Мол-мулкнинг суғурта қиймати
Қонунчиликда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, суғурта шартномаси тузилаётганда томонлар келишадиган мол-мулк қиймати.
Жаҳон

Ўзбекистон

Батафсил изоҳ
КАСКО расмийлаштираётганда суғурталовчи машинангиз қанча туришини сўраши мумкин. Бу рақам сафардан ва эҳтимолий йўл-транспорт ҳодисасидан олдин керак бўлади. Уни суғурта суммаси билан солиштириб, машина қийматининг қанча қисми суғурталанганини биласиз.
Мол-мулкнинг суғурта қиймати — қонунчиликда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, суғурта шартномаси тузилаётганда томонлар келишадиган мол-мулк қиймати.
Содда қилиб айтганда
- Суғурта қиймати суғурта расмийлаштирилганда мол-мулк қанча баҳоланганини кўрсатади.
- Суғурта суммаси шартнома бўйича товон чегарасини белгилайди.
- Товон муайян ҳодиса, тасдиқланган зарар ва полис шартларига қараб ҳисобланади.
Суғурта қиймати қандай аниқланади
Ўзбекистонда мулкий суғуртада мол-мулкнинг шартнома тузилган кундаги ва у турган жойдаги ҳақиқий қиймати асос қилиб олинади. Зарур бўлса, суғурталовчи баҳолашни ташкил қилиши мумкин. Баҳоловчи нима билан шуғулланиши ҳақида алоҳида мақолада ёзганмиз. Харид нархи ва сотув эълони мўлжал беради, лекин келишилган қийматни ўз-ўзидан белгиламайди.
EUROASIA'нинг КАСКО, яъни машинани ихтиёрий суғурталаш бўйича оммавий офертасида машинанинг суғурта суммаси шартнома тузилган сана ва жойдаги суғурта қийматидан келиб чиқиб аниқланади. Сумма полисда кўрсатилади.
Суғурта суммаси ва зарар
Суғурта суммаси суғурталовчи қопланадиган зарар учун қанча миқдоргача товон тўлаши кераклигини кўрсатади. Зарарнинг ўзи ҳодиса оқибатларига қараб аниқланади. Масалан, тўқнашувдан кейин эшик шикастини баҳолашда шикастнинг тури ва таъмирнинг тасдиқланган харажатлари ҳисобга олинади.
Суғурта суммаси суғурта қийматига тенг бўлганда ҳам товон ҳимоя шартлари, тасдиқланган зарар, алоҳида лимитлар ва франшизага, агар у кўзда тутилган бўлса, боғлиқ. Франшиза — шартномага кўра суғурталовчи қопламаслиги мумкин бўлган зарар қисми.
Тўлиқ бўлмаган мулкий суғурта
Суғурта суммаси суғурта қийматидан паст бўлса, суғурта ҳодисасида зарар Ўзбекистон Фуқаролик кодекси қоидаларига мувофиқ шу икки миқдор нисбатига мутаносиб қопланади. Ҳисоблаш учун суғурта суммасини суғурта қийматига бўлиб, натижани қопланадиган зарар миқдорига кўпайтиринг.
Қуйидаги иккинчи ҳикояда машина қийматининг бир қисмигина суғурталанган. Зарар суғурта суммасидан ошмаса ҳам, мутаносиб ҳисобда товон тасдиқланган зарардан кам чиқади. Бу ўқув мисоли. Қайси чекловлар амал қилишини ва товондан нималар чегирилишини шартномангиздан текширинг.
Расмийлаштиришдан олдинги текширув
- Ҳужжатлар ва полисдаги машина маълумотларини солиштиринг.
- Суғурта қиймати, баҳолаш санаси ва ҳисоблаш асосини сўранг.
- Келишилган қийматни полисдаги суғурта суммаси билан солиштиринг.
- Қопланадиган хавфлар, истиснолар, лимитлар ва франшизани текширинг.
КАСКО дастурлари таққосланмаси қопланадиган хавфлар қандай фарқланишини кўрсатади. Товон ўз шартномангиз шартларига кўра ҳисобланади.
Полисни олиш ва янгилашдаги хатолар
Машинани илгари сотиб олган нархингиз янги шартнома тузилган кундаги қийматидан фарқ қилиши мумкин. Полисни янгилашда суғурталовчи янги полис учун қайси баҳо ва суғурта суммасидан фойдаланишини аниқлаштиринг.
Машина аллақачон шикастланган бўлса, шикаст сабаби қопланишини ва зарарни қандай тасдиқлаш кераклигини текширинг. Полис олишда машинани баҳолаш ва ҳодисадан кейин таъмир харажатини ҳисоблаш суғуртанинг турли босқичларида керак бўлади.
Қуйидаги ҳикоялар тўқима. Суммалар ва шартлар тушунтириш учун берилган ва EUROASIA'нинг муайян дастурини тавсифламайди.
Амалий мисоллар
1-ҳикоя: қопланадиган таъмир
Вазият:
Тошкентлик Нодира машинасини суғурта қилди. Суғурта қиймати ва суғурта суммаси 120 000 000 сўм бўлди. Қопланадиган тўқнашувдан 6 000 000 сўм зарар тасдиқланди. Полис амал қилади, франшиза йўқ, қолган шартлар бажарилган.
Ечим:
Суғурталовчи тасдиқланган зарар учун 6 000 000 сўм тўлади. Полисдаги сумма машина қийматига тенг эди, товон эса қопланадиган таъмир харажатига тенг бўлди.
2-ҳикоя: қийматнинг бир қисмини суғурталаш
Вазият:
Самарқандлик Азиз 100 000 000 сўмлик машинани 80 000 000 сўмга суғурта қилди. Қопланадиган зарар 10 000 000 сўм бўлди. Ўқув ҳисобида франшиза йўқ ва товондан бошқа сумма чегирилмайди.
Ечим:
Суғурта суммаси қийматнинг 80% ини ташкил қилади. Мутаносиб ҳисоб: 10 000 000 × 80% = 8 000 000 сўм. Зарарнинг қолган қисмини Азиз ўзи тўлайди.
3-ҳикоя: полис қопламайдиган хавф
Вазият:
Андижонлик Бекзод машинасини суғурта қийматига тенг 140 000 000 сўмга суғурта қилди. Дўл кузовга 9 000 000 сўм зарар етказди. Шартли полис фақат тўқнашувни қоплайди.
Ечим:
Шартнома дўлдан етган зарарни қопламайди. Суғурта суммасининг машина қийматига тенглиги полисдаги хавфлар рўйхатини ўзгартирмайди.
Энг машҳур атамалар
ЙТҲ
Бу транспорт воситаси ҳаракати жараёнида ёки унинг иштироки билан одамлар, транспорт воситалари, йўл иншоотлари ёки бошқа мол-мулкка зарар етган йўл ҳодисасидир.
Европротокол
Бу ЙТҲни ЙПХ ходимларини чақирмасдан соддалаштирилган тартибда расмийлаштириш усули бўлиб, унда ҳайдовчилар ҳодиса ҳолатларини суғурта учун ўзлари қайд этадилар.
Ихтиёрий автосуғурта (КАСКО)
КАСКО — бу бошқанинг машинасини эмас, айнан сизнинг автомобилингизни ҳимоя қиладиган суғурта. Жуда содда айтганда, бу машина учун молиявий ёстиқчага ўхшайди: авария бўлса, ойна синса, автотураргоҳда шикаст етса, дарахт тушса ёки ҳатто машина ўғирланса ҳам, катта харажатларнинг бир қисмини суғурта компанияси ўз зиммасига олиши мумкин. Асосий ғоя оддий: КАСКО сизни катта автомобил харажатлари билан ёлғиз қолдирмасликка ёрдам беради.
Автофуқаролик жавобгарлиги
Автофуқаролик жавобгарлиги — транспорт воситасидан фойдаланишда бошқа одамларга ёки уларнинг мол-мулкига етказилган зарарни қоплаш мажбурияти. Зарар учун ким жавобгар бўлиши қонун ва ҳодиса ҳолатларига кўра белгиланади.
Автокредит (автокредитда суғурта)
Автокредитда суғурта шунчаки машинанинг ўзи билан эмас, балки машинани кредитга олиш билан боғлиқ ҳимоядир. Жуда содда айтганда, банк автомобил учун пул беради ва машина ҳам, тўловлар жараёни ҳам ҳимояланган бўлишини хоҳлайди. Шу сабаб автокредит билан бирга кўпинча суғурта ҳам бўлади: у машина билан жиддий муаммо юз берса, ҳам банк, ҳам қарз олувчи учун хатарни камайтиришга ёрдам беради.
EURO KASKO
Бу модулли автосуғурта маҳсулоти бўлиб, унда автомобил эгаси машинанинг қайси қисмлари ва қайси хатарларини суғурта қилишни ўзи танлайди.
Бошқа тоифалар
Суғурта бўйича маслаҳат керакми?
Мутахассисларимиз энг яхши суғурта ҳимоясини танлашда ёрдам беради
Узбекча