Yevroprotokol blankasi: yuklab olish va xatosiz to'ldirish

Bamperga urib ketishdi. Ikkala mashina ham o'z kuchi bilan yuradi, jarohat olgan odam yo'q, aybdor esa «ha, men xato qildim» deyapti. Shunga qaramay ikkalangiz yo'l chetida turib, ekipaj kelishini kutyapsiz — orqada navbat o'sib boryapti.

Kutish shart emas edi. Qonun talab qiladigan yettita shart bir vaqtda bajarilsa, haydovchilar hodisani o'zlari rasmiylashtiradi: blankani to'ldiradi, hamma narsani suratga oladi va yo'lni bo'shatadi. Sug'urta to'lovi shundan keyin ham to'liq keladi.

Quyida — o'sha yettita shart, blankaning har bir grafasi, hodisadan to'lovgacha bo'lgan muddatlar jadvali va xabarnomani haqiqiy emas deb topishga olib keladigan xatolar.

Maqolada:

• Yevroprotokol nima va u kimga to'g'ri keladi
• Qo'llash shartlari: bir vaqtda bajarilishi kerak bo'lgan 7 ta shart
• Xabarnoma blankasini qanday to'ldirish
• Harakatlar tartibi va muddatlar: hodisadan to'lovgacha
• To'lov limiti va zarar undan oshib ketsa
• Xabarnomani haqiqiy emas deb topishga olib keladigan xatolar
• Yevroprotokol yoki YPX chaqirish: qanday tanlash
• Hujjatlarni topshirgandan keyin nima bo'ladi
• Ko'p beriladigan savollar

Yevroprotokol nima va u kimga to'g'ri keladi

Yevroprotokol — bu yo'l-transport hodisasini (YTH) YPX xodimlarini chaqirmasdan rasmiylashtirish tartibi. Rasmiy hujjat nomi — YTH to'g'risidagi xabarnoma: haydovchilar uni o'zlari to'ldiradi, imzolaydi va sug'urta kompaniyasiga topshiradi. To'lov masalasi shundan keyin odatdagi tartibda hal qilinadi.

O'zbekistonda bu tartib 2021-yil 25-avgustdagi O'RQ-711 qonuni bilan joriy etildi. Xabarnomaga oid normalar o'sha yilning 25-noyabridan kuchga kirdi.

Yevroprotokol hamma holatga to'g'ri kelmaydi. U aynan mayda hodisa uchun: ikki mashina to'qnashgan, odamlar jarohat olmagan, aybdor o'zi tan olgan, shikastlar ro'yxati bo'yicha nizo yo'q. Shunday paytda inspektorni kutish o'rniga hamma narsani joyida, tezda rasmiylashtirasiz.

Blankani oldindan chop etib qo'ygan ma'qul: u yevroprotokol sahifasidan PDF-fayl sifatida yuklab olinadi. Hodisa paytida blanka qidirish — eng noqulay vaqt.

Rasmiy nomi — «YTH to'g'risidagi xabarnoma»

Qonunda «yevroprotokol» degan atama yo'q. Hujjat rasmiy ravishda yo'l-transport hodisasi to'g'risidagi xabarnoma deb ataladi, «yevroprotokol» esa — kundalik nutqdagi nom. Sug'urtalovchi ikkala nomni ham tushunadi, lekin blankada va qonun matnida siz «xabarnoma» so'zini ko'rasiz.

Qo'llash shartlari: bir vaqtda bajarilishi kerak bo'lgan 7 ta shart

Xabarnoma tuzish asoslari blankaning o'zida bosib chiqarilgan. Ular ettita, va hammasi bir vaqtda bajarilishi kerak:

1. Yengil tan jarohatlari yetkazilmagan, yo'l harakatini tartibga solish vositalari (svetofor, belgi, to'siq) yoki boshqa mulk shikastlanmagan.
2. Haydovchilardan biri o'z aybini to'liq tan olgan.
3. Hodisada piyoda ishtirok etmagan.
4. To'qnashuv aynan ikki transport vositasi o'rtasida sodir bo'lgan (tirkamali mashina bitta birlik hisoblanadi), va zarar faqat shu transport vositalariga yetkazilgan.
5. Ikkala mashina egasining fuqarolik javobgarligi hodisa sodir bo'lgunga qadar sug'urtalangan — ya'ni ikkalasida ham amal qiluvchi OSAGO polisi bor.
6. Haydovchilarning hujjatlari joyida va muddati o'tmagan: haydovchilik guvohnomasi, transport vositasini ro'yxatga olish guvohnomasi, ishonchnoma (talab qilinadigan hollarda), yo'l varaqasi (qonunda ko'zda tutilgan hollarda).
7. Shikastlarning tavsifi va shikastlangan qismlar ro'yxati bo'yicha ishtirokchilar o'rtasida kelishmovchilik yo'q.

Asoslardan hech bo'lmaganda bittasi bo'lmasa, tuzilgan xabarnoma haqiqiy emas deb hisoblanadi.

Bu quruq formallik emas. Shartlardan biri bajarilmagani keyinroq — sug'urtalovchi hujjatlarni ko'rib chiqayotganda — ma'lum bo'lsa, to'lov rad etiladi va vaqt allaqachon yo'qotilgan bo'ladi. Bizning tavsiyamiz: shubha bo'lsa, YPXni chaqirish xavfsizroq.

Alohida talab — tibbiy ko'rik. Mastlik holatida yevroprotokol ishlamaydi, va buni og'zaki tasdiqlash yetarli emas: ikkala haydovchi ham hodisadan keyin 4 soat ichida tibbiy ko'rikdan o'tib, ma'lumotnoma olishi kerak. Bu ro'yxatdagi sakkizinchi shart emas, alohida tartib majburiyati — lekin uni bajarmaslik oqibati xuddi shunday.

Zarar summasi shartlar ro'yxatida yo'q. «Zarar limitdan oshmasligi kerak» degan band ba'zan sakkizinchi shart sifatida tilga olinadi, lekin bu noto'g'ri: limit to'lov miqdorini belgilaydi, YPXsiz rasmiylashtirish huquqini emas — shu sababli u sakkizinchi shart bo'la olmaydi. Limit haqida quyida, alohida bo'limda.

Ikkinchi haydovchining polisi haqiqiyligini joyidayoq tekshirib ko'rish mumkin — buni qanday qilish haqida alohida qo'llanma bor. Polisi bo'lmasa, yevroprotokol ham ishlamaydi, ustiga jarima ham qo'shiladi.

Xabarnoma blankasini qanday to'ldirish

Blankani to'ldirish tartibi videoda ham ko'rsatilgan: EUROASIA yo'riqnomasi YouTube'da. Video rus tilida.

Yuklab olinadigan fayl to'rt betdan iborat va aslida ikkita hujjatni birlashtiradi: birinchi ikki bet — xabarnomaning o'zi (old va orqa tomoni), uchinchi va to'rtinchi bet — Qoidalarga 8-ilova, ya'ni butun tartibning bosqichlari va muddatlari sxemasi. To'ldiriladigan qismi — birinchi ikki bet. Blanka o'zbek tilida, kirill alifbosida.

Blankaning o'zida bosilgan ikkita qoida:

• ko'k sharikli ruchka bilan to'ldiriladi;
• ikki nusxada tuziladi — har bir haydovchida bittadan qoladi.

Nusxalar bir-biriga to'liq mos bo'lishi shart — tuzatishlar va farqlar keyinchalik bahsga sabab bo'lishi mumkin.

Umumiy qism — ikkala haydovchi birga to'ldiradi: hodisa joyi (respublika, viloyat, shahar, tuman, ko'cha, uy raqamigacha), sanasi va vaqti soat-daqiqagacha, shikastlangan transport vositalari soni, ishtirokchilarning mastlik holati tekshirilgan-tekshirilmagani, guvohlar (F.I.Sh. va manzil), hamda hodisa ichki ishlar organi xodimi tomonidan rasmiylashtirilgan-rasmiylashtirilmagani.

«A» va «B» ustunlari — har bir haydovchi o'z tomonini to'ldiradi:

• mashina modeli va markasi, kuzov yoki shassi raqami, dvigatel raqami, davlat raqami, ro'yxatga olish guvohnomasi seriyasi va raqami;
• mashina egasining to'liq F.I.Sh.i va manzili;
• haydovchi haqida ma'lumot: F.I.Sh., tug'ilgan sana, manzil, telefon, guvohnoma seriyasi, raqami va toifasi, mashinani boshqarish huquqini beruvchi hujjat;
• sug'urtalovchi nomi, polis seriyasi va raqami, amal qilish muddati;
• dastlabki zarba joyi — kuzov chizmasida o'q bilan belgilanadi;
• shikastlarning xarakteri, tavsifi va shikastlangan qismlar ro'yxati;
• e'tirozlar grafasi;
• haydovchining imzosi.

E'tirozlar grafasi bo'sh qolishi — bu norma emas, balki shartning o'zi. Agar u yerda haqiqiy e'tiroz paydo bo'lsa, demak yettinchi shart bajarilmayapti va YPXni chaqirish kerak.

Aybni tan olish matnda bir ma'noli yozilishi kerak: «aybimni to'liq tan olaman» kabi aniq ibora bilan, «men ham biroz xato qildim shekilli» kabi ikki ma'noli gap bilan emas. Blankada aybni tan olish uchun alohida katakcha yo'q — buni orqa tomondagi erkin matn qismida (hodisa tavsifi yoki izoh) aniq yozib qo'yish maqsadga muvofiq.

YTH holatlarining 22 bandi — nimani belgilash kerak

Blankaning markaziy ustunida hodisa holatlarini tavsiflovchi 22 ta band bor, har biri «A» va «B» uchun alohida katakcha bilan: turgan edi, avtoturargohdan chiqayotgan edi, joyidan qo'zg'algan edi, chapga yoki o'ngga burilayotgan edi, quvib o'tayotgan edi, orqaga yurayotgan edi, chorrahaga kirayotgan edi, aylanma harakatda edi, bir chiziqda ketayotgan edi, chiziqni o'zgartirayotgan edi, svetofor ishorasidan o'tayotgan edi va hokazo.

Faqat haqiqatda bo'lgan bandlarni belgilang. Har bir ortiqcha belgi keyinchalik holatning boshqacha talqiniga asos bo'ladi, yetishmayotgani esa — sizning versiyangizni zaiflashtiradi.

YTH chizmasi — uni qanday chizish kerak

Chizmani chizish bo'yicha beshta ko'rsatma blankaning o'zida bosilgan, avval o'shalarni o'qing.

Chizmani birinchi marta ko'rgan odam ham hodisani tiklay olishi kerak. Shuning uchun unda yo'lning harakat qismi va chiziqlar soni, yo'l belgilari va svetofor, ikkala mashinaning to'qnashuv paytidagi holati, harakat yo'nalishlari o'q bilan, ko'cha nomi va yaqin uy raqami bo'lsin.

Eng ko'p uchraydigan kamchilik — mashinalar oddiy to'rtburchak sifatida, qaysi tomoni bilan urilgani ko'rsatilmasdan chiziladi. Bunday chizmadan hech narsa aniqlanmaydi. Ikkinchi kamchilik — chizma suratlarga zid keladi: chizmada mashina bir chiziqda, suratda boshqa chiziqda turadi. Bu sug'urtalovchi uchun qo'shimcha tekshiruv sababi.

Orqa tomon va tushuntirish xati

Blankaning orqa tomonida hodisa holatlari erkin shaklda bayon qilinadi — voqealar ketma-ketligi bilan. Shu yerda mashinani kim boshqargani (egasimi yoki boshqarish huquqiga ega boshqa shaxsmi), mashina o'z kuchi bilan harakatlana oladimi va yo'q bo'lsa hozir qayerda turgani, hamda izoh grafasi bor.

Alohida qayd: «foto va videoyozuvlar ilova qilinadi». Ya'ni suratga olish — ixtiyoriy qo'shimcha emas, blankaning bir qismi. Har bir ishtirokchi sana qo'yadi, imzolaydi va F.I.Sh.ini yozadi.

Harakatlar tartibi va muddatlar: hodisadan to'lovgacha

Sug'urtalovchiga topshiriladigan to'plam: to'ldirilgan xabarnoma, foto va videomateriallar, to'g'ridan-to'g'ri zararlarni qoplash to'g'risidagi ariza, tibbiy ko'rik dalolatnomasi (ikkala haydovchi uchun), haydovchilik guvohnomasi va ro'yxatga olish guvohnomasi nusxalari, E-polis nusxasi, kerak bo'lsa — mustaqil ekspertiza akti.

72 soat va 3 ish kuni — bu ikki xil majburiyat, qarama-qarshilik emas. Oferta bo'yicha sug'urta qildiruvchi har qanday sug'urta hodisasi haqida o'z sug'urtalovchisini 72 soat ichida xabardor qilishi kerak — bu shunchaki xabar berish. Yevroprotokol bo'yicha hujjatlar to'plamini topshirish muddati esa — 3 ish kuni. Birinchisi — xabar, ikkinchisi — to'liq paket. Aybdor bundan tashqari jabrlanuvchiga E-polisi nusxasini 3 kalendar kun ichida beradi.

Hujjatlarni kimga topshirasiz. Jabrlanuvchi to'plamni o'z sug'urtalovchisiga topshiradi — bu to'g'ridan-to'g'ri hal qilish tartibi, kompaniyalar keyin o'zaro hisob-kitob qiladi. Aybdorning kompaniyasiga murojaat qilish varianti ham mavjud, lekin uni yagona yo'l deb o'ylash — xato. Agar to'plamda hujjat yetishmasa, sug'urtalovchi hujjatlarni olgan kundan boshlab 3 ish kuni ichida yetishmayotganlar ro'yxatini bildiradi.

Hodisa joyidagi umumiy harakatlar tartibi — xavfsizlikni ta'minlash, tez yordam, guvohlar — YTHda nima qilish kerakligi haqidagi alohida qo'llanmada batafsil yozilgan.

To'lov limiti va zarar undan oshib ketsa

2026-yil 1-yanvardan OSAGO bo'yicha umumiy sug'urta summasi — 80 mln so'm. Shundan mulkka yetkazilgan zarar uchun 35 foizi, ya'ni 28 mln so'm ajratiladi; qolgan 52 mln so'm — hayot va sog'liqqa yetkazilgan zarar uchun. Yangi summalar va tariflar alohida maqolada yozilgan.

Yevroprotokol uchun alohida limit yo'q. 28 mln so'm — bu OSAGO polisining mulkiy limiti, hodisa qanday rasmiylashtirilganidan qat'i nazar bir xil. Yevroprotokolga alohida, pastroq chegara belgilangan degan fikr boshqa mamlakatlar amaliyotidan keladi; O'zbekistonda bunday ikki bosqichli tizim yo'q.

Ta'mirlash 28 mln so'mdan qimmatga tushsa, sug'urtalovchi limit doirasida to'laydi, qolgan qismini jabrlanuvchi aybdordan sud orqali talab qilishi mumkin. Amalda bu uzoq yo'l. Shuning uchun shikast tashqi ko'rinishidan kattaroq bo'lishi mumkin bo'lgan holatda yoki mashina qimmat bo'lganda YPXni chaqirish tinchroq variant.

Xabarnomani haqiqiy emas deb topishga olib keladigan xatolar

1. Suratlar yetarli emas. Ko'pchilik faqat shikastlangan joylarni suratga oladi va hodisaning umumiy manzarasini — chiziqlar, belgilar, svetofor, mashinalarning yo'ldagi holati — tushirmaydi. Amaliyotdan misol: chorrahadagi to'qnashuvda ishlayotgan svetofor suratga olinmagan, keyin ikkinchi tomon «menda yashil chiroq edi» dedi, dalil esa yo'q edi — nizo hal bo'lmadi.

2. Beparvo chizilgan chizma. Yuqoridagi bo'limga qarang: chizma hodisani tiklashga imkon bermasa, u faqat qo'shimcha savol tug'diradi.

3. Yashirin kelishmovchilik. Ikkalasi ham imzo qo'ydi, lekin aslida holatlar bo'yicha kelisha olmagan — masalan, ikkalasi ham «yashil chiroqda ketayotgan edim» deb hisoblaydi. Rasmiy jihatdan hujjat to'liq. Mazmunan esa bu nizo — va u xabarnomani keyinroq haqiqiy emas holatiga olib keladi.

4. Hujjat topshirish muddatini o'tkazib yuborish. To'g'ri raqam — 3 ish kuni: bu muddat blankaning o'zida va Qoidalarga 8-ilovada bosib chiqarilgan. Hisob hodisa sanasidan boshlanadi, siz muddat borligini bilgan kundan emas. Bu muddatni uzrli sabablarsiz o'tkazib yuborish — quyidagi regress asoslaridan biri.

5. Shartlarga mos kelmagan holatni yevroprotokol bilan rasmiylashtirish. Uchta mashina, jarohat olgan odam, shikastlangan svetofor, polisi yo'q ikkinchi haydovchi — bularning har biri xabarnomani boshidanoq kuchsiz qiladi.

6. Aybni noaniq tan olish. Aynan bitta haydovchi aybini to'liq tan olishi kerak. «Ikkalamiz ham qisman aybdormiz» degan yozuv — yevroprotokol emas, bu YPX ishi.

7. Nusxalar o'rtasidagi farq va tuzatishlar. Ikkala nusxa bir xil bo'lishi kerak. Har bir tuzatish, ustidan chizilgan so'z yoki qo'shib yozilgan jumla — keyinchalik bahs uchun sabab.

Yevroprotokol yoki YPX chaqirish: qanday tanlash

Limit ikkala holatda bir xil — demak tanlov «ko'proq to'lov» haqida emas, ishonchlilik haqida.

YPXni chaqirish quyidagi holatlarda ma'qul:

• ayb bo'yicha eng kichik nizo bo'lsa yoki ikkinchi haydovchi «keyinroq gaplashamiz» desa;
• shikast tashqi ko'rinishidan kattaroq bo'lishi mumkin bo'lsa. Zamonaviy mashinada bamper ortida datchiklar va radar turadi, ularni almashtirish va kalibrlash tirnalgan bo'yoqdan ancha qimmatga tushadi;
• ikkinchi haydovchi hujjatlarini ko'rsatmasa yoki polisining haqiqiyligiga shubha bo'lsa;
• ishtirokchilardan biri o'zini yomon his qilsa — bunday holatda «tan jarohati yo'q» deb aytib bo'lmaydi.

Yevroprotokol esa avtoturargohdagi tegib ketish, chiziqni o'zgartirishdagi yengil urilish, sekin harakatdagi orqadan urish kabi holatlar uchun — ya'ni hamma narsa ko'rinib turgan va ikkalangiz ham bir xil tushunayotgan hodisalar uchun.

Hujjatlarni topshirgandan keyin nima bo'ladi

Sug'urtalovchi hujjatlarni ro'yxatga oladi, tekshiradi, mashinani ko'rikdan o'tkazadi, zarurat bo'lsa mustaqil ekspertiza tayinlaydi va 15 kalendar kun ichida qaror chiqaradi: to'lash yoki rad etish.

Mashinani qarorgacha ta'mirlash mumkin emas. Ta'mirlashga yoki utilizatsiyaga ruxsat qaror bilan birga beriladi. Undan oldin mashinani tuzatib qo'ysangiz, shikast qanday bo'lganini isbotlash imkoni yo'qoladi.

To'lov qarordan keyin 5 ish kuni ichida o'tkaziladi. To'g'ridan-to'g'ri hal qilish tartibida buni sizning sug'urtalovchingiz qiladi.

Regress. Sug'urtalovchi to'langan summani aybdordan qaytarib olishi mumkin — hujjatlar taqdim etilgan kundan 15 ish kuni ichida. Ikkita asos bor:

• haydovchi belgilangan muddatda tibbiy ko'rikdan o'tish uchun chora ko'rmagan bo'lsa;
• uzrli sabablarsiz hujjatlarni o'z vaqtida taqdim etmagan bo'lsa.

Ya'ni tibbiy ko'rikni o'tkazib yuborish faqat to'lovni rad etish xavfi emas, balki keyinchalik pulni qaytarib berish talabi hamdir.

Alohida holat: agar sug'urtalovchi xabarnomani ko'rib chiqishda jinoyat alomatlarini yoki YTHni bunday rasmiylashtirishni istisno qiladigan holatlarni aniqlasa, yig'ilgan hujjatlar huquqni muhofaza qiluvchi organlarga topshiriladi.

Va yana bir narsa, uni oldindan bilgan ma'qul: to'lovlar tarixi keyingi polis narxiga ta'sir qiladi. Bitta to'lovdan keyin koeffitsiyent 1,3 ga ko'tariladi — bu yevroprotokolning emas, OSAGOning umumiy qoidasi, bonus-malus tizimining bir qismi.

Ko'p beriladigan savollar

Zarar kichkina, lekin ikkinchi haydovchi aybini tan olmayapti. Yevroprotokol tuzsa bo'ladimi? Yo'q. Aybni bitta haydovchi to'liq tan olishi — ettita shartdan biri. Nizo bo'lsa, YPXni chaqiring: aks holda xabarnoma haqiqiy emas deb topiladi va vaqt behuda ketadi.

Ta'mirlash 28 mln so'mdan qimmatga tushsa nima bo'ladi? Sug'urtalovchi limit doirasida to'laydi. Qolgan summani aybdordan sud orqali talab qilish mumkin, lekin bu uzoq jarayon. Shikast qanchaga tushishini oldindan aytib bo'lmasa, hodisani YPX orqali rasmiylashtirgan ma'qul.

Mashinani darhol ta'mirlasa bo'ladimi? Yo'q. Ta'mirlashga ruxsat sug'urtalovchining qarori bilan birga beriladi, qaror esa hujjatlar topshirilgandan keyin 15 kalendar kun ichida chiqadi.

Blanka yonimda bo'lmasa nima qilaman? Uni oldindan chop etib, mashinada saqlash kerak — fayl yevroprotokol sahifasida turadi. Polis rasmiylashtirilayotganda blankani sug'urta kompaniyasidan ham olish mumkin. Blankasiz hodisani joyida rasmiylashtirib bo'lmaydi.

To'lov qancha vaqtda keladi? Ikki muddat qo'shiladi: qaror uchun 15 kalendar kun va to'lov uchun yana 5 ish kuni. Hisob hujjatlarning to'liq to'plami topshirilgan kundan boshlanadi — shuning uchun yetishmayotgan hujjat butun jarayonni cho'zadi.

Xabarnoma tuzilgan, keyin shartlardan biri bajarilmagani ma'lum bo'ldi. Nima bo'ladi? Bunday xabarnoma haqiqiy emas deb hisoblanadi, to'lov esa rad etiladi. Agar pul allaqachon to'langan bo'lsa, sug'urtalovchi uni regress tartibida aybdordan talab qilishi mumkin. Shuning uchun shartlarni joyida, imzo qo'yishdan oldin tekshirgan ma'qul.

Blankani hozir yuklab oling va mashinangizda saqlang. Yuklab oling. Tekshiring. Kerak bo'lganda to'ldiring — o'shanda uni qidirib yurmaysiz: yevroprotokol sahifasi.

Polis muddati tugayaptimi yoki hali rasmiylashtirmagan bo'lsangiz — narxni kalkulyatorda hisoblang. Savol qolsa, 1147 raqamiga qo'ng'iroq qiling.