Шартсиз франшиза

Шартсиз франшиза — қопланган зарарнинг мижоз зиммасида қоладиган қисми. Агар шартномада бошқа тартиб кўрсатилмаган бўлса, суғурталовчи бу чегирмани ҳар бир ҳодисага қўллайди. Унинг миқдори ва ҳисоблаш усули полис, илова ёки суғурта қоидаларида ёзилади.

Бу франшиза турларидан биридир. «Шартсиз» сўзи ҳар қандай ҳодисада тўлов кафолатланганини англатмайди. Суғурталовчи аввал ҳодиса ва объект қопламага киришини текширади, зарарни баҳолайди, сўнг франшизани қўллайди.

Жуда содда қилиб айтганда:

• зарар франшизага тенг ёки ундан кам бўлса, бошланғич тўлов нолга тенг;
• зарар франшизадан кўп бўлса, қопланадиган суммадан франшиза чегирилади;
• кейин лимит, эскириш ва шартноманинг бошқа шартлари ҳисобга олиниши мумкин;
• аниқ натижа доимо полис шартларига боғлиқ.

Шартсиз франшиза қандай ишлайди

Қопланадиган зарар 12 млн сўм, франшиза эса 1,5 млн сўм деб олайлик. Чегирмадан кейинги бошланғич сумма 10,5 млн сўм бўлади. Бу ҳали якуний тўлов ваъдаси эмас: суғурталовчи суғурта суммаси, лимитлар, ҳужжатлар ва бошқа шартларни ҳам текширади.

Худди шу 1,5 млн сўмлик франшизада зарар 1 млн сўм бўлса, чегирмадан кейинги сумма ноль бўлади. Бундай зарарни мижоз ўзи қоплайди.

Бу рақамларнинг барчаси шартли. Улар механизмни тушунтиради, EUROASIA маҳсулотининг нархи ёки шартларини эмас.

Франшиза қандай кўрсатилади

Шартсиз франшиза қуйидагича белгиланиши мумкин:

• аниқ сумма, масалан, 1 млн сўм;
• қопланадиган зарарнинг фоизи;
• суғурта суммасининг фоизи;
• турли объект ёки рисклар учун алоҳида миқдор.

«Шартсиз» сўзининг ўзи фоиз қайси суммадан ҳисобланишини кўрсатмайди. Буни шартномадан текшириш керак. Чегирма ҳар бир ҳодиса, ҳар бир объект ёки бошқа тартибда қўлланиши ҳам ҳужжатда ёзилади.

Шартли франшизадан фарқи

Шартсиз франшизада белгиланган қисм, полис назарда тутган ҳолларда, қопланадиган зарар ёки ҳисобланган товондан чегирилади. Инглиз тилидаги суғурта манбаларида бу механизм кўпинча straight deductible деб аталади.

Шартли франшиза эса чегара сифатида ишлайди. Зарар чегарадан ошмаса, тўлов бўлмайди. Зарар ундан ошса, одатда франшиза чегирилмайди ва зарар шартнома доирасида тўлиқ кўриб чиқилади.

Фарқ айниқса зарар чегарадан ошганда кўринади. Шу сабабли полисда франшизанинг миқдори билан бирга турини ҳам топиш керак.

Қаерда учрайди

Шартсиз франшиза автомобиль, мол-мулк, техника, юк ва бошқа рискларни суғурталашда учрайди. Турли суғурта турлари бўйича унинг миқдори ва қўлланиши фарқ қилади.

Битта полисда бир нечта франшиза бўлиши мумкин. Мулкнинг шикастланиши учун бир миқдор, алоҳида табиий риск учун бошқа миқдор белгиланади. Айрим объект ёки хизматлар франшизасиз қопланиши ҳам мумкин. Буларнинг барчаси полисга тегишли ҳужжатларда кўрсатилиши керак.

Полис нархига қандай таъсир қилади

Франшиза кичик зарарларнинг бир қисмини мижозда қолдиради ва суғурта мукофотига таъсир қилиши мумкин. Юқорироқ франшиза баъзан полис нархини пасайтиради, аммо умумий қоида йўқ: объект, рисклар, муддат, лимитлар ва олдинги зарарлар ҳам ҳисобга олинади.

Франшизани фақат арзонроқ нарх учун танлаш тўғри эмас. Ҳақиқий ҳодисада мижоз ўз зиммасида қоладиган суммани кўтара олиши керак.

Имзолашдан олдин нимани текшириш керак

Франшизани полис, суғурта қоидалари ёки иловадан топинг. Қуйидагиларни текширинг:

• у шартсиз деб кўрсатилганми;
• сумма ёки фоиз белгиланганми;
• фоиз қайси базадан ҳисобланади;
• чегирма ҳар бир ҳодисага қўлланадими;
• айрим риск ва объектлар учун алоҳида шартлар борми;
• лимит, эскириш ва бошқа тузатишлар қандай кетма-кетликда ҳисобланади;
• франшизасиз қопланадиган ҳолатлар борми.

Асосий маълумотлар суғурта полисининг қисқача тавсифида ҳам берилиши мумкин, лекин ҳақиқий ҳисоб учун барча шартнома ҳужжатларини текшириш зарур.

Кўп учрайдиган хатолар

Биринчи хато — франшизани суғурта мукофоти билан адаштириш. Суғурта мукофоти полис нархи, франшиза эса ҳодисадан кейин қопланган зарарнинг мижозда қоладиган қисмини белгилайди.

Иккинчи хато — франшиза доим суғурта суммасидан чегирилади деб ўйлаш. Ҳисоблаш тартибини шартнома белгилайди: у қопланадиган зарар ёки ҳисобланган товондан айирилиши мумкин.

Учинчи хато — франшиза ҳар қандай зарарни суғурта ҳодисасига айлантиради деб ҳисоблаш. Объект ёки риск киритилмаган бўлса, франшиза қоплама яратмайди.

Франшиза ва тўлов қандай боғланган

Суғурта тўлови фақат франшизага боғлиқ эмас. Суғурталовчи ҳодиса ҳолатларини аниқлайди, қопламани текширади, ҳужжатлар билан тасдиқланган зарарни ҳисоблайди ва лимит ҳамда бошқа шартларни қўллайди.

Шунинг учун «зарар минус франшиза» формуласи дастлабки тушунча учун қулай, аммо ҳар доим якуний суммани бермайди. Аниқ кетма-кетлик шартномадан олинади.

Суғурта ҳодисасидан кейин нима қилиш керак

Ҳодиса ҳақида шартномада кўрсатилган муддат ва усулда суғурталовчига хабар беринг. Хавфсиз бўлса, шикастланган мулкни сақланг, ҳолатни қайд қилинг ва талаб этилган ҳужжатларни тайёрланг.

Аризада зарарни франшизага ўзингиз камайтиришингиз шарт эмас. Суғурталовчи ҳисоб вақтида чегирмани қўллайди ва якуний сумма қандай чиққанини кўрсатади. Ҳисоб тушунарсиз бўлса, полиснинг тегишли бандига таянган ёзма изоҳ сўранг.

Бу атама кимга керак

Атама автомобиль ва мулк эгалари, тадбиркорлар, логистика компаниялари ҳамда бир нечта суғурта дастурини солиштираётганлар учун фойдали. Суғурта суммаси бир хил бўлган икки полис кичик зарарларни турлича тақсимлаши мумкин.

Полис, мукофот ва тўлов ўртасидаги умумий боғлиқлик Ўзбекистонда суғурта бўйича қўлланмада тушунтирилган.

Вазият таҳлили

Тошкентлик Нодира автомобилига етган 12 млн сўмлик қопланадиган зарарни маълум қилди. Полисда ҳар бир ҳодиса учун 1,5 млн сўм шартсиз франшиза белгиланган. Чегирмадан кейинги бошланғич сумма 10,5 млн сўм. Якуний натижа лимитлар, ҳужжатлар ва бошқа полис шартларига боғлиқ. Барча рақамлар шартли.