олади, қолгани эса банк ҳисобварағида қолади.

• Қарор ва қоплама қандай муддатларда берилади?

  Суғурталовчи тақдим этилган ҳужжатларни ўрганиб чиқади ва 5 иш куни ичида суғурта ҳодисасини тан олиш ёки тан олмаслик ҳақида қарор қабул қилади. Тан олинган тақдирда далолатнома тузилади ва қоплама у имзоланган кундан бошлаб 5 банк куни ичида банкка ўтказилади. Тўлов рад этилса, суғурталовчи бу ҳақда рад этиш сабаблари асослантирилган ҳолда 3 иш кунидан кечиктирмай банкка хабар бериши шарт.

• Шартнома қандай муддатга тузилади?

  Шартнома томонлар имзолаган пайтдан кучга киради ва Кредит шартномасининг амал қилиш муддати давомида амал қилади. Суғурталовчининг мажбуриятлари мукофот унинг ҳисобварағига тўлиқ тушганидан кейин бошланади ва полисда кўрсатилган муддатгача давом этади. Муддатни қўшимча келишув ва қўшимча мукофот тўлаш орқали узайтириш мумкин.

• Мукофот тўлиқ тўланмаса нима бўлади?

  Мукофотни тўлаш тартиби, унинг тўлиқ тўланмаслиги оқибатлари ва кредит муддатидан олдин сўндирилганда қайта ҳисоблаш суғурта шартномаси ва Фуқаролик кодекси билан белгиланади. Мутахассис бу шартларни битимингиз бўйича ҳисоб-китоб пайтида аниқлаштиради.

• Кредит чет эл валютасида берилган — қоплама қандай ҳисобланади?

  Кредит маблағлари чет эл валютасида ажратилган бўлса, суғурта суммаси ҳам ўша валютада, ҳам сўмда кўрсатилади. Суғурта суммаси бўйича тўловлар миллий валютада — сўмда, қоплама тўланган кундаги Ўзбекистон Республикаси Марказий банки белгилаган расмий курс бўйича амалга оширилади.